دانشمندان در سیدنی با شبیهسازی شرایط فیزیولوژیک بدن توانستند کبد اهدایی را به مدت هفت هفته زنده نگه دارند و رکورد پیشین را ارتقا دهند.
پژوهشگران استرالیایی ادعا میکنند با استفاده از سامانهای پیشرفته توانستهاند کبد انسان را بهمدت ۷ هفته خارج از بدن زنده نگه دارند. این دستاورد رکورد پیشین نگهداری اندامهای داخلی خارج از بدن را که حدود دو هفته بود، پشت سر میگذارد و میتواند فرصتهای تازهای برای پیوند اعضا و تحقیقات پزشکی فراهم کند.
بهگزارش MIT Technology Review، گروهی از پژوهشگران در سیدنی به سرپرستی کارلو پولیتانو، جراح پیوند و استاد دانشگاه سیدنی، کبد اهدایی را به دستگاهی متصل کردند که با کمک پمپها و حسگرهای خودکار، خون و مواد مغذی را به اندام میرساند و مواد زائد را از آن خارج میکرد.
پولیتانو این سامانه را به «بدنی مصنوعی» تشبیه میکند. دستگاه که «سامانهی پرفیوژن طولانیمدت اندام» نام دارد، شرایطی مشابه بدن انسان، ازجمله دمای طبیعی حدود ۳۷ درجهی سانتیگراد را برای کبد فراهم میکند. او میگوید: «گروه ما تنها گروهی در جهان است که توانسته کبد انسان را ۷ هفته در شرایط کاملاً طبیعی از نظر دما و شرایط فیزیولوژیک زنده نگه دارد.»
بااینحال، جزئیات دستاورد هنوز در مقالهای علمی منتشر نشده و مورد داوری تخصصی قرار نگرفته است.
چگونه کبد انسان ۷ هفته خارج از بدن زنده ماند؟
اندامهای اهدایی معمولاً در ظروف مخصوص حاوی یخ نگهداری میشوند و فقط چند ساعت برای انتقال و پیوند فرصت دارند. اما فناوری پرفیوژن ماشینی با گردش مداوم مایعات در اندام، شرایط مناسبتری برای زندهماندن آن فراهم میکند.
پژوهشگران در سالهای اخیر از این روش برای نگهداری طولانیتر قلب، کلیه و کبد استفاده کردهاند. بااینحال، گروه استرالیایی با خودکارسازی کامل فرایند توانسته مدت نگهداری را بهشکل چشمگیری افزایش دهد.
این گروه اوایل سال ۲۰۲۶ اعلام کرد که ۵۵ کبد انسان را با سامانههای پرفیوژن بررسی کرده است. در نمونههایی که به دستگاه خودکار متصل بودند، میانگین مدت زندهماندن اندام به حدود چهار هفته رسید؛ تقریباً سه برابر نمونههایی که با سامانههای نیازمند تنظیم دستی نگهداری شده بودند. یکی از کبدهای متصل به سامانهی خودکار نیز توانست ۷ هفته زنده بماند و رکورد تازهای ثبت کند.
هدف نهایی پژوهشگران دستیابی به فناوری «نگهداری نامحدود کبد» است؛ روشی که شاید در آینده محدودیت زمانی پیوند اعضا را تا حد زیادی برطرف کند.
یکی از قابلیتهای امیدوارکنندهی فناوری پرفیوژن، امکان بهبود وضعیت اندامهای آسیبدیده پیش از پیوند است. پژوهشهای گذشته نشان دادهاند که برخی اندامها پس از حدود یک روز اتصال به دستگاه پرفیوژن، نشانههایی از ترمیم و بهبود عملکرد بروز میدهند.
در سال ۲۰۲۲، گروهی از پزشکان سوئیسی موفق شدند کبد آسیبدیدهای را که سه روز خارج از بدن و تحت پرفیوژن نگهداری شده بود، با موفقیت به بیمار پیوند بزنند.
دستگاه پرفیوژن با کمک پمپها و حسگرهای خودکار، خون و مواد مغذی را به کبد میرساند و با دفع مواد زائد، شرایطی مشابه بدن انسان فراهم میکند
پولیتانو و همکارانش اکنون قصد دارند در کارآزمایی جدیدی در سیدنی، امکان پیوند کبدهایی با کیفیت پایینتر را بررسی کنند که بهمدت چهار روز در دستگاه نگهداری شدهاند. بااینحال، هنوز مشخص نیست که نگهداری یک اندام برای نزدیک به دو ماه چه مزیت عملی برای بیماران دارد.
والدمار هوفمان، مدیرعامل استارتاپ پزشکی Apersys، میگوید متخصصان این حوزه رکورد هفتهفتهای را باورپذیر میدانند؛ اما هنوز نمیدانند کبد در پایان این مدت چقدر سالم بوده و آیا همچنان قابلیت پیوند داشته است یا خیر.
امکان تولید چند کبد از یک اندام اهدایی
کاربردهای احتمالی فناوری جدید به نگهداری اندامها محدود نمیشود. پولیتانو معتقد است که پرفیوژن طولانیمدت شاید روزی امکان رشد اندامهای جدید را فراهم کند.
کبد انسان توانایی بازسازی چشمگیری دارد. در پیوند کبد از اهداکنندهی زنده، معمولاً بخشی از اندام جدا میشود و در مدت حدود دو ماه، هر دو بخش میتوانند بخش عمدهای از حجم موردنیاز خود را بازیابند.
پولیتانو میگوید آزمایشهایی را برای تقسیم کبد و اتصال بخشهای جداشده به دستگاه پرفیوژن آغاز کرده است. اگر این روش موفق شود، شاید بتوان در آینده از یک کبد اهدایی، چند کبد با اندازهی کامل تولید کرد.
آزمایش دارو و ژندرمانی روی اندامهای زنده
نگهداری طولانیمدت اندامها همچنین میتواند روش مطالعهی بیماریها و آزمایش درمانهای جدید را تغییر دهد.
پولیتانو میگوید گروهش افزودن درمانهای ژنی به کبدهای متصل به دستگاه را آزمایش کرده است. بهگفتهی او، چنین روشی میتواند امکان بررسی مستقیم واکنش اندام انسان به داروها و درمانهای آزمایشی را فراهم کند؛ بدون آنکه نیازی به آزمایش اولیه روی بدن بیمار باشد.
با وجود چشماندازهای امیدوارکننده، زنده نگهداشتن کبد بهمدت ۷ هفته لزوماً بهمعنای سالمبودن یا قابلیت پیوند آن نیست. پژوهشگران باید در مطالعات بعدی نشان دهند که اندام پس از چنین مدت طولانی همچنان عملکرد طبیعی دارد.
اگر این فناوری از آزمایشهای بعدی سربلند بیرون بیاید، شاید در آینده بتوان اندامهای اهدایی را مدت بیشتری نگهداری، ترمیم و حتی برای پیوند آماده کرد.