ناسا در آستانه نجات تلسکوپ فضایی سوئیفت است؛ اما اول باید آن را پیدا کند

زمان برای انجام مأموریت نوآورانه‌ی نجات یک ماهواره، در حال فرارسیدن است. یک فضاپیمای خصوصی به نام «لینک» قرار است تا چند هفته‌ی دیگر پرتاب شود تا با تلسکوپ فضایی نیل گرلز سویفت ناسا پهلو بگیرد؛ رصدخانه‌ای که در سال ۲۰۰۴ در مدار نزدیک زمین قرار گرفت تا انفجارهای قدرتمند کیهانی به نام «فوران‌های پرتو گاما» را شناسایی کند.

سوئیفت هنوز کاملاً سالم و فعال است؛ اما کشش جوی زمین (نیروی پسار) آن را دچار فرسایش مداری کرده و به‌تدریج به سمت سیاره می‌کشد. از آنجایی که تلسکوپ هیچ سامانه‌ای برای تولید نیروی رانش ندارد، نمی‌تواند از سقوط خود جلوگیری کند. بااین‌حال، اگر همه‌چیز طبق برنامه پیش برود، لینک قرار است با پرتاب به مدار نزدیک زمین و افزایش مدار تلسکوپ، به نجات‌دهنده‌ی آن تبدیل شود.

افزایش مدار یک تلسکوپ فضایی، طرحی جسورانه و بی‌سابقه است. «لینک» که توسط شرکت کاتالیست اسپیس تکنالوجیز در آریزونای آمریکا ساخته شده، قصد دارد نخستین فضاپیمای خصوصی باشد که یک ماهواره‌ی رباتیک متعلق به دولت آمریکا را در مدار تحت کنترل درمی‌آورد و به ارتفاع بالاتر می‌فرستد.

اما انجام چنین کاری اصلاً ساده نیست؛ به‌ویژه از آنجا که معلوم نیست در هفته‌های پیش‌رو «سوئیفت» دقیقاً در کدام موقعیت قرار خواهد داشت. بی‌اطلاعی از موقعیت تلسکوپ بدین دلیل است که جو زمین و در نتیجه کششی که بر ماهواره‌های درحال گردش وارد می‌کند، ثابت نیست. لایه‌ی هوای زمین هنگام فعالیت شدید خورشید منبسط و در دوره‌های آرامش خورشیدی منقبض می‌شود.

فعالیت خورشیدی در یک چرخه‌ی ۱۱ ساله تغییر می‌کند که آخرین اوج آن در سال ۲۰۲۴ رخ داد. این دوره‌ی شدید از «آب‌وهوای فضایی» یک زنگ خطر برای تیم سوئیفت محسوب می‌شد: زیرا مدل‌سازی‌های اوایل سال ۲۰۲۵ پیش‌بینی کردند که تلسکوپ تا تابستان ۲۰۲۶ وارد جو زمین می‌شود و از بین می‌رود.

همین پیش‌بینی خطرناک، زمینه‌ساز طراحی «لینک» شد؛ فضاپیمای نجاتی که ناسا با واگذاری قراردادی به ارزش ۳۰ میلیون دلار به شرکت کاتالیست، آن را تأمین مالی کرده است. هم‌زمان کار مدل‌سازی ادامه دارد تا ناسا و شرکت سازنده بتوانند «برنامه‌ای سریع و فشرده» برای بالابردن مدار سوئیفت تدوین کنند.

مایکل شومیکر، متخصص ارشد ناسا در زمینه‌ی دینامیک پرواز، ۲۶ مه در بیانیه‌ای گفت: «پیش‌بینی‌ها به‌مرور زمان و براساس پیش‌بینی‌های آب‌وهوای فضایی و عوامل دیگر مانند ارتفاع و جهت‌گیری فعلی سوئیفت تغییر می‌کنند.»

شومیکر و تیمش پیش‌بینی‌ها را نه فقط برای سوئیفت، بلکه برای انواع ماهواره‌ها (چه فعال و چه ازکارافتاده) انجام می‌دهند. مدل‌های آن‌ها داده‌های گسترده‌ای را ترکیب می‌کند؛ از اطلاعات تیم‌های هر ماهواره گرفته تا داده‌های ردیابی نیروی فضایی آمریکا و پژوهش‌های خورشیدی ناسا و مرکز پیش‌بینی آب‌وهوای فضایی در اداره ملی اقیانوسی و جوی.

تیم شومیکر اکنون پیش‌بینی‌های مداری هفتگی برای سوئیفت تولید می‌کند؛ پیش‌بینی‌هایی که تیم مأموریت از آن‌ها برای تصمیم‌گیری درباره توقف رصدهای علمی و همچنین تنظیم جهت‌گیری فضاپیما جهت کاهش هرچه بیشتر کشش جوی استفاده می‌کند.

به گفته‌ی ناسا، «این رویکرد نوآورانه در عملیات سوئیفت موجب شده نرخ افت مدار آن به‌طور موفقیت‌آمیز کاهش یابد.» در نتیجه، انتظار می‌رود سوئیفت دست‌کم در ارتفاع ۳۰۰ کیلومتری از زمین باقی بماند؛ ارتفاعی که ناسا آن را «بحرانی» می‌نامد و بیشترین شانس را برای موفقیت مأموریت لینک، دست‌کم تا اوایل پاییز، فراهم می‌کند.

بااین‌حال، تیم مدل‌سازی هنوز کار زیادی پیش رو دارد. راسل کارپنتر، مدیر ارشد ناسا در مرکز پرواز فضایی گادرد می‌گوید: «ما همچنین در حال تهیه پیش‌بینی هستیم تا بفهمیم سوئیفت هنگام پرتاب لینک در اواخر ماه ژوئن که با موشک پگاسوس نورثروپ گرومن انجام می‌شود، در چه موقعیتی خواهد بود.»

کارپنتر افزود: «پروژه‌ی بالابردن مجدد مدار سوئیفت توجه زیادی را در جامعه دینامیک پرواز به خود جلب کرده است. تیم سوئیفت از اینکه افراد زیادی برای بهبود این پیش‌بینی‌ها کمک کرده‌اند، بسیار قدردان است.»