«این چیزی که داریم اینترنت نیست»؛ تحلیل کارشناسان از وضعیت اینترنت پس از اتصال نسبی

نت‌بلاکس در گزارش امروزش توضیح داد «اگرچه اکنون اتصال تا حد زیادی بازگشته، اما داده‌ها و شاخص‌ها نشان می‌دهند کاربران همچنان با فیلترینگ و محدودیت‌های شدید مواجه‌اند». طبق اعلام این نهاد رصد و پایش اینترنت در جهان، وضعیت اینترنت ایران مشابه وضعیتی است که در فاصله بین قطعی اینترنت در دی و بهمن ۱۴۰۴ تا قطعی در زمان جنگ، تجربه کردیم.

تجربه و بررسی کارشناسان حوزه شبکه اما نشان می‌دهد وضعیت فعلی اینترنت حتی شبیه به روزهای ۸ بهمن (روز بازگشایی اینترنت بعد از وقایع دی‌ماه) تا ۹ اسفند (روز آغاز جنگ و قطع شدن اینترنت) هم نیست. وحید فرید، کارشناس حوزه اینترنت، به زومیت می‌گوید:

این وضعیت بدتر از «بعد از دی‌ماه» و قبل از جنگ است؛ کلا هیچ ارتباطی به قبل از دی‌ماه ندارد. این فیلترنت فعلی برای هیچ کاری مناسب نیست.

- وحید فرید، کارشناس حوزه اینترنت

آرین اقبال، محقق شبکه، نیز توضیح می‌دهد که «هرچند وضعیت اینترنت ثابت بهتر از اینترنت همراه است و تا حدی وصل شده اما همین وضعیت هم در شهرهای دیگر متفاوت با تهران است.»

البته امشب (پنج‌شنبه ۷ خرداد‌ماه) بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، در پستی در شبکه اجتماعی ایکس توضیح داد که طولانی شدن قطعی اخیر اینترنت باعث شده روند بازگشایی زمان‌بر و طولانی شود. اکبری نوشت: «‏بهبود کیفیت سرویس‌ها و بازگشت ترافیک بین‌الملل به دلیل طولانی شدن قطعی‌ها چند روزی زمان‌ می‌برد، کمی صبور باشید.»

وحید فرید می‌گوید اختلال‌های فعلی فقط محدود به اینترنت خانگی نیست و زیرساخت دیتاسنترها و سرویس‌های داخلی را هم تحت تاثیر قرار داده است. او توضیح می‌دهد که «بخش زیادی از ترافیک UDP تقریبا به‌طور کامل مسدود شده و ارتباطات TCP نیز خیلی زود قطع می‌شوند»؛ موضوعی که به گفته او باعث شده بسیاری از سرویس‌ها ناپایدار شوند یا به‌سختی کار کنند.

اختلال روی این دو پروتکل، از نظر فنی به این معناست که محدودیت‌ها دیگر فقط به فیلتر شدن چند وب‌سایت یا اپلیکیشن محدود نیست و خود زیرساخت ارتباطی اینترنت هدف قرار گرفته است. UDP یکی از مهم‌ترین پروتکل‌های انتقال داده برای تماس صوتی و تصویری، بازی‌های آنلاین، استریم و بسیاری از VPNهاست و مسدود شدن آن عملا باعث از کار افتادن یا ناپایداری شدید این سرویس‌ها می‌شود.

TCP هم پروتکل اصلی بسیاری از وب‌سایت‌ها و سرویس‌های اینترنتی است و وقتی ارتباطات آن مدام و به‌سرعت قطع می‌شود، کاربر با اتصال‌های ناپایدار، قطع و وصل شدن مداوم VPNها، دانلودهای نیمه‌تمام و باز نشدن پایدار سرویس‌ها مواجه می‌شود.

این کارشناس شبکه یکی دیگر از نشانه‌های وضعیت فعلی را اختلال گسترده روی SSH و مسدود شدن آی‌پی‌های CDNهای مهم می‌داند؛ اتفاقی که علاوه‌بر دسترسی کاربران، روی عملکرد سرویس‌های داخلی هم اثر گذاشته است. فرید می‌گوید:

اختلال شدید روی DNS و افزایش تاخیر شبکه باعث شده حتی سرویس‌های داخلی نیز با کندی و ناپایداری مواجه شوند و تجربه کاربران از اینترنت به شکل محسوسی افت کند.

- وحید فرید، کارشناس حوزه اینترنت

به گفته او، «تاخیر شبکه (Ping و Latency) خیلی بالاست» و همین مساله کیفیت ارتباطات را در بسیاری از سرویس‌ها کاهش داده است.

آرین اقبال، محقق شبکه، نیز در گفت‌وگو با زومیت به مشکل قطع ماندن نوتیفیکیشن‌ها اشاره می‌کند: «این که هیچ نوتیفیکیشنی هنوز کار نمی‌کند هم نشان می‌دهد که کانال‌های firebase هنوز وصل نشده و این که از هیچ پلتفرمی نوتیفیکیشن ارسال نمی‌شود به همین دلیل است.»

اقبال ضمن تایید این که وضعیت در اینترنت ثابت بهتر از سیار است، بر این نکته تاکید می‌کند که در حال حاضر، مهم‌ترین مشکل وصل نشدن دیتاسنترهاست که وضعیت اینترنت را نامطلوب کرده است. او توضیح می‌دهد:

برای اکوسیستم آی‌تی، کسب‌وکارها، فریلنسرها و این که چرخ اقتصاد دیجیتال بچرخد وصل شدن دیتاسنترها به اینترنت مهم‌ترین موضوع است. درصد قابل توجهی از دیتاسنترها همان روز اول بازگشایی (سه‌شنبه، ۵ خرداد) وصل شدند اما چند دقیقه بعد قطع شدند و هم‌چنان هم به‌طور کامل قطع هستند. مدت‌زمان اتصال آن‌ها نهایتا یک ساعت بود و بعد از آن دیگر وصل نشدند.

- آرین اقبال، محقق شبکه

همین حالا، رادار آروان هم همین این موضوع را تایید می‌کند. در حالی که در ساعت‌های ابتدایی اتصال مجدد دیتاسنترها داشتند به اینترنت می‌رسیدند، اما مجددا اتصالشان از دست رفت.

اقبال به تفاوت در پروتکل‌ها نیز اشاره کرده و با توضیح این که ظاهرا بعضی دیتاسنترها اینترنت ندارند و به‌طور کامل قطع هستند اما ایمیل‌هایشان کار می‌کند، می‌گوید:

یعنی انگار اختلالی در سطح پروتکل وجود دارد و مثلا یک پروتکل کار می‌کند اما پروتکل‌های دیگر بسته است. به همین دلیل، فکر می‌کنم فرایند اتصال در حال انجام بوده اما دخالتی انجام شده و بازگشایی در حد اینترنت ثابت باقی مانده است. روز اول اینترنت داشت به‌مرور وصل می‌شد اما ناگهان وضعیت به این شکل تغییر کرد.

- آرین اقبال، محقق شبکه

او اضافه می‌کند: «بنابراین، فکر نمی‌کنم موضوع وصل نشدن اتصال دیتاسنترها ربطی به مشکل فنی یا روند بازگشایی و... داشته باشد. انگار تصمیم این بوده که دیتاسنترها دوباره قطع شوند.»

به باور فرید، محدودسازی پروتکل‌ها و ایجاد اختلال روی زیرساخت‌های ارتباطی باعث شده کاربران برای دسترسی پایدار به اینترنت بین‌الملل، بیش از گذشته به سرویس‌های پولی و ابزارهای پیچیده‌تر دور زدن فیلترینگ وابسته شوند.

این کارشناس حوزه اینترنت در نهایت تاکید می‌کند شرایط فعلی را نمی‌توان اینترنت عادی توصیف کرد. او می‌گوید: «به چیزی که الان داریم به هیچ عنوان نمی‌شود گفت اینترنت.»

با این حال، کاربران باید چند روز دیگری هم منتظر بمانند تا وضعیت اینترنت عادی‌تر شود. پیش از این هم اعلام شده بود که بازگشایی کامل اینترنت و بازگشت به شرایط پیش از قطعی‌ها زمان می‌برد. بنابراین، انتظار می‌رود در روزهای آتی شاهد شبکه باکیفیت‌تر و پایدارتری باشیم.