افزایش سه‌برابری مانورهای فرار استارلینک؛ هر ماهواره هر هفته مسیرش را تغییر می‌دهد

گزارش شش‌ماهه‌ی اخیر اسپیس‌ایکس به کمیسیون ارتباطات فدرال حاکی از آن است که ماهواره‌های استارلینک اسپیس‌ایکس در طول سال گذشته، بیش از ۳۵۵هزار بار مسیر خود را تغییر داده‌اند تا از برخورد با سایر اجرام فضایی جلوگیری کنند. این یعنی هر ماهواره، به طور میانگین، هفته‌ای یک بار مجبور به انجام این مانورهای فرار شده است.

بر اساس گزارش، ماهواره‌های استارلینک در بازه‌ی زمانی دسامبر ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶، مجموعاً ۲۰۷,۱۵۲ بار مسیرشان را تغییر داده‌اند که نسبت به ۱۴۸,۶۹۶ بار در نیمه‌ی اول سال، نزدیک به ۶۰هزار مورد افزایش داشته است. این رقم، مجموع سالانه را به بیش از ۳۵۵هزار می‌رساند که بیش از سه‌برابر مانورهای انجام‌شده در کل سال ۲۰۲۴ است. به عبارت دیگر، هر یک از ماهواره‌های این شبکه‌ی اینترنتی، بین ژوئن ۲۰۲۵ و می ۲۰۲۶، به طور متوسط بیش از ۴۰ بار مسیر خود را در فضا تغییر داده است.

دلیل اصلی این افزایش، رشد سریع خود منظومه استارلینک و همچنین افزایش کلی تعداد ماهواره‌ها در فضا در پنج سال اخیر است. به گزارش اسپیس‌دات‌کام، تعداد ماهواره‌های استارلینک از حدود ۶هزار فروند در سال ۲۰۲۴ به بیش از ۱۰هزار فروند تا ژوئن ۲۰۲۶ رسیده است. در همین بازه‌ی زمانی، تعداد کل فضاپیماهای عملیاتی در مدار زمین نیز از حدود ۱۰هزار به حدود ۱۶هزار افزایش یافته است. به بیان ساده، مدار زمین روزبه‌روز شلوغ‌تر می‌شود و این شلوغی، خطر برخورد را به نسبت تعداد ماهواره‌ها بالا نمی‌برد، بلکه چندین برابر افزایش می‌دهد.

هیو لوئیس، استاد فضانوردی در دانشگاه بیرمنگام و یکی از متخصصان برجسته‌ی پایداری فضایی، توضیح می‌دهد: «این مانورها، احتمال برخورد را به حدود یک در یک میلیون کاهش می‌دهند. این عدد آن‌قدر کوچک است که به‌تنهایی نگران‌کننده نیست. مشکل اینجاست که اگر یک میلیون مانور انجام دهید و هر کدام احتمال برخورد یک در یک میلیون داشته باشند، در نهایت با ریسکی تجمعی در کل شبکه مواجه می‌شوید که نمی‌توانید از آن فرار کنید.»

با ادامه‌ی این روند، اسپیس‌ایکس تا ژوئن ۲۰۲۷، مجموعاً یک میلیون مانور تغییر مسیر را در طول عمر منظومه خود ثبت خواهد کرد و تا سال ۲۰۳۰، ممکن است این شبکه سالانه بیش از یک میلیون مانور انجام دهد. در آن نقطه، ریسک یک در یک میلیون دیگر قابل‌چشم‌پوشی نخواهد بود.

توماسو اسگوبا، مدیر انجمن بین‌المللی پیشبرد ایمنی فضایی، معتقد است این افزایش مانورها واقعیتی قابل‌پیش‌بینی است. او توضیح می‌دهد: «هرچه ماهواره‌های بیشتری را در یک لایه‌ی مداری قرار دهید، احتمال تلاقی مسیر آن‌ها به طور تصاعدی بیشتر می‌شود. دو برابر کردن تعداد ماهواره‌ها در یک مدار، تقریباً چهار برابر تعداد جفت‌هایی را که باید تحت نظر باشند، افزایش می‌دهد.»

پیش‌بینی دقیق اینکه آیا دو ماهواره با هم برخورد می‌کنند یا نه، کار بسیار دشواری است. یکی از دلایلش این است که نیروی اصطکاک ناشی از جو زمین که با فعالیت‌های خورشیدی تغییر می‌کند، روی مسیر ماهواره‌ها تأثیر می‌گذارد و نمی‌توان آن را دقیقاً پیش‌بینی کرد. اسگوبا می‌گوید اپراتورهای ماهواره‌ها ابزاری ندارند که به آنها بگوید کدام هشدار برخورد جدی است و کدام این طور نیست. به همین دلیل، ماهواره‌ها اغلب به‌دلیل هر گونه تهدید فرضی مسیر خود را تغییر می‌دهند و در این فرآیند، سوختشان را هدر می‌دهند و عمر مفیدشان کوتاه‌تر می‌شود.

در حال حاضر، اسپیس‌ایکس به عنوان دارنده بزرگ‌ترین شبکه‌ی ماهواره‌ای، بیشترین مسئولیت را در این زمینه بر عهده دارد. ماهواره‌های استارلینک، به جای هماهنگی با سایر اپراتورها، به طور خودکار از هر جسمی که در مسیرشان باشد، چه زباله‌ی فضایی و چه ماهواره‌ی فعال، فرار می‌کنند. این در حالی است که شبکه‌های بزرگ دیگر مانند «لئو» آمازون و «هزار بادبان» چین نیز درحال شکل‌گیری هستند و به شلوغی فضا می‌افزایند. پیش‌بینی می‌شود شبکه‌ی چینی، مناطق مشابهی با استارلینک را اشغال کند و این یعنی تداخل و رقابت برای فضای بیشتر.

اسگوبا معتقد است قبل از دادن مجوز پرتاب به هر شرکتی، باید آن شرکت را موظف کرد که از قبل اعلام کند ماهواره‌هایش در طول سال به چند بار تغییر مسیر نیاز دارند و آیا سوخت کافی برای انجام همه‌ی این مانورها را دارند یا نه. او تأکید می‌کند که شلوغی مدار زمین اتفاقی ناگهانی نیست بلکه مسئله‌ای است که باید از همین امروز آن را پیش‌بینی و مدیریت کرد.