معجزه واکسن HPV در بریتانیا: آمار صفر مرگ ناشی از سرطان دهانه رحم در زنان جوان

واکسن ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) که درطول دو دهه گذشته نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دهانه رحم داشته، اکنون به نقطه عطف تازه‌ای رسیده است. پژوهشی جدید نشان می‌دهد این واکسن نه‌تنها موارد ابتلا به سرطان دهانه رحم را کاهش داده، بلکه برای نخستین بار شواهد مستقیمی ارائه شده است که نشان می‌دهد از مرگ ناشی از این سرطان نیز جلوگیری می‌کند.

براساس مطالعه‌‌ای جدید، در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ هیچ زنی در انگلستان در گروه سنی ۲۰ تا ۲۴ سال بر اثر سرطان دهانه رحم جان خود را از دست نداده است. این نخستین بار است که در این گروه سنی، درطول پنج سال متوالی هیچ مورد مرگی ثبت نمی‌شود. پژوهشگران می‌گویند این دستاورد نتیجه مستقیم برنامه گسترده واکسیناسیون علیه ویروس پاپیلومای انسانی است.

پیتر ساسیینی، پژوهشگر دانشگاه کوئین مری لندن، می‌گوید مرگ افراد جوان بر اثر سرطان دهانه رحم همواره تراژدی بزرگی بوده و اکنون این دستاورد را می‌توان پیروزی علم، واکسیناسیون و نظام سلامت عمومی دانست که توانست این واکسن را با سرعت بالا و پوشش گسترده در اختیار جامعه قرار دهد.

ویروس HPV از طریق انواع مختلف تماس‌های جنسی منتقل می‌شود و برخی سویه‌های آن می‌توانند با ایجاد تغییرات ژنتیکی در سلول‌ها، زمینه را برای شکل‌گیری سرطان فراهم کنند. این ویروس عامل اصلی سرطان دهانه رحم به شمار می‌رود و هر ساله جان هزاران زن را در سراسر جهان می‌گیرد. ابتلا به این سرطان حتی در دهه سوم زندگی نیز ممکن است رخ دهد.

پیش از این، مطالعات متعدد نشان داده بودند که واکسن HPV خطر ابتلا به عفونت و سرطان دهانه رحم را به شدت کاهش می‌دهد، اما هنوز مدرک مستقیمی در مورد کاهش مرگ‌ومیر وجود نداشت. این موضوع از آن جهت اهمیت داشت که زنانی که کمتر واکسینه می‌شوند، معمولاً کمتر نیز در برنامه‌های غربالگری سرطان شرکت می‌کنند. درنتیجه این نگرانی وجود داشت که واکسن عمدتاً از سرطان‌هایی جلوگیری کند که در هر صورت با غربالگری زودهنگام تشخیص داده می‌شدند و قابل درمان بودند، نه مواردی که تشخیص داده نمی‌شوند و احتمال مرگ در آن‌ها بیشتر است.

اما داده‌های جدید تصویر امیدوارکننده‌تری ارائه می‌دهند. ساسیینی و همکارش میلنا فالکارو که سال‌ها روند بروز سرطان دهانه رحم و مرگ ناشی از آن را در انگلستان زیر نظر داشته‌اند، دریافتند که درطول سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴ هیچ مورد مرگی در میان زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله ثبت نشده است. بر اساس الگوهای تاریخی، انتظار می‌رفت حدود ۲۳ مورد مرگ در این بازه زمانی رخ دهد.

ساسیینی می‌گوید در تمام سال‌هایی که داده‌ها را بررسی کرده، هیچ‌گاه سالی بدون مرگ ناشی از سرطان دهانه رحم در این گروه سنی وجود نداشته و ثبت پنج سال متوالی بدون حتی یک مورد مرگ، رویدادی بسیار چشمگیر است.

به گفته پژوهشگران، علت اصلی این کاهش چشمگیر به احتمال زیاد پوشش بالای واکسیناسیون است. حدود ۹۰ درصد زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله انگلستان در سن ۱۲ یا ۱۳ سالگی واکسن HPV دریافت کرده‌اند.

کارولین تمینک، مدیر برنامه واکسیناسیون سرویس سلامت ملی انگلستان (NHS)، می‌گوید این یافته‌ها نشان‌دهنده اثر نجات‌بخش واکسن HPV است. او معتقد است اکنون می‌توان به نسل جدید با اطمینان بیشتری گفت که سرطان دهانه رحم و برخی سرطان‌های دیگر نباید تهدیدی جدی برای آن‌ها باشند.

گرچه مطالعه فقط روی سرطان دهانه رحم تمرکز داشت، مزایای واکسن به این بیماری محدود نمی‌شود. HPV با بروز انواع دیگری از سرطان‌ها، از جمله سرطان‌های دهان، حلق، مقعد و دستگاه تناسلی ارتباط دارد. علاوه‌بر‌این، واکسن می‌تواند از بروز زگیل‌های پوستی و زگیل‌های ناحیه تناسلی و مقعدی در زنان و مردان نیز جلوگیری کند.

پژوهشگران همچنین دریافتند که در گروه سنی ۲۵ تا ۲۹ سال هنوز مواردی از مرگ ناشی از سرطان دهانه رحم دیده می‌شود، اما تعداد آن‌ها به مراتب کمتر از میزان مورد انتظار است. آن‌ها برآورد می‌کنند که تاکنون حدود ