تصور کنید در شبی تاریک، با تلسکوپ شخصیتان به آسمان نگاه میکنید تا کهکشانی دور را رصد کنید. ناگهان، نقطهای درخشانتر از هر ستارهای، مستقیماً به چشمانتان میتابد. این صحنه نه فیلم علمی-تخیلی، بلکه واقعیتی نزدیک است که دانشمندان نسبت به آن هشدار جدی دادهاند.
چند هفته پیش، کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا (FCC) مجوز آزمایش ماهواره عجیبی را صادر کرد. این ماهواره که توسط شرکت «رفلکت اوربیتال» ساخته میشود، قرار است نور خورشید را مانند آینهای غولپیکر به سمت زمین بازتاب دهد تا بخشهایی از سیارهمان را در دل شب روشن کند.
شرکت سازنده میگوید این ایده به مزارع خورشیدی امکان میدهد حتی بعد از غروب آفتاب هم برق تولید کنند و در شرایط اضطراری، منبع نور مورد نیاز را فراهم میآورد. اما پشت این ایده به ظاهر مفید، نگرانیهای جدی پنهان شده است.
اخترشناسان میگویند نگاه کردن به ماهوارههای رفلکت اوربیتال با تلسکوپ های معمول ۱۲ اینچی، خطر آسیب دائمی به شبکیه چشم را دارد
اخترشناسان از همان ابتدا به پروژه اعتراض کردند. آنها میگویند این ماهوارههای درخشان، رصد آسمان را غیرممکن میکنند. اما نگرانی بزرگتر ظاهراً سلامت انسانها است.
رابرت مسی، معاون اجرایی انجمن سلطنتی اخترشناسی بریتانیا، تأکید میکند که نگاهکردن به ماهوارههای رفلکت اوربیتال با تلسکوپهای معمولی ۱۲ اینچی که بسیاری از علاقهمندان دارند، میتواند آسیب دائمی به شبکیه چشم وارد کند. او میگوید تأییدیه کمیسیون ارتباطات فدرال غیرعادی و نگرانکننده است. منظور از تلسکوپ ۱۲ اینچی همان تلسکوپهایی با دهانه (قطر آینه یا عدسی) ۳۰ سانتیمتری است که در بین اخترشناسان آماتور رایج است.
خطر ماهوارههایی که نور خورشید را به زمین میفرستند، جدید نیست. در سال ۲۰۰۰، انجمن سلطنتی اخترشناسی کانادا در مقالهای هشدار داد که مشاهده نمونه اولیه روسی چنین ماهوارههایی (پروژه زنامیا که بعداً لغو شد) معادل خیرهشدن به خورشید در هنگام کسوف کامل است.
با وجود این نگرانیها، کمیسیون ارتباطات فدرال، خطر آسیب به چشم را «بسیار کوچک» و در مقایسه با «مزایای آزمایش فناوری نوآورانه» ناچیز دانسته است.
نکته عجیبتر اینکه اخترشناسان حتی از زمان و مکان دقیق حضور ماهواره در آسمان مطلع نمیشوند تا از آن دوری کنند. این یعنی ممکن است کاملاً تصادفی و ناخواسته به آنها خیره شوند.
نگرانیها فقط به آسیب چشمی ختم نمیشود. انجمن خلبانان خطوط هوایی نیز نسبت به خطرات این ماهواره برای پروازها هشدار داده است. علاوهبراین، روشن کردن شب، ریتم خواب انسانها و الگوی مهاجرت حیوانات را مختل میکند.
رؤسای چندین انجمن بینالمللی زیستشناسی زمانبندی (علمی که ریتمهای شبانهروزی موجودات را مطالعه میکند) در بیانیهای مشترک اعلام کردهاند: «استقرار چنین ماهوارههایی در مقیاس سیارهای، محیط طبیعی نور شب را به طور اساسی تغییر میدهد.»
سخنگوی رفلکت اوربیتال میگوید آنها با دانشمندان و محیطزیستشناسان در حال گفتوگو هستند و قرار است در ماهواره آزمایشی اولیه، سیستمهای ایمنی را تست کنند. او همچنین تأکید کرده که روشنایی ماهواره را در حدی تنظیم میکنند که انسانها و حیوانات تحملش را داشته باشند. اما کارشناسان میگویند متغیرهایی مانند پراکندگی نور در جو یا بازتاب از ابرها کنترلشدنی نیستند و پیشبینی دقیق اثرات آنها غیرممکن است.
متغیرهایی مانند پراکندگی نور در جو یا بازتاب از ابرها کنترلشدنی نیستند و پیشبینی دقیق اثرات آنها غیرممکن است
بحث فقط درباره یک ماهواره نیست. در دهه گذشته، تعداد فضاپیماها در مدار پایین زمین (فاصله کمتر از ۲۰۰۰ کیلومتر از سطح زمین) به شدت افزایش یافته و بسیاری از آنها در ارتفاع پایینتری قرار میگیرند که درخشش بیشتری دارند.
مسی در پایان به این نکته نیز اشاره میکند: «ستارگان بخشی از میراث انسانی ما هستند. استقرار بیش از یک میلیون ماهواره فوقدرخشان، این میراث را نابود و چشمانداز طبیعی آسمان را برای همیشه زخمی خواهد کرد.»
