ماهواره‌ای که قرار بود تلسکوپ ناسا را نجات دهد، اکنون خودش نیازمند نجات است

ناسا روز سه‌شنبه اعلام کرد که ماهواره نجات‌دهنده تلسکوپ پرتو گامای سوئیفت که قصد دارد از سقوط و سوختن این فضاپیما در جو زمین جلوگیری کند، خود با مشکلات فنی روبه‌رو شده است.

به گفته ناسا، ماهواره لینک که به دست شرکت «کاتالیست اسپیس تکنالوجیز» ساخته شده است، آخر هفته گذشته «با مشکلاتی در سامانه کنترل وضعیت مواجه شد. این مشکل باعث چرخش کنترل‌نشده فضاپیما و برقراری ارتباط‌های ناپایدار و مقطعی با آن شده است.

ناسا اعلام کرد: «بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که دو چرخ از سه چرخ واکنشی لینک در حال حاضر از کار افتاده‌اند و همچنین بخشی از عملکرد سامانه پیشران گاز سرد آن نیز از دست رفته است.»

چرخ‌های واکنشی با انتقال تکانه، جهت‌گیری یا وضعیت یک فضاپیما را در مدار کنترل می‌کنند و از اجزای استاندارد بسیاری از ماهواره‌ها هستند. سامانه پیشران گاز سرد ماهواره لینک نیز برای انجام تنظیمات دقیق‌تر، به‌ویژه هنگام نزدیک‌شدن به هدف مأموریت، یعنی تلسکوپ سوئیفت ناسا به کار می‌رود.

مأموریت لینک در سوم ژوئیه آغاز شد؛ زمانی که این ماهواره برفراز موشک هواپرتاب پگاسوس ایکس‌ال از نورثروپ گرومن به مدار فرستاده شد. ناسا و کاتالیست در هفته‌های نخست مأموریت از پیشرفت مطلوب لینک خبر داده بودند؛ از جمله استقرار موفق آرایه‌های خورشیدی تولیدکننده برق، برقراری ارتباط پایدار با مرکز کنترل مأموریت و همچنین انجام نخستین احتراق پیشران‌های الکتریکی زنون‌سوز در مدار.

پیشران‌ها یا رانشگرهای الکتریکی یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های مأموریت نجات هستند. آن‌ها برای افزایش ارتفاع مدار لینک به‌کار می‌روند تا بتواند در ارتفاع حدود ۳۲۰ کیلومتری زمین به ماهواره سوئیفت برسد. پس از آنکه لینک با استفاده از سه بازوی رباتیک خود به سوئیفت متصل شود، همین پیشران‌ها بار دیگر روشن خواهند شد تا مدار سوئیفت را بالاتر ببرند و آن را از نابودی نجات دهند. اما اکنون کاتالیست ناچار شده از همین پیشران‌های الکتریکی برای تثبیت وضعیت ماهواره لینک استفاده کند؛ کاری که اصلاً قرار نبود انجام شود.

اگر عملیات نجات انجام نشود، انتظار می‌رود سوئیفت درطول چند ماه آینده وارد جو زمین شود و در آن بسوزد. این تلسکوپ اکنون نزدیک به ۲۲ سال عمر دارد و بسیار فراتر از عمر عملیاتی اولیه خود فعالیت کرده است؛ اما به دلیل نداشتن سامانه پیش‌رانش، قادر به افزایش مدار خود نیست.

بااین‌حال، ناسا قصد دارد سوئیفت را همچنان فعال نگه دارد، زیرا یکی از معدود تلسکوپ‌های سازمان فضایی آمریکا است که برای شناسایی فوران‌های پرتو گاما، یعنی پرانرژی‌ترین انفجارهای شناخته‌شده در جهان، طراحی شده است. ناسا برای اجرای مأموریت نجات سوئیفت، ۳۰ میلیون دلار به کاتالیست پرداخت می‌کند.

از آنجا که مدار سوئیفت به‌سرعت در حال کاهش ارتفاع بود، ناسا تنها ۹ ماه به کاتالیست فرصت داد تا طراحی، ساخت و پرتاب ماهواره لینک را انجام دهد؛ بازه‌ای بسیار فشرده که برای مأموریت‌های پیچیده فضایی کم‌سابقه بوده است. کاتالیست موفق شد این چالش را پشت سر بگذارد و ماهواره را اوایل ژوئن برای یکپارچه‌سازی با موشک پگاسوس تحویل دهد. بااین‌حال، شرایط نامساعد جوی و نقص فنی در موشک باعث شد پرتاب تا سوم ژوئیه به تعویق بیفتد.

مقام‌های ناسا ماه گذشته اعلام کردند که صرف‌نظر از نتیجه تلاش برای نجات سوئیفت، این مأموریت را تاکنون موفق ارزیابی می‌کنند. شان دوماگال-گلدمن، مدیر بخش اخترفیزیک ناسا، گفت: «از دیدگاه مدیریتی و برنامه‌ریزی، همین حالا هم این مأموریت را موفق می‌دانم؛ صرفاً به این دلیل که اصلاً توانسته‌ایم چنین تلاشی را انجام دهیم.»

به گفته ناسا، فضاپیمای لینک همچنان برق کافی تولید می‌کند و ارتباط آن با تیم‌های زمینی برقرار است. این موضوع به مهندسان فرصت می‌دهد تا راهکاری برای رفع مشکلات چرخ‌های واکنشی پیدا کنند.

ناسا در پایان اعلام کرد: «پس از آنکه وضعیت پایدار فضاپیما دوباره برقرار و بررسی‌های بیشتر روی شرایط آن انجام شود، کاتالیست قصد دارد سامانه هدایت، ناوبری و کنترل لینک را به‌گونه‌ای به‌روزرسانی کند که با وضعیت جدید فضاپیما سازگار باشد. سپس این شرکت، در همکاری نزدیک با تیم‌های ناسا، با توجه به ایمنی عملیات و سلامت لینک، برنامه‌های بازنگری‌شده برای نزدیک‌شدن به سوئیفت و مهار آن را ارزیابی خواهد کرد.»