نخستین جراحی مغز با پشتیبانی آنی هوش مصنوعی با موفقیت انجام شد

برای نخستین بار در جهان، جراحان در جریان جراحی مغز به‌صورت زنده از هوش مصنوعی کمک گرفتند و تومور بیمار را خارج کردند. ریس هیبرت، مردی ۴۸ ساله از بدفوردشر در انگلستان، به‌دلیل وجود توموری که بخشی از بینایی‌اش را مختل کرده بود، تحت عمل قرار گرفت و جراحان با کمک سامانه‌ای نوین توانستند تومور را بردارند و بینایی او را نیز حفظ کنند.

به‌گزارش آی‌اف‌ال‌ساینس، تومور هیبرت که در سال ۲۰۲۴ شناسایی شد، روی غده هیپوفیز او قرار داشت؛ ساختاری تقریباً به اندازه‌ی تیله که در پایه‌ی مغز قرار گرفته و در مجاورت رگ‌های خونی مهمی مانند سرخرگ‌های کاروتید و همچنین عصب‌های بینایی است. این تومور غیرسرطانی با وارد کردن فشار به عصب‌های بینایی، باعث از‌دست‌رفتن بخش زیادی از دید محیطی هیبرت شده و زندگی روزمره او را به‌شدت مختل کرده بود؛ به‌طوری‌که برای راه رفتن نیز به کمک نیاز داشت.

جراحی در چنین ناحیه‌ی فشرده و حساسی از مغز بسیار پرخطر است، زیرا حتی تغییری بسیار کوچک در محل جراحی می‌تواند به عصب‌ها یا رگ‌های حیاتی آسیب بزند و پیامدهایی مانند نابینایی دائمی یا سکته به همراه داشته باشد. در روش معمول، جراحان پیش از عمل اسکن‌های مغزی بیمار را بررسی می‌کنند تا ساختارهای این ناحیه را بشناسند و مناسب‌ترین مسیر را برای دسترسی به تومور انتخاب کنند.

هیبرت خود داوطلب شد تا در قالب یک کارآزمایی بالینی، تحت عمل جراحی با کمک سامانه‌ی جدید هوش مصنوعی قرار بگیرد. این سامانه با استفاده از صدها ویدئوی جراحی آموزش داده شده و برای شناسایی ساختارهای حیاتی، ابزارهای جراحی و تعامل ابزارها با بافت طراحی شده است.

سوفیا بانو، دانشیار رباتیک و هوش مصنوعی کالج دانشگاهی لندن و سرپرست فنی سامانه، می‌گوید: «سامانه با یادگیری از صدها ویدئوی جراحی، با طیف گسترده‌ای از نمونه‌های جراحی روبه‌رو شده؛ تجربه‌ای که مواجهه با آن برای یک جراح ممکن است سال‌ها طول بکشد. این سامانه طوری طراحی شده که بتواند آناتومی حیاتی، ابزارهای جراحی و تعامل با بافت را در زمان واقعی تشخیص دهد و در عمل‌های بسیار ظریف، از جراح پشتیبانی کند.»

پزشکان پس از خروج موفقیت‌آمیز تومور، شاهد بهبود سریع بینایی هیبرت بودند. او می‌گوید: «وقتی به‌هوش آمدم، می‌توانستم همه‌چیز را در اتاق واضح ببینم. احساس می‌کنم برای همه‌چیز اطرافم یک دید پانورامای ۳۶۰ درجه دارم.» هیبرت تنها یک هفته پس از عمل توانست بدون عینک و عصا به‌طور مستقل راه برود.

با وجود دستاورد تازه، تیم سازنده تأکید دارد که جراحی همچنان کاملاً توسط انسان انجام و کنترل شده است و هوش مصنوعی فقط نقش پشتیبان را بر عهده داشته است. این فناوری با شناسایی دقیق‌تر ساختارهای حیاتی مغز در جریان عمل، به جراحان کمک می‌کند تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند و خطر آسیب به این ساختارها را کاهش دهند.

سامانه تاکنون به‌عنوان ابزار پژوهشی و آموزشی برای جراحان مورد استفاده قرار گرفته بود و عمل ریس هیبرت، نخستین مورد استفاده روی یک بیمار در جریان جراحی واقعی محسوب می‌شود.