پروژه گیملی؛ برنامه جدید ناسا برای کشف غارهای پنهان در دل ماه

آیا غارهای زیرزمینی مخفی روی ماه وجود دارند؟ ناسا برنامه‌ای جدید برای یافتن پاسخ این پرسش آغاز کرده است.

با اینکه بیشتر شب‌ها ماه را در آسمان می‌بینیم، این جرم آسمانی همچنان رازهای شگفت‌انگیز بسیاری در خود دارد. یکی از این رازها، غارهای بزرگ در زیر سطح ماه یا تونل‌های وسیعی هستند که بر اثر جریان گدازه‌های باستانی شکل گرفته‌اند و به باور دانشمندان، تا زیر گودالی خاص در سطح ماه امتداد دارند.

ناسا برای کشف راز چنین ساختارهایی در زیر سطح ماه، پروژه‌ای به نام «گیملی» (GIMLI) را انتخاب کرده که مخفف عبارت «ابزارهای ژئوفیزیکی برای بررسی گودال ماریوس در ماه» است. گیملی در کنار دو برنامه دیگر انتخاب شده که همگی با هدف گسترش شناخت ما از ماه و کمک به احداث پایگاه انسانی آتی روی این قمر اجرا می‌شوند؛ سکونتگاهی که ناسا قصد دارد در نزدیکی قطب جنوب ماه بسازد.

نیکی فاکس، قائم‌مقام واحد مأموریت‌های علمی ناسا، در بیانیه‌ای گفت: «بخش علوم ناسا در حال تدوین راهنمایی جامع برای بقا در سیاره‌های دیگر است تا اطمینان حاصل کند که علم پیش از هر چیز به سطح ماه می‌رود و اطلاعات ضروری، منابع و اقدامات ایمنی مورد نیاز را از پیش در اختیار گروه‌های فضانوردی آینده قرار می‌دهد تا بتوانند شب را در ماه زنده بمانند.»

محل انجام پژوهش گیملی، گودال واقع در منطقه‌ای به نام «ماریوس هیلز» خواهد بود که مدارگرد ژاپنی کاگویا در سال ۲۰۰۹ آن را کشف کرد. تصاویر این فضاپیما گودال را به‌وضوح نشان می‌دهند؛ اما پژوهشگران معتقدند ممکن است در این منطقه چیزی فراتر از حفره‌ای بزرگ در سطح ماه وجود داشته باشد.

دانشمندان احتمال می‌دهند که گودال ماریوس هیلز به غاری گسترده در زیر سطح ماه راه دارد که به‌احتمال زیاد در اثر جریان گدازه‌ها در گذشته‌های دور شکل گرفته است. اگر این فرضیه تأیید شود، کشف مذکور می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخچه فعالیت‌های آتشفشانی ماه در اختیار دانشمندان قرار دهد.

گرت مورگان، پژوهشگر ارشد پروژه گیملی، در بیانیه‌ای جداگانه گفت: «تأیید وجود یک دالان گدازه‌ی بزرگ، بینش تازه‌ای درباره چگونگی فعالیت‌های آتشفشانی در ماه به ما می‌دهد. دالان‌های گدازه از ویژگی‌های رایج آتشفشان‌های بازالتی روی زمین هستند؛ بنابراین، شناسایی آن‌ها در ماه به ما امکان می‌دهد از دانش خود درباره چنین غارهایی روی زمین برای درک بهتر تاریخچه ماه استفاده کنیم.»

افزون بر این، اگر پژوهشگران وجود دالان گدازه در ماه را تأیید کنند، فضانوردان ممکن است بتوانند از آن به‌عنوان پناهگاهی طبیعی روی سطح ماه استفاده کنند. غارهایی که در اثر جریان گدازه‌ها شکل گرفته‌اند، نه‌تنها پناهگاهی عمومی فراهم می‌کنند، بلکه می‌توانند فضانوردان را از دماهای بسیار شدید و تابش‌های موجود در سطح ماه نیز در امان نگه دارند.

دالان‌های گدازه همچنین می‌توانند نوعی پناهگاه امن یا «سنگر» باشند که از فضانوردان آینده در برابر ریزشهاب‌سنگ‌ها محافظت می‌کنند. هرچند پایگاه آینده ناسا روی ماه احتمالاً شامل پناهگاه‌های ساخت دست بشر خواهد بود، غارهای طبیعی می‌توانند منبعی ارزشمند و از پیش موجود باشند که فضانوردان از آن بهره ببرند.

پروژه گیملی مستقیماً روی سطح ماه فعالیت خواهد کرد و با بررسی لایه‌های زیرین، به‌دنبال نشانه‌هایی از وجود دالان گدازه می‌گردد. این پژوهش بر پایه پیشنهادی به سرپرستی مؤسسه غیرانتفاعی علوم سیاره‌ای (PSI) شکل گرفته است و بودجه آن از طریق برنامه ناسا با عنوان «محموله‌ها و پژوهش‌های علمی روی سطح ماه» (PRISM) تأمین خواهد شد.

داده‌های گردآوری‌شده را گروهی به سرپرستی تن پوتزیگ، قائم‌مقام و دانشمند ارشد مؤسسه علوم سیاره‌ای، بررسی خواهند کرد. این مؤسسه برای انجام پژوهش با آژانس فضایی نروژ نیز همکاری می‌کند.

گیملی با استفاده از رادار نفوذکننده به زمین، حسگرهای لرزه‌ای و گرانش‌سنج، از سطح ماه داده جمع‌آوری خواهد کرد تا تصویری دقیق‌تر از آنچه در زیر سطح قمر زمین می‌گذرد، به دست آورد. این اندازه‌گیری‌ها به پژوهشگران امکان می‌دهند مشخص کنند آیا دالان‌های گدازه در زیر سطح ماه وجود دارد یا خیر و در صورت وجود، اندازه‌شان چقدر است.

آیا چنین غاری آن‌قدر بزرگ است که یک گروه کامل از فضانوردان را در خود جای دهد؟ برای یافتن پاسخ این پرسش باید منتظر نتایج پژوهش بمانیم.