کاهش تنوع پرندگان؛‌ بهای پنهان رشد انرژی خورشیدی در چین

انرژی خورشیدی معمولاً یکی از پاک‌ترین راه‌های تولید برق شناخته می‌شود که می‌تواند وابستگی به سوخت‌های فسیلی را کاهش دهد و به مهار انتشار گازهای گلخانه‌ای کمک کند. اما ساخت گسترده نیروگاه‌های خورشیدی هم مانند هر زیرساخت بزرگی می‌تواند بر محیط اطراف اثر بگذارد، به‌ویژه وقتی برای نصب هزاران پنل، کاربری زمین و پوشش گیاهی یک منطقه تغییر کند.

چین که در سال‌های اخیر با سرعتی بی‌سابقه ظرفیت خورشیدی خود را افزایش داده، اکنون به نمونه‌ای مهم برای بررسی این پیامدها تبدیل شده است. پژوهشی تازه که داده‌های هزاران شهرستان این کشور را بررسی کرده، نشان می‌دهد گسترش انرژی خورشیدی در برخی مناطق با کاهش تنوع پرندگان همراه بوده است.

در مطالعه‌ای جدید، پژوهشگران داده‌های ۲۳۴۴ شهرستان چین را بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۳ بررسی کردند. آن‌ها اطلاعات مربوط به توسعه انرژی خورشیدی را با داده‌های مشاهده پرندگان، کاربری زمین، پوشش گیاهی و شرایط محیطی مقایسه کردند.

نتایج نشان داد هرچه سیاست‌های توسعه انرژی خورشیدی در منطقه‌ای گسترده‌تر بوده است، تنوع پرندگان نیز بیشتر کاهش یافته است. این اثر در مناطق غیرصحراوی و ثروتمندتر بیشتر دیده شد و هم پرندگان مهاجر و هم گونه‌های ساکن را دربر می‌گرفت.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که یافته‌ها به معنی آسیب مستقیم امواج یا عملکرد پنل‌های خورشیدی به پرندگان نیست. عامل اصلی احتمالاً تغییر کاربری زمین و ساده‌ترشدن زیستگاه‌ها است.

ساخت نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند علفزارها و زمین‌های کشاورزی را به محیط‌هایی با پوشش گیاهی یکنواخت‌تر تبدیل کند. در نتیجه، منابع غذا، محل لانه‌سازی و پناهگاه برخی گونه‌های پرنده کاهش می‌یابد.

به گزارش ساینتیفیک آمریکن، یکی از یافته‌های جالب پژوهش پدیده‌ای بود که نویسندگان آن را «سبزشدن کم‌کیفیت» نامیدند. در بعضی نیروگاه‌ها، پوشش گیاهی پس از ساخت پروژه افزایش یافته بود، اما این پوشش نسبت به اکوسیستم قبلی تنوع کمتری داشت. به بیان ساده، ممکن است یک منطقه در تصاویر ماهواره‌ای سبزتر به نظر برسد، اما از نظر تنوع زیستی فقیرتر شده باشد.

نتایج مطالعه را نمی‌توان به همه نیروگاه‌های خورشیدی تعمیم داد. پژوهش‌های دیگر نشان داده‌اند اثر این پروژه‌ها تا حد زیادی به محل ساخت، نوع زیستگاه و شیوه مدیریت زمین بستگی دارد.

پژوهشگران نمی‌گویند توسعه انرژی خورشیدی باید متوقف یا کند شود. انرژی خورشیدی همچنان یکی از ابزارهای مهم برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای است. اما یافته‌های تازه نشان می‌دهد محل نصب نیروگاه‌ها اهمیت زیادی دارد. ارزیابی زیستگاه پیش از ساخت، پرهیز از مناطق دارای تنوع زیستی بالا و مدیریت مناسب پوشش گیاهی می‌تواند بخشی از آسیب‌های احتمالی را کاهش دهد. پاک‌بودن منبع انرژی به این معنا نیست که هر شیوه‌ای برای توسعه زیرساخت آن بدون اثر زیست‌محیطی خواهد بود.

پژوهش در ژورنال Science منتشر شده است.