پیشبینی کنشگران اینترنت: احتمالا برای گروههای مختلف سیاستهای فیلترینگ متفاوتی اجرا خواهد شد
کنشگران حق دسترسی آزاد به اینترنت معتقدند شبکه ملی اطلاعات به شکل بیسابقهای در حال گسترش است و تحت هیچ شرایطی، اینترنت در مسیر اتصال قرار ندارد. به باور آنها حتی اگر اینترنت وصل شود، هرگز وضعیت به قبل از ۱۸ دی ۱۴۰۴ و اینترنت محدودی که با فیلترشکن کار میکرد، برنخواهد گشت.
محسن طهماسبی، کنشگر اینترنت، در نشست کافه پلتفرم کارزار درباره اینترنت، با مرور تاریخی قطعیهای اینترنت در ایران گفت:
از قطعی سراسری سال ۱۳۹۸ و پیش از آن، بسیاری آرزوی این را داشتند که اینترنت را محدود کنند. تا جایی که زورشان میرسید این کار را انجام دادند اما اهدافشان بیش از اینهاست. تا پیش از این، امکان خیلی از این اقدامات میسر نبود اما الان در یک بازه زمانی کوتاه، محدودیت با سرعت و سطح عجیبی از الگوریتمهای تهاجمی انجام میشود و بحث فراهم کردن اینترنت وایتلیست و طبقاتی مطرح است.- محسن طهماسبی، کنشگر اینترنت
این قطع و وصلیهای بخشی از تستهای «وحشتناک» شبکه است
به گفته او، دستهبندی کردن کاربران و سیمکارتها به گروههای مختلف، سیاستی است که هنوز کارشناسنان اینترنت به درک عمیقی از آن نرسیدهاند. طهماسبی توضیح داد: «سیاستهای متفاوتی روی گروههای مختلف در شبکه اعمال میشود. مثلا برای یک نفر روی سیمکارت یک اپراتور بعضی از راههای اتصال به شبکه کار میکند اما برای نفر دیگری با همین مختصات و اتصال، کار نمیکنند.»
او هشدار داد که تستهای ترسناکتری درباره محدودسازی شبکه انجام شده است و «تحت هیچ شرایطی اینترنت در مسیر وصل شدن قرار ندارد». طهماسبی اضافه کرد: «ادعا میشود برای وصل کردن اینترنت دچار چالش فنی شدهایم. چالش فنی وجود دارد اما فراتر از چند ساعت نیست و نباید این همه روز طول بکشد.»
حسین درباری، کارشناس اینترنت، معتقد است وقتی ارتباطات به این شدت قطع میشود، دیگر کسبوکارها اهمیت ویژهای ندارند. او گفت:
در سال ۱۳۹۸ که اینترنت قطع شد، سرویس جدید راهاندازی کرده بودند که یکسری از سایتها را بهصورت نامحسوس قطع میکرد و پیشبینی میشد نهایتا به کسبوکارهای داخلی برسد. مشخص نبود مشکل از کجاست و کسی هم مسئولیت این قطعی را بهعهده نمیگرفت. خرداد ۱۴۰۱ هم تست بزرگی در این راستا انجام شد.- حسین درباری، کارشناس اینترنت
او ادامه داد: «محمدجواد آذریجهرمی، زیرساخت گستردهای آماده کرده بود که الان نتیجه آن را میبینیم؛ مثلا یک سایت روی مرورگر کروم باز نمیشود و در مرورگر اج باز میشود. سال ۱۳۹۶ من پیشبینی میکردم که اینترنت مثل صداوسیما میشود و کلا یکجانبه خواهد بود. در این قطعی اخیر هم مثل سیم برق، اینترنت را کشیدند و رفتند.»
اینترنت ملی از کجا آمد؟
حمید ضیاییپرور، روزنامهنگار در ادامه نشست کارزار گفت: «اولین باری که نگاه تهدیدآمیز به اینترنت در ایران خودش را در سطح مصوبات دولت نشان داد، دولت اول محمود احمدینژاد بود. عبدالمجید ریاضی، معاون فناوری اطلاعات وزارت ارتباطات در سال ۱۳۸۴، موضوع اینترنت ملی را مطرح کرد.»
ضیاییپرور افزود: «اینترنت ملی پیش از این که بهصورت یک طرح در مجلس تصویب شود، بهعنوان یک طرح داخلی در وزارت ارتباطات مصوب شد و بعد در هیأت وزیران تصویب شد. در آن زمان ۵ هزار میلیارد تومان از محل شرکتهای مخابرات استانی به این طرح بودجه دادند.»
به گفته این روزنامهنگار، مجلس اصولگرای وقت به طرح اینترنت ملی رأی نداد تا در سال ۱۳۸۹، با پیشنهاد رضا باقری اصل، در متن لایحه برنامه پنجم توسعه گنجانده شد و بهصورت قانون درآمد. او ادامه داد:
همزمان با این اتفاق، طرحهای دیگری هم در کشور اجرا شد. تا پیش از این، اینترنت در ایران غیر متمرکز بود اما مصوبه هیأت دولت در سال ۱۳۸۷، اینترنت را در شرکت ارتباطات زیرساخت متمرکز کرد تا بتوانند راحتتر فیلترینگ را روی آن اعمال کنند.- حمید ضیاییپرور، روزنامهنگار
به گفته ضیاییپرور سال ۱۳۸۸، ساختار فیلترینگ در ایران قانونمند شد و کمیتهای برای آن شکل گرفت. این موضوع اولین تلاش عملیاتی دولت برای نهادینه کردن فیلترینگ بود و بهصورت «کجدار و مریز» ادامه پیدا کرد.
هر بار یک دولت مخالفِ این تفکر روی کار میآمد، سعی میکرد اینترنت را باز کند و تغییراتی انجام دهد اما آنچه واضح است، نهادینه شدن شبکه ملی اطلاعات در ساختار فنی اینترنت ایران است. این موضوع بهانه خوبی است که در هر قطعی اینترنت، ادعا شود نیازهای مردم همچنان برطرف میشود.- حمید ضیاییپرور، روزنامهنگار
به گفته او بیش از ۴۳۰ ساعت [در زمان نگارش این گزارش بیش از ۴۴۷ ساعت]، از قطعی اینترنت در ایران میگذارد که بر اساس مطالعات در تاریخ قطعی اینترنت در دنیا، بیسابقه است.
اینترنت قطعا به پیش از ۱۸ دی ۱۴۰۴ و دوران دسترسی به فیلترشکن برنمیگردد
پیشبینی ضیاییپرور این است که قطعی اینترنت تا زمانی که خطر حمله نظامی و جنگ وجود داشته باشد، ادامه پیدا میکند. او گفت: «اگر خطر جنگ فروکش کند، دسترسی را ایجاد خواهند کرد اما ما قطعا به قبل از ۱۸ دی ۱۴۰۴ برنخواهیم گشت.»
آرمان بسیاری از تئوریسینهای طرح صیانت این است که پروتکلهای مربوط به فیلترینگ را در لایه زیرساخت ببندند و الان دارند آن را امتحان میکنند. اگر اینترنت برگردد هم این پروتکلها را اجرا خواهند کرد و ما دیگر به دوران دسترسی به فیلترشکن برنخواهیم گشت.- حمید ضیاییپرور، روزنامهنگار
علی تولایی، توسعهدهنده ارشد زیرساخت هوش مصنوعی، در ادامه این نشست گفت: «بیش از ۲۰۰ نفر فقط در اطراف من هستند که به کشورهای همسایه و جایی که بتوانند ۲-۳ ماه بدون ویزا با اینترنت کار کنند، مهاجرت کردند. ماجرای آسیب دیدن زنجیره تأمین در کالا، توزیع ثروت و نیروی انسانی است.»
دانشآموزان کوچکترین ابزاری برای یادگیری ندارند
او که به کودکان و نوجوانان، هوش مصنوعی و برنامهنویسی آموزش میدهد اضافه کرد که فعالیتهای آموزشی آنها کاملا متوقف شده است و دانشآموزان کوچکترین ابزاری برای یادگیری ندارند.
نسلی که با اینترنت بهدنیا آمده، آسیب روانی میبیند و نبودن اینترنت برای آنها غیرقابل تصور است.
اتصال آیپی کسبوکارها به اینترنت
رزا مجتهدزاده، نایب رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی، از پیگیری این اتحادیه برای اتصال آیپی کسبوکارها به اینترنت خبر داد و گفت:
«از روز جمعه ما از همه روابط خود در وزارتخانهها و سازمانهای مختلف استفاده کردیم تا اتصال به اینترنت برقرار شود. خیلی از شرکتها منتظر نشستهاند تا اینترنت وصل شود اما خیلی از آنها درخواست کردند و ما نامه زدیم تا آیپی آنها به اینترنت وصل شود. ما تمام توان خود را برای حتی اینفلوئنسرها، بلاگرها و انافتی کارها هم بهکار گرفتیم.»
ابوالفضل حاجیزادگان، پژوهشگر حوزه رسانه، در ادامه این نشست گفت: «ما بیش از حد از منظر کسبوکارها به دسترسی اینترنت نگاه کردهایم و خیلی از این حوزه سیاستزدایی شده است.»
او درباره سهم کسبوکارها در اینستاگرام گفت: «از سال ۱۳۹۸ سهم کسبوکارها به شکل معناداری در اینستاگرام رشد کرده و است در ۶ سال تعداد آن ها ۳۳ برابر شده است. از سال ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۴ بالاترین نرخ رشد را صفحات کسبوکارها در اینستاگرام داشتند.»
قطع کردن دسترسی اینترنت و سیاست خطرناک اینترنت طبقاتی، جامعهای که همین الان هم درگیر نارضایتی است، ناراضیتر میکند
بررسیهای او نشان میدهد زنان شاغل جنوب شرق، شرق و غرب تهران، سهم بزرگی را از اجتماعهای تهران بهدست آوردهاند و اقتصاد غیررسمی از فضای آنلاینی که شکل پیدا کرده، گسترش یافته است. او گفت:
«در این بررسی عمدتا از حاشیه استان تهران صحبت میکنیم و افرادی که از نظر جنسیتی و اقتصادی در وضعیت فرودست قرار گرفتهاند. آنها بخشی از جامعه هستند که دولت نخواسته برایشان فرصت مطلوب شغلی ایجاد کند. این افراد توانستهاند با استفاده از فضای آنلاین و اینستاگرام کسبوکاری شکل داده و جلو بروند.»
این بخشی از مقاومت روزمره جامعه است که درباره آن صحبت نمیشود و در روایت جریانهای سیاسی نادیده گرفته میشود.
حاجیزادگان درباره تلاش کسبوکارهای بزرگ برای دسترسی به اینترنت طبقاتی گفت: «بخشی از جامعه صاحبان کسبوکارها و اهالی رسانه هستند که تلاش میکنند به هر شکلی فضایی که برای آن زحمت کشیدهاند را حفظ کنند اما استدلال نادرستی را برای آن مطرح میکنند.»
قطع کردن دسترسی اینترنت و سیاست خطرناک اینترنت طبقاتی، جامعهای که همین الان هم درگیر نارضایتی است، ناراضیتر میکند. اگر از این روزها عبور کردیم و چند ماه بعد، بخش جدیدی از جامعه به معترضان اضافه شدند، رئیسجمهور نگوید اینها مشکلات روانی دارند، اینها را شما به اینجا رساندید.- ابوالفضل حاجیزادگان، پژوهشگر حوزه رسانه
سعید ارکانزاده، روزنامهنگار، در ادامه نشست کارزار گفت: «با مرور تاریخ ارتباطات متوجه میشویم نظام حکمرانی بهدنبال گسترش ارتباطات نیست و همواره آن را محدودتر میکند. باید از ساختاری که کمک کند ما ارتباطاتمان را توسعه دهیم، ناامید شد. ساختار سیاسی تمام تلاشش را میکند، اینترنت را بهطور کلی متوقف کند.»
سبحان یحیایی، عضو هیئت علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی در ادامه نشست کارزار گفت: «ما با وضعیتی مواجهیم که مجلس نشاندهنده و تحقق اراده عمومی نیست. دولت مشروع در قبال شهروندانش میتواند قانون اعمال کند اما حاکمیت ما مشروعیت ندارد.»
زندگی ادامه ندارد و در وضعیتی از تعلیق بهسر میبریم. ساعتهای زندگی با بهرهبرداری ما از اینترنت در هم تنیده شده است. بیش از اینکه برای اینترنت و حق کسبوکارها و برای دسترسی به خیلی از فعالیتهایی که به اینترنت احتیاج دارد بجنگیم، باید برای حکمرانی که این وضعیت را برای ما ایجاد کرده است بجنگیم. مطالبه باید مشروعیت و دموکراسی باشد.- سبحان یحیایی، عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی