راهنمای خرید لپ‌تاپ دست دوم و استوک

خرید لپ‌تاپی نو به‌خصوص در شرایط فعلی بازار همیشه امکان‌پذیر نیست و در حال‌حاضر لپ‌تاپ‌ها یکی از گران‌ترین محصولات دیجیتال محسوب می‌شوند. متاسفانه نرخ ارز همواره روندی صعودی داشته و کم‌سابقه نبوده که تحت‌تاثیر تورم، تنش‌ها و تحولات منطقه‌ای شاهد جهش نرخ ارز و در نتیجه افزایش تقاضا، محدودیت عرضه و افزایش چندبرابری بهای کالاهای وارداتی باشیم.

نوسانات ارزی در رشد قیمت لپ‌تاپ‌ها به‌عنوان محصولاتی که بعضا ارزش چند هزار دلاری پیدا می‌کنند، تاثیر فاحشی می‌گذارد. به‌طوری‌که حتی قیمت ارزان‌ترین لپ‌تاپ‌ها نیز از این نوسانات در امان نمی‌ماند و در حال‌حاضر وضعیت بازار لپ‌تاپ‌های نو به‌قدی نابسامان شده که برای خرید یک لپ‌تاپ کاملا ابتدایی و با سخت‌افزار ضعیف باید حداقل ۷۰ میلیون تومان (تا زمان نگارش این مقاله) کنار گذاشت.

طبیعتا سخت‌افزار چنین دستگاه‌هایی پاسخگوی طیف گسترده‌ای از نیازها و انتظارات کاربران، به‌خصوص قشر کم‌درآمد یا دانشجویانی که به‌هردلیل امکان پرداخت بهای گزاف لپ‌تاپ موردانتظارشان را ندارند، نخواهد بود. به‌همین دلیل در شرایط کنونی بسیاری ناگزیر به خرید لپ‌تاپ‌های کارکرده می‌شوند.

بازار لپ‌تاپ‌های کارکرده و دست دوم به‌اندازه‌ای طی این سال‌ها با استقبال عمومی مواجه شده که افزون‌بر پلتفرم‌هایی که امکان خرید و فروش کالاهای دست دوم را فراهم می‌کنند، برخی کسب‌وکارها به‌طور اختصاصی فعالیتشان را در حوزه فروش کامپیوترها و لپ‌تاپ‌های کم‌کارکرد تحت عنوان استوک آغاز کرده‌اند و فروشگاه‌هایی را بدین منظور راه‌اندازی کرده‌اند. در بین لپ‌تاپ‌هایی که نو نیستند، عناوینی چون لپ‌تاپ‌های «اوپن باکس» و «ریفربیشد» نیز به‌چشم می‌خورند.

در این مقاله ضمن بررسی انواع لپ‌تاپ‌های کارکرده موجود در بازار و تفاوت‌های آن‌ها، نکاتی که باید حین خرید لپ‌تاپ دست دوم برای اطمینان از کارایی و سلامت محصول رعایت کنید را بیان خواهیم کرد. در پایان مقاله نیز ۳ مدل از لپ‌تاپ‌های استوک بازار را که نسبت به انبوهی از مدل‌های موجود ارزش خرید دارند، معرفی و به‌طور خلاصه بررسی خواهیم کرد.

مهم‌ترین دلیل خرید لپ‌تاپ دست دوم، دستیابی به سخت‌افزار و امکانات بهتر با بودجه‌ی محدودتر است. بسیاری از لپ‌تاپ‌های نو، حتی با قیمت نسبتاً بالا، تنها برای کارهای سبک مانند وب‌گردی و کار با آفیس مناسب‌اند؛ درحالی‌که لپ‌تاپ‌های کارکرده‌ی سالم با همان قیمت یا حتی قیمت کمتر، معمولاً از پیکربندی سخت‌افزاری قدرتمندتری برخوردارند. برای مثال، ممکن است یک لپ‌تاپ دست دوم به پردازنده‌ی قوی‌تر، گرافیک مجزا یا نمایشگر باکیفیت‌تر مجهز باشد؛ امکاناتی که در لپ‌تاپ‌های نو معمولاً به مدل‌های گران‌تر محدود می‌شوند.

امکانات خاص و کیفیت ساخت نیز از دلایل مهم انتخاب لپ‌تاپ دست دوم هستند. برای کاربرانی مانند گرافیست‌ها، وجود نمایشگری با پوشش کامل فضای sRGB یا برای اجرای برخی نرم‌افزارها، داشتن گرافیک مجزا ضروری است و همیشه نمی‌توان چنین ویژگی‌هایی را در مدل‌های نو و اقتصادی پیدا کرد. از طرفی، برخی لپ‌تاپ‌های قدیمی‌تر که زمانی در رده‌ی محصولات پریمیوم قرار داشته‌اند، به‌دلیل استفاده از متریال بهتر و دقت بیشتر در ساخت، کیفیت و دوام بالاتری نسبت به بسیاری از مدل‌های اقتصادی جدید دارند. علاوه‌بر این، بازار دست دوم معمولاً تنوع بیشتری از نظر برند، مدل و پیکربندی سخت‌افزاری ارائه می‌دهد و در شرایطی که خرید مدل نو صرفه‌ی اقتصادی ندارد یا محصول موردنظر کمیاب است، می‌تواند گزینه‌ی مناسب‌تری باشد.

بااین‌حال، خرید لپ‌تاپ دست دوم ریسک بیشتری نسبت به خرید دستگاه نو دارد. ممکن است لپ‌تاپی در ظاهر کاملاً سالم باشد اما برخی قطعات آن فرسوده یا معیوب باشند و پس از مدتی دچار مشکل شوند. از آنجا که لپ‌تاپ از اجزای متعددی مانند نمایشگر، مادربورد، کیبورد، ترک‌پد، لولا و قطعات داخلی تشکیل شده است، سلامت تک‌تک آن‌ها باید پیش از خرید بررسی شود. بنابراین، هنگام خرید لپ‌تاپ کارکرده نباید تنها به مشخصات سخت‌افزاری یا ظاهر دستگاه توجه کرد و بررسی دقیق سلامت و کیفیت ساخت، بدون عجله در تصمیم‌گیری، اهمیت زیادی دارد.

لپ‌تاپ‌های دست دوم از نظر میزان کارکرد و شرایطی که پس از بازشدن جعبه داشته‌اند، یکسان نیستند. به همین دلیل، دسته‌بندی‌هایی مانند استوک، ریفربیشد و اوپن‌باکس می‌توانند دید بهتری از وضعیت دستگاه به خریدار بدهند. حتی لپ‌تاپی که فقط جعبه آن باز شده باشد، معمولاً بخشی از ارزش خود را از دست می‌دهد و ممکن است به‌عنوان محصول جعبه‌باز یا کارکرده به فروش برسد.

لپ‌تاپ استوک در معنای رایج بازار ایران، به دستگاه‌هایی گفته می‌شود که به دلایلی مانند فروش نرفتن، موجودی مازاد یا جایگزینی تجهیزات سازمانی وارد بازارهای دیگر شده‌اند. بنابراین استوک لزوماً به معنای کارکرده بودن نیست و برخی دستگاه‌ها ممکن است کاملاً نو باشند. بااین‌حال، بخش قابل‌توجهی از لپ‌تاپ‌های استوک موجود در ایران قبلاً توسط مشتریان مرجوع شده‌اند یا برای مدتی مورد استفاده قرار گرفته‌اند. میزان کارکرد آن‌ها می‌تواند از چند ساعت تا چند سال متفاوت باشد و معمولاً با گریدهایی مانند A، A+، A++، B و C دسته‌بندی می‌شوند. گریدهای بالاتر معمولاً وضعیت ظاهری بهتری دارند، درحالی‌که مدل‌های B و C ممکن است آثار فرسودگی، تعمیر یا آسیب ظاهری داشته باشند.

قدیمی‌بودن دستگاه نیز اهمیت زیادی دارد؛ هر لپ‌تاپ قدیمی را نمی‌توان صرفاً به دلیل قرار داشتن در انبار، گزینه‌ای مناسب دانست، زیرا سخت‌افزار قدیمی، احتمال خرابی و دشواری تأمین قطعات می‌تواند ارزش خرید آن را کاهش دهد. همچنین برخلاف تصور رایج، لپ‌تاپ‌های استوک اروپایی یا آمریکایی ذاتاً کیفیت ساخت یا دوام بیشتری نسبت به نمونه‌های سفارش سایر مناطق ندارند و تفاوت کیفیت ادعاشده میان آن‌ها بیشتر یک باور نادرست است.

لپ‌تاپ ریفربیشد (Refurbished) دستگاهی است که معمولاً به‌دلیل وجود نقص فنی به سازنده بازگردانده شده، در کارخانه تعمیر یا قطعه معیوب آن تعویض شده و پس از تست و کنترل کیفیت دوباره به فروش رسیده است. این دستگاه‌ها معمولاً ظاهری نزدیک به نو دارند و به دلیل قیمت پایین‌تر می‌توانند گزینه‌ی جذابی باشند. مهم‌ترین مزیت آن‌ها این است که فرایند تعمیر و کنترل کیفیت توسط خود سازنده انجام شده و معمولاً دوباره تحت پوشش گارانتی قرار می‌گیرند. البته دستگاهی که توسط تعمیرکار، نمایندگی یا شرکت متفرقه بازسازی شده باشد، ریفربیشد واقعی محسوب نمی‌شود.

اوپن‌باکس (Open Box) لپ‌تاپی است که توسط خریدار اول از جعبه خارج و سپس به دلایلی مانند مغایرت مشخصات، ایراد ظاهری یا فنی، عدم رضایت یا حتی بازبودن بسته‌بندی مرجوع شده است. این دستگاه در صورت نداشتن مشکل جدی ممکن است بدون استفاده یا تعمیر مجدد، با بسته‌بندی دوباره و قیمت کمتر به فروش برسد. تفاوت مهم اوپن‌باکس با استوک و ریفربیشد این است که در حالت ایده‌آل، دستگاه نباید پس از مرجوعی مورد استفاده یا تعمیر قرار گرفته باشد؛ بااین‌حال، ممکن است ایراد اولیه همچنان وجود داشته باشد و فروشندگان نیز گاهی لپ‌تاپ‌های کارکرده را با عنوان اوپن‌باکس عرضه کنند. بنابراین پیدا کردن اوپن‌باکس واقعی دشوار است و باید وضعیت دستگاه، قدمت، کارتن و کامل بودن لوازم همراه آن به‌دقت بررسی شود.

برای بررسی لپ‌تاپ دست دوم، وضعیت ظاهری و فیزیکی دستگاه اولین و مهم‌ترین نکته است. وجود ضرب‌دیدگی، دفرمگی، ترک، شکستگی یا کثیفی شدید می‌تواند نشانه‌ی نگهداری نامناسب و احتمال وجود خرابی یا تعمیرات قبلی باشد. همچنین بهتر است مدل دقیق دستگاه و شماره سریال آن را در سایت سازنده بررسی و مشخصات اعلام‌شده توسط فروشنده را با اطلاعات اصلی تطبیق دهید. هرگونه مغایرت در قطعات مهم باید جدی گرفته شود و در صورت تعویض قطعات مصرفی مانند باتری، رم، هارد یا SSD، علت آن از فروشنده پرسیده شود.

در صورت امکان، لپ‌تاپ را همراه با جعبه و تمام متعلقات تهیه کنید؛ زیرا اطلاعات درج‌شده روی جعبه می‌تواند در تشخیص تغییراتی مانند ظرفیت رم یا فضای ذخیره‌سازی کمک‌کننده باشد. همچنین اگر امکان بازکردن دستگاه وجود دارد، وضعیت قطعات داخلی را بررسی کنید. وجود گردوغبار و آلودگی شدید، آثار مایعات، سولفاته‌شدن، چربی و اثرانگشت فراوان، قطعات بدون لیبل یا بارکد، تفاوت رنگ غیرعادی قطعات، پیچ‌های گمشده یا لقی آن‌ها می‌تواند نشانه‌ی استفاده نامناسب یا تعمیرشدگی دستگاه باشد.

در حالت ایده‌آل، بهتر است لپ‌تاپی را انتخاب کنید که سابقه‌ی تعمیر یا بازسازی اساسی نداشته باشد. اگر قصد خرید دستگاه تعمیرشده را دارید، باید جزئیات کامل تعمیرات را از فروشنده دریافت کنید. پنهان‌کردن سابقه‌ی تعمیر، به‌خصوص در مواردی غیر از تعویض قطعات مصرفی، هشداری جدی است و در چنین شرایطی بهتر است دستگاه با دقت بیشتری بررسی شود و در صورت نیاز از یک کارشناس فنی باتجربه کمک بگیرید.

مهم‌ترین کار پیش‌از خرید هر گونه دستگاه الکترونیکی از جمله لپ‌تاپ، بررسی سلامت ظاهری و فنی و اطمینان از کارکرد صحیح آن است؛ چراکه این محصولات حتی نمونه‌ی دست دوم آنها قیمت کمی نداشته و در صورت وجود ایراد، خریدار را با زیان هنگفتی مواجه خواهد کرد.

وضعیت فیزیکی لپ‌تاپ در وهله‌ی اول مهم‌ترین چیزی است که باید به آن توجه کنید. لپ‌تاپی که وضعیت ظاهری خوبی نداشته باشد تا حدودی از استفاده‌ی ناصحیح و نگهداری نامناسب از دستگاه حکایت کرده و از همان ابتدا مشخص می‌کند که این دستگاه یا مشکلی دارد یا دیر یا زود با مشکل مواجه می‌شود.

بررسی وضعیت ظاهری

به‌طور کلی هنگام بررسی وضعیت ظاهری، میزان فرسودگی دستگاه باید با کارکرد اعلام‌شده توسط فروشنده همخوانی داشته باشد؛ برای مثال، لپ‌تاپ استوک ++A نباید خط‌وخش شدید و یکنواخت داشته باشد یا دستگاهی با کارکرد کمتر از یک ماه، آثار واضح چربی، اثر انگشت و گردوغبار زیاد نشان دهد.

در بررسی بدنه و شاسی باید به ترک، شکستگی، خط‌وخش عمیق، فرورفتگی، دفرمگی، خوردگی، رنگ‌رفتگی و آثار تماس با مایعات یا مواد شیمیایی توجه کنید. همچنین لقی قاب زیرین یا فریم نمایشگر، تراز نبودن بدنه، جداشدن قطعاتی مانند لاستیک‌های بدنه و وجود شیار یا محل خالی قطعات نیز باید بررسی شود. در نمایشگر وجود خط‌وخش، لکه یا سایه‌های غیرعادی اهمیت دارد و بهتر است سطح آن در حالت خاموش و مقابل نور مناسب بررسی شود.

