تیمی از پزشکان چینی و روسی با استفاده از تکه‌ای از نخاع یک اهداکننده مرگ مغزی، پیوندی را روی فردی با آسیب کامل نخاعی انجام داده‌اند.
آسیب شدید نخاع معمولاً پیامدهایی جبران‌ناپذیر دارد و در بسیاری از موارد، فرد توانایی حرکت یا حس بخش‌هایی از بدنش را برای همیشه از دست می‌دهد. دانشمندان دهه‌هاست به‌دنبال راهی برای ترمیم این آسیب‌ها هستند، اما اتصال دوباره‌ی رشته‌های عصبی و برقراری ارتباط میان مغز و اندام‌ها همچنان یکی از دشوارترین چالش‌های پزشکی است.
به تازگی گروهی از جراحان چینی و روسی مدعی شده‌اند که برای نخستین بار در جهان، بخشی از نخاع فرد مبتلا به مرگ مغزی را به بدن بیماری با آسیب نخاعی کامل پیوند زده‌اند؛ جراحی کم‌سابقه‌ای که هنوز مشخص نیست توانسته باشد عملکرد ازدست‌رفته‌ی بیمار را بازگرداند.
به‌گزارش نیوساینتیست، شیائوپینگ رن، جراح چینی، اعلام کرده است که این عمل در مؤسسه‌ی پزشکی اورژانس اسکلیفوسوفسکی مسکو انجام شد. بیمار دریافت‌کننده سه سال پیش دچار آسیب نخاعی شده بود.
جراحان ابتدا بخش آسیب‌دیده‌ی نخاع را برداشتند و سپس با استفاده از جراحی میکروسکوپی و ماده‌ای به نام پلی‌اتیلن گلیکول (PEG)، قطعه‌ای از نخاع اهداکننده را به نخاع بیمار متصل کردند. این ماده می‌تواند به اتصال غشاهای سلولی کمک کند.
به گفته‌ی رن، وضعیت عمومی بیمار پس از عمل خوب است. بااین‌حال، هنوز هیچ اطلاعات دقیقی درباره‌ی بازگشت حس یا حرکت بیمار منتشر نشده و نتایج جراحی نیز در نشریات علمی معتبر بررسی و تأیید نشده‌اند.
- 11 خرداد 04مطالعه '3
- 07 خرداد 03مطالعه '4
نخاع وظیفه‌ی انتقال پیام‌های عصبی میان مغز و سایر بخش‌های بدن را بر عهده دارد. آسیب شدید به آن می‌تواند ارتباط عصبی را مختل کند و باعث فلج شود.
برخلاف استخوان که می‌تواند پس از شکستگی ترمیم شود، بافت عصبی مغز و نخاع توانایی بسیار محدودی برای بازسازی دارد. حتی اگر دو بخش نخاع از نظر فیزیکی به یکدیگر متصل شوند، لزوماً ارتباط عصبی میان آن‌ها برقرار نمی‌شود.
در پیوند نخاع، پزشکان باید علاوه‌بر اتصال رشته‌های عصبی، خون‌رسانی مناسب به بافت پیوندی را برقرار و از پس‌زدن آن توسط سیستم ایمنی جلوگیری کنند.
ایده‌ی جراحی پیوند نخاع پیش‌تر در سال ۲۰۲۱ از سوی رن و همکارانش مطرح شده بود. یکی از آن‌ها سرجیو کاناورو، جراح ایتالیایی است که حدود یک دهه پیش با پیشنهاد جنجالی پیوند سر انسان خبرساز شد؛ طرحی که هرگز به موفقیت اثبات‌شده نرسید.
با وجود گزارش وضعیت عمومی خوب بیمار، هنوز هیچ مدرک علمی معتبری درباره‌ی بازگشت حس یا توانایی حرکتی او منتشر نشده است
در پژوهشی که چند ماه پیش در مجله‌ی PLOS One منتشر شد، دانشمندان از ژلی حاوی پلی‌اتیلن گلیکول و کیتوسان برای ترمیم نخاع پنج خوک استفاده کردند. سه خوک ژل دریافت کردند و دو خوک دیگر در گروه کنترل قرار گرفتند. پس از ۶۰ روز، حیوانات دریافت‌کننده‌ی ژل توانستند روی چهار اندام خود بایستند و راه بروند، درحالی‌که دو خوک دیگر همچنان فلج بودند.
بااین‌حال، آن آزمایش روی نخاع‌هایی انجام شد که به‌تازگی قطع شده بودند، نه نخاع فردی که سال‌ها از آسیب او گذشته است. همچنین در آن پژوهش، بافت نخاعی اهداکننده پیوند زده نشده بود. بنابراین، موفقیت آزمایش‌های حیوانی به معنای اثبات امکان درمان معلولیت انسان با پیوند نخاع نیست.
در سال‌های اخیر، پژوهشگران با استفاده از سلول‌های بنیادی و فناوری‌های دیجیتال به نتایج امیدوارکننده‌ای دست یافته‌اند. در سال ۲۰۲۳، رابط مغز و نخاع به مردی مبتلا به آسیب نخاعی مزمن کمک کرد دوباره بایستد، راه برود و از پله‌ها بالا برود. این فناوری با دریافت سیگنال‌های مغز و تحریک الکتریکی بخش‌های پایین‌تر از محل آسیب، مسیر ارتباطی جایگزینی ایجاد می‌کند.
در پژوهش دیگری که سال ۲۰۲۴ در مجله‌ی Nature Medicine منتشر شد، تحریک الکتریکی از طریق پوست همراه با توان‌بخشی بررسی شد. از میان ۶۰ شرکت‌کننده، ۷۲ درصد بهبودهایی در قدرت عضلانی و عملکرد حرکتی نشان دادند که از معیارهای تعیین‌شده در پژوهش فراتر می‌رفت.
با وجود این پیشرفت‌ها، هنوز درمانی قطعی برای بسیاری از آسیب‌های شدید نخاعی وجود ندارد.
ملیسا اندروز، عصب‌پژوه دانشگاه ساوت‌همپتون، نیز درباره‌ی شواهد محدود آزمایش‌های حیوانی و خطرات جراحی پیوند نخاع، از جمله احتمال عفونت، ابراز نگرانی کرده است.
درحال‌حاضر، جراحان روسی و چینی تنها از انجام پیوند خبر داده‌اند و هنوز مشخص نیست که آیا ارتباط عصبی میان نخاع اهدایی و بدن بیمار برقرار شده است یا خیر. برای ارزیابی موفقیت این جراحی، انتشار نتایج بالینی و بررسی مستقل آن‌ها ضروری خواهد بود.
