موضوع رفع محدودیت دسترسی به اینترنت و پایان دادن به فیلترینگ پلتفرمهایی مثل تلگرام و اینستاگرام، مستلزم طی مراحل در نهادهای تصمیمگیرنده قانونی نظیر شورای عالی فضای مجازی یا کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه رایانهای است. با این حال، دولت با تشکیل ستاد ویژه راهبری و ساماندهی فضای مجازی سعی دارد این محدودیتها را کاهش دهد.
آخرین اظهار نظر در این زمینه، گفتههای محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور و رئیس این ستاد است که هفته گذشته در جمع خبرنگاران اعلام کرد رئیسجمهور تصمیم گرفته پرونده فیلترینگ بسته شود. او البته این نکته را هم خاطرنشان کرد که روند حل مساله محدودیتهای اینترنتی به دلیل تعدد نهادهای تصمیمگیرنده تدریجی است.
با این حال، به نظر میرسد دولت با اعتقاد به این که ادامه محدودیتها آسیبهای اقتصادی فراوانی به کسبوکارهای دیجیتال وارد کرده و زمینهساز تحمیل هزینههای سنگین بر دوش کاربران شده و همچنین اعتقاد به این که اینترنت آزاد باید در دسترس آحاد مردم باشد مایل است موضوع رفع محدودیتها را پیگیری کند.
رفع محدودیتها بدون رعایت الزامات قانونی چالشزاست
رمضانعلی سبحانیفر، نماینده پیشین مجلس و عضو شورای مرکزی حزب اعتدال و توسعه، اما مثل برخی از مسئولان کشور معتقد است که تشکیل این ستاد قانونی نیست. او در خصوص سازوکار اجرایی این تصمیم گفته است: «من مخالف فیلترینگ هستم اما باز کردن دسترسی به فضای مجازی، از جمله تلگرام، اینستاگرام و سایر پلتفرمها، باید از مسیر قانونی انجام شود و نمیتوان خارج از چارچوبهای قانونی در این زمینه اقدام کرد.»
شرایط قانونی در این زمینه مشخص است. یکی از مسیرها شورای عالی فضای مجازی است که رئیسجمهور ریاست آن را بر عهده دارد و اعضای حقیقی و حقوقی دارد. مسیر دیگر نیز کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه رایانهای است و موضوع میتواند از این دو مسیر دنبال شود.- رمضانعلی سبحانیفر، نماینده پیشین مجلس
او در ادامه نیز توضیح داده که «ممکن است در مقطعی کار کارشناسی و بررسیهای لازم در یک کارگروه یا ستاد انجام شود و پس از آن، موضوع برای طی مراحل قانونی به یکی از این دو نهاد ارجاع شود. این مساله بحث دیگری است، اما از آنجا که مسیر قانونی باید در جایی تعریف شده باشد، ستاد راهبری فضای مجازی از نظر قانونی چنین جایگاهی ندارد.»
سبحانیفر ادامه داد: «بنابراین، به نظر میرسد آقای رئیسجمهور، افراد دستاندرکار و مجموعههایی که قرار است این کار را انجام دهند، باید به این نکته توجه داشته باشند که از یک سو دغدغه افرادی که طرفدار ادامه فیلترینگ هستند، تا حد امکان از نظر فنی و با فراهم کردن زیرساختهای لازم برطرف شود و از سوی دیگر، موضوع در مسیر قانونی قرار گیرد.»