پورت‌ها، کیبورد و ترک‌پد نیز باید از نظر شکستگی، کجی، آسیب، سایش، رنگ‌پریدگی، محوشدن حروف، گردوغبار و جرم بررسی شوند. منافذ تهویه، اسپیکر و شیارهای بدنه نیز نباید با گردوغبار، چربی یا جرم فراوان مسدود شده باشند. در صورت امکان، داخل دستگاه را نیز بررسی کنید؛ وجود گردوغبار و آلودگی شدید، آثار نشتی یا چربی، فلت‌های آسیب‌دیده یا شل، تفاوت غیرعادی رنگ قطعات، پیچ‌های متفاوت یا گمشده و صدای لقی قطعات هنگام تکان‌دادن دستگاه می‌تواند نشانه‌ی تعمیر یا نگهداری نامناسب باشد. باتری بادکرده نیز نشانه‌ی خرابی است و باید تعویض شود.

بررسی وضعیت اجزای مکانیکی

قطعات مکانیکی لپ‌تاپ به‌دلیل حرکت و استفاده‌ی مداوم، بیشتر از قطعات ثابت در معرض فرسودگی و خرابی قرار دارند. لولا، کیبورد، ترک‌پد و فن خنک‌کننده از مهم‌ترین بخش‌هایی هستند که هنگام خرید لپ‌تاپ دست دوم باید با دقت بررسی شوند؛ به‌خصوص فن که ممکن است در طول عمر دستگاه چند بار نیاز به تعمیر یا تعویض پیدا کند.

• درب و لولا: درب لپ‌تاپ باید روان و بدون گیرکردن، شل‌بودن یا صدای غیرعادی مانند جیرجیر و کشیده‌شدن باز و بسته شود. لولا نباید در نقطه‌ای از مسیر حرکت قفل شود یا درب با کوچک‌ترین جابه‌جایی آزادانه حرکت کند. در لپ‌تاپ‌های تبدیل‌پذیر نیز باید امکان بازشدن کامل ۳۶۰ درجه و قرارگیری صحیح نمایشگر روی شاسی وجود داشته باشد.
• کیبورد و ترک‌پد: تمام کلیدها باید نرم و بدون گیرکردن، صدای غیرعادی یا نیاز به فشار بیش از حد عمل کنند و نباید به‌راحتی از جای خود خارج شوند. ترک‌پد نیز باید در تمام نقاط، به‌ویژه گوشه‌ها، به‌درستی کلیک کند و گیر نداشته باشد. در مدل‌های قدیمی دارای کلید مکانیکی در بالا و پایین ترک‌پد، سلامت این کلیدها نیز باید بررسی شود.
• فن خنک‌کننده: فن باید آزادانه و بدون صدای غیرعادی مانند جیرجیر، خش‌خش یا گیرکردن کار کند. خرابی فن می‌تواند باعث افت عملکرد یا حتی اختلال در کارکرد لپ‌تاپ شود؛ بنابراین سلامت و چرخش صحیح آن باید بررسی شود.
• شاتر وب‌کم و کلیدهای جانبی: تمام کلیدها و کنترل‌های غیر از کیبورد، مانند شاتر حریم خصوصی وب‌کم یا کلیدهای مربوط به وای‌فای، در صورت وجود باید کاملاً سالم و قابل‌استفاده باشند.

بعد از بررسی وضعیت ظاهری، تست سخت‌افزاری دومین مرحله‌ی مهم در خرید لپ‌تاپ دست دوم است. ظاهر سالم دستگاه به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که همه‌ی قطعات به‌درستی کار می‌کنند؛ بنابراین بهتر است بخش‌های مختلف لپ‌تاپ را با ابزارهای مناسب آزمایش کنید.

تست نمایشگر

برای بررسی نمایشگر، ابتدا باید پیکسل‌های سوخته و مرده را بررسی کنید. پیکسل معیوب ممکن است همیشه یک رنگ ثابت نشان دهد یا اصلاً روشن نشود. ساده‌ترین راه، نمایش تصاویر تمام‌صفحه با رنگ‌های قرمز، سبز، آبی، سفید و مشکی است. با این روش پیکسل‌های معیوب و مشکلاتی که با نگاه عادی دیده نمی‌شوند، راحت‌تر مشخص می‌شوند.

در نمایشگرهای OLED، پدیده‌ی Burn-in نیز اهمیت دارد. در این حالت بخشی از تصویر یا نوشته‌ای که مدت زیادی روی صفحه ثابت بوده، به‌صورت یک سایه‌ی دائمی دیده می‌شود. نمایش یک تصویر خاکستری می‌تواند به پیدا کردن این مشکل کمک کند.

همچنین نمایشگر را از نظر لکه، هاله، تیرگی، روشنایی غیر یکنواخت، تاری و نشت نور بررسی کنید. برای این کار نمایش تصاویر کاملاً سفید و مشکی مناسب است. در نمایشگر سالم، روشنایی و رنگ باید تا حد امکان در تمام سطح صفحه یکنواخت باشد.

اگر لپ‌تاپ صفحه‌نمایش لمسی دارد، تمام قسمت‌های آن را لمس کنید و مطمئن شوید لمس‌ها به‌درستی ثبت می‌شوند و لمس خودکار یا Ghost Touch وجود ندارد. ژست‌های لمسی و چندلمسی را نیز در صورت پشتیبانی دستگاه امتحان کنید.

در نهایت، چند دقیقه با نمایشگر کار کنید و به سوسو زدن یا پرش تصویر توجه داشته باشید. مقداری Flicker در بعضی پنل‌ها طبیعی است، اما سوسو زدن شدید و آزاردهنده یا سیاه‌شدن لحظه‌ای صفحه می‌تواند نشانه‌ی مشکل باشد. برای تست کامل‌تر می‌توانید از ابزارهایی مانند PassMark Monitor Test یا ابزارهای آنلاین Display Test استفاده کنید.

تست پورت‌ها

همه پورت‌های لپ‌تاپ را به‌صورت عملی آزمایش کنید. برای مثال، به پورت‌های USB-A، USB-C، HDMI یا DisplayPort، شبکه، هدفون و کارت‌خوان وسیله‌ی مناسب متصل کنید و مطمئن شوید اتصال بدون قطع‌و‌وصل انجام می‌شود. پورت شارژ نیز باید هنگام اتصال آداپتور، بدون قطع شدن دستگاه را به‌درستی شارژ کند.

در مورد USB-C بهتر است دقت بیشتری داشته باشید؛ زیرا این پورت ممکن است علاوه‌بر انتقال داده، از قابلیت‌هایی مانند شارژ، DisplayPort یا Thunderbolt نیز پشتیبانی کند. بنابراین اگر چنین قابلیت‌هایی برایتان مهم است، بهتر است آن‌ها را جداگانه آزمایش کنید. برای بررسی دقیق سرعت انتقال داده، ولتاژ و جریان نیز می‌توان از ابزارهای مخصوص تست پورت استفاده کرد.

اگر ابزار تخصصی در اختیار ندارید، Device Manager ویندوز می‌تواند برای بررسی اولیه مفید باشد. وجود علامت تعجب در بخش‌هایی مانند USB، Network Adapters یا Memory technology devices می‌تواند نشانه‌ی مشکل درایور یا سخت‌افزار باشد؛ بااین‌حال، این روش جای تست فیزیکی تک‌تک پورت‌ها را نمی‌گیرد.

تست کیبورد و ترک‌پد

سالم‌بودن ظاهری کیبورد به این معنی نیست که همه‌ی کلیدها درست کار می‌کنند. تک‌تک کلیدها را فشار دهید و مطمئن شوید هرکدام فرمان مربوط به خود را ثبت می‌کنند. برای این کار می‌توانید از ابزارهایی مانند PassMark KeyboardTest استفاده کنید. اگر چینش کیبورد با نرم‌افزار متفاوت بود، می‌توانید تغییر کد کلید هنگام فشردن آن را نیز بررسی کنید.

بهتر است هر کلید را چند بار امتحان کنید، زیرا بعضی کلیدهای معیوب ممکن است فقط گاهی عمل نکنند. اگر لپ‌تاپ نور پس‌زمینه یا RGB دارد، تمام بخش‌های نورپردازی و امکان تغییر شدت روشنایی را هم بررسی کنید. در لپ‌تاپ‌های گیمینگ، برنامه‌ی اختصاصی سازنده نیز می‌تواند برای بررسی نورپردازی و امکانات جانبی مفید باشد.

ترک‌پد نیز باید از نظر حرکت نشانگر، کلیک و ژست‌های لمسی بررسی شود. نشانگر نباید خودبه‌خود حرکت کند یا پرش داشته باشد. ژست‌های دو، سه و چهار انگشتی را در صورت پشتیبانی دستگاه امتحان کنید و مطمئن شوید اسکرول، کلیک راست و جابه‌جایی بین پنجره‌ها درست انجام می‌شوند. در ترک‌پدهای دارای بازخورد لمسی نیز باید هنگام فشار دادن، بازخورد کلیکی را احساس کنید.

تست باتری، شارژ و برق‌رسانی

باتری یکی از قطعات مصرفی و پراستهلاک لپ‌تاپ است و طبیعی است که ظرفیت آن در طول زمان کاهش پیدا کند. بنابراین نباید از یک لپ‌تاپ دست دوم انتظار شارژدهی دستگاه نو را داشته باشید. برای بررسی وضعیت باتری، ویندوز ابزار داخلی Battery Report را در اختیار شما قرار می‌دهد. با اجرای دستور زیر در Command Prompt، گزارشی از وضعیت باتری روی دسکتاپ ایجاد می‌شود.

در گزارش، ظرفیت اسمی و ظرفیت فعلی باتری را مقایسه کنید. ظرفیت فعلی تقسیم بر ظرفیت اسمی، تصویری تقریبی از سلامت باتری به شما می‌دهد. ابزارهایی مانند BatteryInfoView و نرم‌افزار اختصاصی سازنده‌ی لپ‌تاپ نیز می‌توانند اطلاعات بیشتری ارائه کنند.

به‌طور کلی، سلامت باتری ۸۰ درصد یا بیشتر وضعیت مناسبی محسوب می‌شود. اگر ظرفیت به شکل محسوسی پایین‌تر باشد، باید هزینه‌ی احتمالی تعویض باتری را در قیمت لپ‌تاپ در نظر بگیرید. البته فقط به گزارش نرم‌افزاری اکتفا نکنید؛ بهتر است چند ساعت در حالت باتری از دستگاه استفاده کنید و ببینید شارژ به‌صورت طبیعی کاهش پیدا می‌کند یا خیر. افت ناگهانی درصد شارژ، خاموش‌شدن غیرمنتظره یا کاهش شدید شارژ پس از خروج از Sleep می‌تواند نشانه‌ی مشکل باتری باشد.

تست رم و فضای ذخیره‌سازی

رم معیوب می‌تواند باعث فریز شدن سیستم، کرش برنامه‌ها، خراب‌شدن فایل‌ها و کندی شدید شود؛ بنابراین به‌خصوص در لپ‌تاپ‌هایی که رم آن‌ها روی مادربورد لحیم شده و قابل‌تعویض نیست، بررسی سلامت آن اهمیت زیادی دارد. ابتدا مقدار و مشخصات رم را با اطلاعات رسمی دستگاه مقایسه کنید.

برای تست اولیه‌ی رم می‌توانید از ابزار Windows Memory Diagnostic استفاده کنید. با اجرای mdsched.exe، سیستم ریستارت می‌شود و رم را بررسی می‌کند. پس از پایان تست، نتیجه را می‌توان در Event Viewer و بخش Windows Logs > System مشاهده کرد.

اگر بررسی دقیق‌تری می‌خواهید، MemTest86 گزینه مناسب‌تری است. این ابزار خارج از محیط ویندوز اجرا می‌شود و می‌تواند خطاهای رم را با دقت بیشتری شناسایی کند. در صورت مشاهده خطاهای متعدد، بهتر است سلامت رم یا مادربورد پیش از خرید توسط فرد متخصص بررسی شود.

برای فضای ذخیره‌سازی (SSD یا HDD) نیز فقط به ظرفیت آن توجه نکنید. سلامت درایو، سرعت خواندن و نوشتن و وجود خطا یا وضعیت غیرعادی آن باید بررسی شود. درایوی که ظرفیت مناسبی دارد اما سلامت آن پایین است، ممکن است مدت زیادی قابل استفاده نباشد و هزینه‌ی تعویض آن باید در قیمت نهایی لپ‌تاپ لحاظ شود.

تست چیپست، کامپوننت‌ها و اجزای سخت‌افزاری

پس از بررسی قطعات اصلی، بهتر است عملکرد کلی اجزای سخت‌افزاری را نیز تحت فشار آزمایش کنید. هدف این مرحله پیدا کردن مشکلاتی است که در استفاده‌ی عادی خودشان را نشان نمی‌دهند؛ برای مثال ممکن است لپ‌تاپ در وب‌گردی کاملاً سالم به نظر برسد اما هنگام اجرای یک برنامه‌ی سنگین دچار هنگ، افت شدید سرعت یا خاموشی شود.

برای بررسی اولیه، مشخصات قطعات را با ابزارهایی مانند HWiNFO، CPU-Z و ابزارهای داخلی ویندوز مشاهده کنید و مطمئن شوید مدل پردازنده، گرافیک، رم و سایر قطعات با مشخصات اعلام‌شده مطابقت دارند. اگر قطعه‌ای با مشخصات اصلی دستگاه تفاوت داشت، علت تعویض یا ارتقای آن را از فروشنده بپرسید.

در ادامه بهتر است دستگاه را برای مدتی تحت فشار قرار دهید. در این مرحله به‌جای اینکه فقط به امتیاز یک بنچمارک نگاه کنید، رفتار واقعی لپ‌تاپ را زیر نظر بگیرید: دما، صدای فن، افت عملکرد، هنگ، ریستارت، خاموشی یا نمایش خطاهای غیرعادی. بالا رفتن دما در زمان تست سنگین طبیعی است، اما ناپایداری یا افت شدید و مداوم عملکرد می‌تواند نشانه‌ی مشکل در قطعه یا سیستم خنک‌کننده باشد.

تست CPU و GPU

برای بررسی CPU می‌توانید از ابزارهایی مانند Cinebench یا OCCT استفاده کنید. ابتدا یک تست کوتاه انجام دهید و اگر مشکلی دیده نشد، تست را برای مدت بیشتری ادامه دهید. در این مدت دما و سرعت پردازنده را زیر نظر بگیرید. افت جزئی سرعت هنگام گرم‌شدن طبیعی است، اما هنگ، ریستارت، خاموشی یا افت شدید و غیرعادی عملکرد باید جدی گرفته شود.

