جنوبگان واقعاً به هیچ جای دیگری روی سیاره شباهت ندارد. منزویترین قارهی زمین، میزبان تنوعی غنی از حیات است و بخشی از این تنوع زیستی، در هیچ نقطهی دیگری از زمین یافت نمیشود. اکنون پژوهشی تازه، نشان داده است که احتمالاً موجودات منحصربهفرد بیشتری نیز در این قاره وجود دارند.
بهگزارش آیافالساینس، دانشمندان پیشاز این بیشتر روی موجودات بزرگ و منحصربهفرد جنوبگان تمرکز کرده بودند. از جمله این موجودات میتوان به بلجیکا آنتارکتیکا (Belgica antarctica)، مگسی ریز، کوچک و بیبال و همچنین مجموعهای از جانوران دریایی بومی قارهی جنوبی اشاره کرد؛ هرچند این جانوران در اقیانوس منجمد جنوبی نیز جابهجا میشوند.
بااینحال، پژوهشگران فرض را بر این گذاشتند که شاید بخشی از زیستگاههای جنوبگان بهطور کامل نادیده گرفته شده باشند. به همین دلیل، برای بررسی موجودات میکروسکوپی ساکن خاکهای جنوبگان سراغ نمونهبرداری از خاک این قاره رفتند.
میکروبها چگونه جابهجا میشوند؟
میکروبها بهدلیل اندازهی بسیار کوچک خود، از نظر پراکندگی مزیت ویژهای دارند؛ میتوانند در جو حرکت کنند، با جریانهای اقیانوسی به مناطق جدید برسند یا حتی از طریق دستگاه گوارش جانوران جابهجا شوند. بااینوجود، جنوبگان تقریباً از همهجا و همهچیز بسیار دور است.
نوآ فایرر، مدیر مرکز اکتشاف میکروبی، میگوید: «اگر بهدنبال میکروارگانیسمهای بومی باشیم، جنوبگان جای خوبی برای شروع است؛ زیرا قارهای کامل و از نظر جغرافیایی منزوی به شمار میرود. همچنین شرایطی دارد که معمولاً در دیگر محیطهای خاکی دیده نمیشود. سرما واضحترین ویژگی جنوبگان است، اما خشکی شدید هم وجود دارد؛ به هر حال جنوبگان بیابانی است.»
۹۰ درصد سویههای آرتروباکتر جمعآوریشده در جنوبگان منحصربهفرد هستند
فایرر همراه با نیک دراگون، پژوهشگر پسادکتری و گروهی از محققان، تصمیم گرفتند این موضوع را بررسی کند. بنابراین روی گروهی از باکتریها تمرکز کردند که تقریباً همهجا یافت میشوند. این گروه آرتروباکتر (Arthrobacter) نام دارد و از جنوبگان تا کلرادو و مناطق گرمسیری یافت میشود.
پژوهشگران ژنوم آرتروباکترهای یافتشده در جنوبگان را توالییابی و سپس، با سویههای یافتشده در نقاط دیگر مقایسه کردند. نتیجه نشان داد ۹۰ درصد سویههای جمعآوریشده منحصربهفرد هستند.
بایرون آدامز، استاد زیستشناسی در دانشگاه بریگم یانگ و از نویسندگان پژوهش، میگوید: «آرتروباکتر بهعنوان یک گروه ممکن است در سراسر سیاره وجود داشته باشد، اما وقتی سراغ سویههای جداگانه میرویم، جنوبگان مانند پنگوئنها تاریخ زیستی متمایز خودش را دارد.»
در مرحلهی بعد، پژوهشگران برخی از نمونههای جنوبگان را پرورش دادند تا توانایی آنها را در آزمایشگاه نیز محک بزنند. قراردادن باکتریها در معرض شرایط سخت نشان داد که هرچند رشدشان نسبت به سویههای دیگر کندتر است، بسیار مقاوم هستند و میتوانند دماهای بسیار پایین و خشکی را تحمل کنند.
نیک دراگون میگوید: «در میکروبیولوژی، مدتهاست این فرضیه پذیرفته شده که همهچیز در همهجا وجود دارد. جنوبگان اغلب بهعنوان استثنا در نظر گرفته میشود و یافتههای ما هم از این ایده پشتیبانی میکند. بهنظر میرسد برخی از میکروبهای خاکی جنوبگان از میکروبهای یافتشده در خاکهای دیگر نقاط جهان متمایز هستند.»
- 24 خرداد 05مطالعه '3
- 23 شهریور 04مطالعه '3
- 28 فروردین 03مطالعه '2
شاید قانعکردن مردم برای درک اهمیت ازدسترفتن حیات میکروسکوپی، به آسانی جلب توجه با پنگوئنها و فکها نباشد، اما شناخت دقیق هرآنچه در جنوبگان زندگی میکند، بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد.
براساس گزارش ناسا، جنوبگان بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۵، سالانه حدود ۱۳۵ گیگاتن یخ از دست داده است. سال گذشته نیز نشستی در انجمن سلطنتی لندن برگزار شد تا دربارهی تغییرات شدید در حال وقوع در جنوبگان و پیامدهایی که بر همهی ما اثر خواهند گذاشت، هشدار داده شود.
حفاظت از آیندهی جنوبگان، به معنای مشخصکردن هرچیزی است که احتمال دارد از دست برود؛ از کوههای یخ عظیم در یکی از آخرین مناطق بکر زمین گرفته تا موجودات ریزی که در خاکهای این منطقه پنهان شدهاند.
آدامز در پایان میگوید: «ما معمولاً تنوع زیستی را براساس پنگوئنها، فکها و نهنگها تصور میکنیم، اما پژوهش نشان میدهد برخی از متمایزترین گونههای جنوبگان میکروسکوپی هستند. حفاظت از تنوع زیستی جنوبگان یعنی حفاظت از تاریخی زیستی که در یک مشت خاک نهفته است.»
نتایج پژوهش در نشریهی PNAS منتشر شده است.