در زمینه رفع فیلترینگ دستگاههای مختلف باید نقششان را ایفا کنند
سبحانیفر در خصوص نقش داشتن سایر نهادها در زمینه برداشتن محدودیتهای اینترنتی نیز گفت: «طبیعی است که در این زمینه باید دستگاههای مختلف نیز نقش خود را ایفا کنند. یک بخش موضوع به دستگاههای مرتبط برمیگردد که باید زیرساختهای لازم را فراهم کنند تا دغدغههای موجود کاهش پیدا کند.» شورای عالی فضای مجازی یکی از این نهادهای مهم است که این نماینده پیشین مجلس میگوید باید در خصوص برداشتن محدودیتها اقناع شود:
اگر به هر دلیلی قرار است فضا باز شود، باید اعضای شورا را اقناع کرد. اگر با همین شرایط قرار باشد درخواست رفع فیلترینگ مطرح شود، باید معایب و مزایای آن در کنار یکدیگر قرار گیرد و موضوع به شکلی اقناعکننده مطرح شود تا اعضای شورا قانع شوند.- رمضانعلی سبحانیفر، نماینده پیشین مجلس
این نماینده سابق مجلس تصریح کرد: «برای این منظور باید از شورای عالی فضای مجازی یا از مسیر کارگروه تعیین مصادیق مجرمانه مصوبه گرفته شود و یا در نهایت موضوع در ستاد هماهنگی قوا مطرح شود؛ چراکه این مجموعه از اختیارات بالاتری برخوردار است. مجموعههای قانونی باید مسیر را برای انجام این کار باز کنند و در غیر این صورت، با چالش مواجه خواهند شد.»
بسیاری از فیلترشکنفروشها خارج از کشور هستند
او به آسیبهای اقتصادی فیلترینگ نیز اشاره کرده و گفت: «مسائل اقتصادی امروز در فضای مجازی اهمیت بسیار زیادی دارد. بسیاری از کسبوکارها دچار مشکل، خسران و زیان شدهاند و برخی افراد نیز بیکار شده و آسیب دیدهاند. این مساله هم از نظر اقتصادی و هم از نظر اجتماعی آسیبهایی ایجاد کرده است. موضوعات دیگری نیز مطرح است؛ از جمله این که ما بخواهیم یک مرز را ببندیم تا دشمن نتواند وارد شود، در حالی که دروازههای دیگری نیز وجود دارد. یکی از این دروازهها، فیلترشکنهایی است که خریداری میشوند و مردم از طریق آنها از فضای فیلترشده استفاده میکنند.»
سبحانیفر با اشاره به خطرات گستردهی ابزارهای دور زدن محدودیتها و با بیان این که استفاده از فیلترشکن آفتهای بسیار زیادی دارد. گفت:
افرادی که به دنبال دستیابی به اطلاعات کشور هستند تا آنها را برای خودشان به دست آورند و مورد بهرهبرداری قرار دهند، میتوانند از طریق فیلترشکنهایی که وارد میشوند به اطلاعات دسترسی پیدا کنند. این فیلترشکنها امنیت مناسبی ندارند و دارای بدافزارهایی هستند که وارد سیستم میشوند و اطلاعات کشور و اطلاعات افراد را منتقل میکنند.- رمضانعلی سبحانیفر، نماینده پیشین مجلس
عضو شورای مرکزی حزب اعتدال و توسعه در ادامه به هزینههای استفاده از فیلترشکن برای مردم و کشور نیز اشاره کرد: «این هزینهها به جیب افرادی میرود که سیستمهای فیلترشکن را میفروشند و بسیاری از آنها نیز در خارج از کشور هستند. بنابراین، هم هزینه به کشور تحمیل میشود و هم اطلاعات ما منتقل میشود. در عین حال، امنیت سیستمهای ما به مخاطره میافتد و مساله بیکاری و تبعات اقتصادی نیز برای افراد، خانوادهها و جامعه ایجاد میشود.»
او اضافه کرد: «اگر زمانی شرایط به گونهای ایجاد شود که در شرایط حساس، فیلترینگ یا حتی بسته شدن کامل اینترنت برای حفظ امنیت کشور ضروری باشد، چنین اقدامی اگر به صورت موقت انجام شود، مشکلی ندارد. مردم نیز این مساله را میپذیرند و احساس خواهند کرد که در شرایط حساس چنین اقدامی لازم است. اما در شرایط عادی، به نظر میرسد باید از یک سو سطح امنیت را در داخل دستگاههای متولی افزایش دهند و از سوی دیگر، این سختگیریها کاهش پیدا کند تا مردم بتوانند از فضای مجازی که در اختیارشان قرار دارد، استفاده کنند.»
