با روباه کوزومل آشنا شوید؛ برای نخستینبار از یک سگسان بسیار نادر عکسبرداری شد
در ویرانههای معابد باستانی مایا در جزیره کوزومل مکزیک، باستانشناسان سالها پیش بقایای روباههایی کوچکتر از حد معمول را پیدا کرده بودند؛ جانورانی که به نظر میرسید با هیچیک از روباههای شناختهشده منطقه مطابقت ندارند. از آنجا که دههها هیچ مشاهده تأییدشدهای از این حیوان ثبت نشده بود، بسیاری از پژوهشگران نگران بودند که این روباه مرموز پیش از آنکه بهطور کامل مطالعه شود، منقرض شده باشد.
اکنون دانشمندان موفق شدهاند برای نخستین بار از روباه کوتوله کوزومل عکس بگیرند. این روباه یکی از نادرترین اعضای خانواده سگسانان در جهان محسوب میشود که شامل حیواناتی مانند سگ، گرگ، شغال، کایوت و انواع روباهها است.
ثبت نخستین تصاویر این روباه نتیجه ترکیبی از شانس و تلاش فراوان بود. به گزارش آیافال ساینس، در ساعات اولیه بامداد ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۳، گزارشهایی در شبکههای اجتماعی و تماسهای مردمی منتشر شد که از مشاهده روباهی سرگردان در جزیره کوزومل خبر میدادند. این جزیره در دریای کارائیب و در نزدیکی سواحل شبهجزیره یوکاتان مکزیک قرار دارد.
بیش از ۲۰ سال هیچ مشاهده تأییدشدهای از روباه کوتوله کوزومل ثبت نشده بود
پس از دریافت گزارشها، رافائل چاکون، مدیر بنیاد پارکها و موزههای کوزومل، دوربین خود را برداشت و برای جستوجوی حیوان راهی منطقه شد. چند ساعت بعد و حدود ساعت شش صبح، یک روباه نر بالغ در نزدیکی جاده ساحلی بخش شرقی جزیره پیدا شد.
پژوهشگران موفق شدند از حیوان عکسهای متعددی ثبت و حتی آن را بهطور موقت زندهگیری کنند. روباه چند روز تحت مراقبت و بررسی قرار گرفت تا وضعیت جسمیاش ارزیابی شود. سپس در منطقهای که از جادهها فاصله داشت و ویژگیهای زیستگاهی مناسبی برای آن در نظر گرفته شده بود، دوباره در طبیعت رها شد.
روباه کوتوله کوزومل دقیقاً چیست؟
روباه کوتوله کوزومل فقط در جزیره کوزومل زندگی میکند و تاکنون در هیچ نقطه دیگری از جهان مشاهده نشده است. همین پراکندگی بسیار محدود یکی از دلایل آسیبپذیری شدید این حیوان محسوب میشود.
دانشمندان اطلاعات اندکی درباره جمعیت، رفتار، رژیم غذایی و زیستشناسی این روباه در اختیار دارند. آخرین مشاهده غیرمستقیم و گزارششده از این حیوان به سال ۲۰۰۱ بازمیگشت. از آن زمان تا کشف اخیر، مهمترین شواهد موجود از حضور این روباه بقایای نیمهفسیلشدهی کشفشده در محوطههای باستانشناسی مایا بود.
- تراژدی کوآگا؛ اولین حیوان منقرضشدهای که دیانای آن تجزیهوتحلیل شد05 اردیبهشت 05مطالعه '3
- رستاخیز طبیعت: پرندگان گمشده پس از ۲۰۰ سال به گالاپاگوس بازگشتهاند07 دی 04مطالعه '3
- آیا این روباه باستانی زمانی بهترین دوست انسانها بود؟27 فروردین 03مطالعه '4
- دانشمندان برای اولین بار دورگه سگ و روباه را شناسایی کردند25 شهریور 02مطالعه '2
نزدیکترین خویشاوند شناختهشدهی روباه کوتوله کوزومل، روباه خاکستری است که در بخشهای وسیعی از آمریکای شمالی و آمریکای مرکزی زندگی میکند. بااینحال، روباه کوزومل بهطور قابل توجهی کوچکتر از خویشاوندان خود در سرزمین اصلی است.
پژوهشگران معتقدند این تفاوت اندازه نمونهای از پدیدهای تکاملی به نام «کوتولگی جزیرهای» است. این پدیده زمانی رخ میدهد که جمعیت یک گونه برای هزاران سال در محیطی جزیرهای و نسبتاً منزوی زندگی کند. در چنین شرایطی، محدودبودن منابع غذایی، نبود شکارچیان بزرگ و فشارهای متفاوت محیطی میتوانند باعث شوند اندازه بدن حیوانات به تدریج کوچکتر شود.
بررسیها نشان میدهد اندازه روباههای کوزومل حدود ۶۰ تا ۸۰ درصد اندازه روباههای خاکستری ساکن سرزمین اصلی است. این تفاوت چشمگیر نشان میدهد که جمعیت این روباه احتمالاً بین ۵هزار تا ۱۳هزار سال در انزوا تکامل یافته است.
روباه کوزومل هنوز بهطور رسمی بهعنوان گونه مستقل توصیف نشده است
دانشمندان میگویند چنین دوره طولانی جدایی ممکن است به اندازهای باشد که این حیوان را بتوان یک گونه مستقل در نظر گرفت. بااینحال، تاکنون مطالعات ژنتیکی و زیستشناختی کافی برای توصیف رسمی آن بهعنوان گونه جدید انجام نشده است. به همین دلیل در متون علمی هنوز از نام موقت «Urocyon sp» برای آن استفاده میشود؛ عبارتی که نشان میدهد جانور به جنس روباههای خاکستری تعلق دارد، اما جایگاه دقیق گونهای آن هنوز مشخص نشده است.
با وجود ابهامهای علمی، پژوهشگران معتقدند جمعیت روباه کوزومل بسیار اندک است و احتمالاً در وضعیت بحرانی قرار دارد. برخی برآوردها حتی نشان میدهد که این حیوان ممکن است در آستانه انقراض کامل باشد.
جزیرهای با مجموعهای عجیب از گوشتخواران کوتوله
کشف دوباره روباه کوزومل تنها ویژگی شگفتانگیز حیاتوحش این جزیره نیست. کوزومل میزبان چندین گونه جانوری منحصربهفرد است که در هیچ جای دیگری از جهان یافت نمیشوند.
نکته جالبتر این است که سه مورد از مشهورترین پستانداران بومی این جزیره، همگی گوشتخوارانی کوچکاند که نسبت به خویشاوندان خود در سایر مناطق جثهای کوچکتر دارند. این جانوران شامل راکون کوتول، کواتی کوتوله و روباه کوزومل هستند.
دانشمندان هنوز بهطور کامل نمیدانند چه عواملی باعث شدهاند که جزیره کوزومل به زیستگاه چندین پستاندار گوشتخوار کوتوله تبدیل شود. بااینحال، انزوای طولانیمدت جزیره و شرایط ویژه زیستمحیطی آن احتمالاً نقش مهمی در این فرایند داشتهاند. پژوهشگران تأکید میکنند که کشف دوباره روباه کوزومل نباید بهعنوان پایان ماجرا تلقی شود، بلکه آغاز مرحلهای جدید برای شناخت و حفاظت از این حیوان است.
پژوهش در ژورنال Neotropical Biology and Conservation منتشر شده است.