برای GPU نیز ابزارهایی مانند 3DMark یا Unigine Superposition مناسب هستند. اجرای یک بازی سنگین نیز می‌تواند تست واقعی‌تری باشد، به‌خصوص اگر لپ‌تاپ را برای بازی یا کارهای گرافیکی می‌خرید. هنگام تست، علاوه‌بر دما و عملکرد، به ایرادهای تصویری مانند خطوط و نقاط غیرعادی، پرش تصویر، سیاه‌شدن صفحه و کرش درایور توجه کنید.

در نهایت، بهتر است به یک تست یا عدد بنچمارک اکتفا نکنید. ترکیب بررسی مشخصات، تست کوتاه، تست تحت فشار و اجرای یک برنامه یا بازی واقعی، تصویر دقیق‌تری از سلامت CPU و GPU به شما می‌دهد. اگر دستگاه در هرکدام از این مراحل دچار خاموشی، ریستارت، کرش یا خطای تصویری شد، بهتر است پیش از خرید علت مشکل مشخص شود.

بلندگوها، ارتباطات و وب‌کم را بررسی کنید

هیچ‌کس لپ‌تاپی نمی‌خواهد که نتواند به وای-فای وصل شود؛ بنابراین اگر موقع بررسی لپ‌تاپ نتوانستید به شبکه‌ی وای‌فای وصل شوید، لپ‌تاپ را مرجوع کنید. هنگام تحویل حضوری کافی است اینترنت گوشی خود را روی حالت Hotspot قرار دهید و صحت عملکرد اتصال لپ‌تاپ به آن را بسنجید. بلوتوث لپ‌تاپ را هم با اتصال به گوشی خود بررسی کنید؛ هرچند که کاربرد بلوتوث به‌مراتب کمتر از وای-فای است.

اسپیکرها نیز جزیی از بخش‌های حیاتی لپ‌تاپ هستند؛ کافی است یکی از قطعه‌های موسیقی موردعلاقه‌تان را روی لپ‌تاپ اجرا کنید تا متوجه عملکرد صحیح بلندگوها بشوید. درنهایت، وب‌کم دستگاه را با یک نرم‌افزار ساده مثل اپلیکیشن Camera ویندوز تست کنید؛ چراکه وب‌کم جزو مواردی است که حتما یک روزی به کارتان می‌آید.

عملکرد سیستم خنک‌کننده را بررسی کنید

شاید به نظرتان موضوع مهمی نباشد، ولی شرایط سیستم خنک‌کننده‌ی لپ‌تاپ معیار مهمی در میزان سلامت دستگاه است. اگر سیستم خنک‌کننده معیوب یا کثیف باشد، دستگاه بیش‌ازحد گرم می‌شود و احتمال آسیب دیدن بخش‌های مختلف سخت‌افزار را ایجاد می‌کند. برای بررسی شرایط کاری سیستم خنک‌کننده می‌‌توانید از نرم‌افزارهای سنگین بنچمارک یا انواع تست استرس (قرار دادن کامپیوتر تحت بار سنگین پردازشی) بهره ببرید؛ در صورت نیاز بنچمارک را چندین بار و پشت سر هم اجرا کنید.

هنگام اجرای نرم‌افزار‌های مذکور، از HWMonitor برای بررسی دمای پردازنده و پردازنده‌ی گرافیکی استفاده کنید و نمودار لحظه‌ای دما را به‌صورت جدی رصد کنید. اگر دمای دستگاه بیش‌ازحد گرم و وارد محدوده‌ی قرمز شد، ممکن است گرد‌و‌غبار زیادی در دریچه‌ها یا فضای داخلی لپ‌تاپ وارد شده است که عملکرد سیستم خنک‌کننده‌ را مختل می‌کند. با دمنده‌های هوا می‌توانید به‌راحتی لپ‌تاپ را تمیز کنید، ولی اگر بعد از تمیز کردن لپ‌تاپ، باز هم مشکل دمای دستگاه حل نشد، به احتمال زیاد نیاز به ارجاع به تعمیرکار و سرویس لپ‌تاپ دارید؛ خشک شدن خمیر سیلیکون پردازنده‌ها و عملکرد معیوب فن لپ‌تاپ از برخی ایرادات رایج در این زمینه هستند.

حال که با نکات و نحوه‌ی انجام تست‌های مختلف هنگام خرید لپ‌تاپ‌های کارکرده آشنا شدید، در ادامه ۳ مدل از لپ‌تاپ‌هایی که در بازار فعلی ایران ارزش خرید دارند و در فروشگاه‌های آنلاین موجود هستند را معرفی می‌کنیم.

