حتی مصرف مقدار کم الکل هم میتواند به مغز آسیب بزند
سالها این تصور وجود داشت که نوشیدن کم یا گهگاهی الکل، اگر از حد مشخصی فراتر نرود، آسیب جدی برای بدن ایجاد نمیکند. اما پژوهشی تازه نشان میدهد حتی میزان نسبتاً پایین مصرف الکل نیز ممکن است با تغییرات قابلتوجهی در مغز مرتبط باشد.
به گزارش ساینسآلرت، پژوهشگران آمریکایی در مطالعهای جدید دریافتند افرادی که الکل بیشتری مصرف میکنند، معمولاً جریان خون کمتری در مغز دارند و قشر مغز آنها نیز نازکتر است. قشر مغز یا «کورتکس» لایه بیرونی مغز است که نقش مهمی در فرایندهای پیشرفته ذهنی مانند حافظه، یادگیری، تصمیمگیری، زبان و تفکر ایفا میکند. نکته نگرانکننده اینکه این تغییرات حتی در افرادی مشاهده شد که مصرف الکلشان در محدودهی معمولاً «کمخطر» قرار داشت.
در پژوهش، مصرف کمخطر برای مردان حداکثر ۶۰ نوشیدنی الکلی در ماه و برای زنان حداکثر ۳۰ نوشیدنی در ماه تعریف شده بود. هر نوشیدنی در مطالعه معادل ۱۴ گرم اتانول خالص در نظر گرفته شد؛ یعنی تقریباً معادل یک بطری آبجو، یک لیوان کوچک شراب یا یک شات نوشیدنی الکلی.
اگر اعداد بهصورت روزانه محاسبه شوند، معادل حدود دو نوشیدنی در روز برای مردان و یک نوشیدنی در روز برای زنان خواهند بود؛ محدودهای که سالها در بسیاری از توصیههای سلامت عمومی بهعنوان مصرف «نسبتاً ایمن» معرفی میشد. بااینحال، تازهترین دستورالعملهای تغذیهای آمریکا دیگر سقف مشخصی را بهعنوان «مقدار امن» تعیین نکردهاند.
حتی مصرف نسبتاً کم الکل نیز ممکن است با کاهش جریان خون مغز و نازک شدن قشر مغز ارتباط داشته باشد
پژوهشگران همچنین متوجه شدند بین میزان مصرف الکل، افزایش سن و کاهش ضخامت قشر مغز و جریان خون مغزی ارتباط وجود دارد. یافتهها این احتمال را مطرح میکند که حتی نوشیدنهای گهگاه هم ممکن است در طول سالها اثرات تجمعی بر مغز داشته باشند.
مطالعه روی ۴۵ فرد سالم بین ۲۲ تا ۷۰ سال انجام شد. هیچکدام از شرکتکنندگان سابقه اختلال مصرف الکل یا نوشیدن افراطی در یک سال گذشته نداشتند. اختلال مصرف الکل حالتی است که در آن فرد کنترل مصرف خود را از دست میدهد و نوشیدن الکل به زندگی روزمره و سلامتش آسیب میزند.
پژوهشگران از شرکتکنندگان درباره عادتهای مصرف الکل در یک سال گذشته، سه سال گذشته و کل زندگیشان سؤال کردند تا تصویری کلی از میزان مصرفشان به دست آورند. بهطور میانگین، افراد شرکتکننده در مطالعه در طول زندگی خود ماهانه حدود ۲۱ نوشیدنی الکلی مصرف کرده بودند. میزان مصرف میان افراد مختلف بین یک تا ۵۴ نوشیدنی در ماه متغیر بود.
سپس پژوهشگران اطلاعات را با نتایج اسکنهای امآرآی (MRI) مقایسه کردند. این اسکنها برای اندازهگیری حجم و ضخامت قشر مغز استفاده شدند. علاوه بر این، برای ۲۷ نفر از شرکتکنندگان دادههایی درباره جریان خون مغز (Perfusion) نیز وجود داشت.
پرفیوژن مغز به میزان خونی گفته میشود که در مدت مشخص به بافت مغز میرسد. مغز برای عملکرد طبیعی خود به اکسیژن و مواد مغذی فراوان نیاز دارد و خون وظیفه رساندن این مواد را بر عهده دارد. اگر خونرسانی کاهش پیدا کند، سلولهای مغزی ممکن است بهمرور آسیب ببینند یا عملکردشان ضعیف شود.
- الکل با مغز ما چه میکند؟21 آذر 03مطالعه '6
- الکل چگونه باکتریهای روده را به جنگ با کبد میفرستد؟16 شهریور 04مطالعه '2
- نوشیدن الکل حتی به اندازه کم مضر است؛ پس چرا برخی مطالعات خلاف آن را میگویند؟09 مرداد 03مطالعه '3
نتایج نشان داد ارتباط میان مصرف الکل و کاهش جریان خون مغز حتی قویتر از ارتباط آن با نازکشدن قشر مغز بود. این موضوع میتواند نشان دهد الکل ابتدا بر سیستم خونرسانی مغز اثر میگذارد و همین کاهش خونرسانی ممکن است در ادامه به آسیب بافت مغزی منجر شود.
به بیان ساده، نتایج نشان میدهد مغز ممکن است در برابر مقدارهای کم اما مداوم الکل نیز کاملاً بیتفاوت نباشد و آسیبها در طول سالها بهتدریج انباشته شوند. بااینحال، مطالعه علت دقیق این ارتباط را بررسی نکرده است، اما دانشمندان از قبل اطلاعات زیادی درباره اثرات زیستی الکل دارند. پژوهشگران احتمال میدهند یکی از عوامل اصلی، استرس اکسیداتیو باشد.
استرس اکسیداتیو حالتی است که در آن مولکولهای ناپایداری به نام رادیکال آزاد بیش از حد در بدن تولید میشوند و میتوانند به سلولها آسیب بزنند. این فرایند نوعی فرسودگی زیستی ایجاد میکند و با پیری، التهاب، بیماریهای قلبی و برخی اختلالات عصبی ارتباط دارد. مصرف الکل میتواند این فرایند را تشدید کند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند مطالعه محدودیتهایی نیز دارد. مهمترین محدودیت این است که دادهها فقط در یک مقطع زمانی جمعآوری شدهاند. به همین دلیل، پژوهش نمیتواند ثابت کند الکل مستقیماً باعث این تغییرات مغزی شده است؛ بلکه فقط وجود ارتباط میان آنها را نشان میدهد.
دستورالعملهای رسمی تغذیه آمریکا که اوایل امسال بهروزرسانی شدند، دیگر مقدار مشخصی را بهعنوان سقف امن مصرف الکل تعیین نمیکنند
علاوه بر این، اطلاعات مربوط به مصرف الکل بر اساس گفتههای خود شرکتکنندگان ثبت شده بود و ممکن است کاملاً دقیق نباشد. عوامل دیگری مانند رژیم غذایی، کیفیت خواب، فعالیت بدنی یا شرایط سلامتی نیز در تحلیل نهایی در نظر گرفته نشده بودند.
با وجود محدودیتها، نتایج مطالعه با روند روبهرشد تحقیقات جدید درباره الکل همخوانی دارد. در سالهای اخیر، تعداد فزایندهای از پژوهشها این ایده قدیمی را زیر سؤال بردهاند که مصرف «ایمن» الکل واقعاً وجود داشته باشد.
سالها برخی مطالعات ادعا میکردند مصرف کم الکل، بهویژه شراب قرمز، شاید برای قلب مفید باشد. اما پژوهشهای جدیدتر نشان دادهاند بسیاری از آن نتایج ممکن است تحت تأثیر عوامل دیگری مانند سبک زندگی، وضعیت اقتصادی یا رژیم غذایی افراد بوده باشند.
در واقع، دستورالعملهای رسمی تغذیه آمریکا که اوایل امسال بهروزرسانی شدند، دیگر مقدار مشخصی را بهعنوان سقف امن مصرف الکل تعیین نمیکنند. در این دستورالعملها تنها گفته شده است که مردم برای سلامت بهتر باید «الکل کمتری مصرف کنند.»
پژوهش در ژورنال Alcohol منتشر شده است.