HP ZBook Firefly 14 G8 با پردازنده‌ی Core i5-1145G7، رم ۱۶ گیگابایتی و SSD با ظرفیت ۵۱۲ گیگابایت، هنوز هم برای کاربری اداری، برنامه‌نویسی، مدیریت پروژه و استفاده‌ی روزمره گزینه‌ای قابل اتکا است؛ مخصوصاً اگر آن را با قیمت مناسب در بازار دست‌دوم پیدا کنید. این مدل از خانواده‌ی ورک‌استیشن‌های ZBook است و در نسخه‌های مختلف با گرافیک مجزا یا مجتمع عرضه شده، اما این نسخه از گرافیک مجتمع Intel Iris Xe استفاده می‌کند؛ بنابراین نباید از آن انتظار عملکرد گرافیکی سنگین داشت. مزیت اصلی این مدل، کیفیت ساخت تجاری، طراحی نسبتاً سبک و جمع‌وجور ۱۴ اینچی و ترکیب سخت‌افزار مناسب است که برای چند سال استفاده‌ی معمول همچنان منطقی باقی می‌ماند. البته چون پلتفرم نسل یازدهم اینتل قدیمی‌تر است، ارزش خرید آن کاملاً به قیمت نمونه‌ی دست‌دوم و وضعیت باتری و بدنه وابسته است.

سامسونگ گلکسی بوک ۳ با Core i7-1355U، رم ۱۶ گیگابایتی و گرافیک مجتمع Iris Xe، بیشتر روی تعادل بین کارایی، وزن و قابلیت حمل تمرکز دارد. پردازنده‌ی ۱۰ هسته‌ای نسل سیزدهم اینتل برای کارهای روزمره، برنامه‌نویسی، آفیس و چندوظیفگی کاملاً توانمند است و نمایشگر ۱۵٫۶ اینچی Full HD نیز برای کسانی که فضای کاری بزرگ‌تری می‌خواهند مزیت محسوب می‌شود؛ بدنه‌ی آلومینیومی و وزن حدود ۱٫۵ کیلوگرمی هم برای لپ‌تاپی ۱۵٫۶ اینچی ویژگی قابل‌توجهی است. در بازار دست‌دوم، این مدل زمانی ارزش خرید بالایی دارد که قیمت آن به‌شکل محسوسی پایین‌تر از لپ‌تاپ‌های جدید با سخت‌افزار مشابه باشد؛ چون با پردازنده‌ی نسبتاً قدرتمند، هنوز برای بخش بزرگی از کاربران عملکرد کاملاً کافی ارائه می‌دهد. بااین‌حال برای خرید مدل دست‌دوم حتماً سلامت باتری، نمایشگر و وضعیت SSD را بررسی کنید، چون در لپ‌تاپ‌های باریک و سبک، فرسودگی باتری می‌تواند بخش مهمی از مزیت مدل را از بین ببرد.

HP EliteBook 6 G1i 14 از نظر سخت‌افزار یک سر و گردن بالاتر از دو مدل دیگر قرار می‌گیرد و برای خرید دست‌دوم یا اپن‌باکس، به‌خصوص با قیمت مناسب، گزینه‌ی بسیار جذابی است. پردازنده‌ی Core Ultra 7 265U با ۱۲ هسته و ۱۴ رشته، ۱۶ گیگابایت رم DDR5 و اس‌اس‌دی ۲۵۶ گیگابایتی، در کنار نمایشگر ۱۴٫۱ اینچی با وضوح ۱۲۰۰×۱۹۲۰، ترکیبی مناسب برای کارهای اداری سنگین، برنامه‌نویسی، چندوظیفگی و استفاده‌ی طولانی‌مدت است؛ ضمن اینکه وجود NPU داخلی برای پردازش‌های هوش مصنوعی، این مدل را از نظر پلتفرم از لپ‌تاپ‌های قدیمی‌تر جلو می‌اندازد. البته SSD با ظرفیت ۲۵۶ گیگابایت چندان سخاوتمندانه نیست و گرافیک مجتمع هم آن را برای بازی یا رندرینگ سنگین مناسب نمی‌کند. با این حال اگر نمونه‌ی سالم و کم‌کارکرد آن را با اختلاف قیمت محسوسی نسبت به لپ‌تاپ‌های نو پیدا کنید، ترکیب سخت‌افزار جدید، رم DDR5 و بدنه‌ی تجاری EliteBook باعث می‌شود یکی از منطقی‌ترین گزینه‌های فعلی بازار برای خرید لپ‌تاپ کارکرده باشد.

در نگاه اول، خرید لپ‌تاپ دست دوم فرآیند دشواری به‌نظر می‌رسد، ولی اگر راه و روش آن را بدانید، فرایندی ساده و لذت‌بخش خواهد بود. اگر دقیقا بدانید که چطور یک لپ‌تاپ دست دوم مناسب بخرید، نه‌تنها بعدا از خریدتان پشیمان نمی‌شوید، بلکه می‌توانید از پول خود، استفاده‌ی بهتری کنید. مهم‌ترین فاکتور این است که در خرید لپ‌تاپ دست دوم به هیچ عنوان عجله نکنید و همیشه انتخاب را با دقت بررسی کنید. در نظر داشته باشید که قیمت روز لپ‌تاپ‌های موجود در بازار ایران را می‌توانید در بخش محصولات زومیت ببینید.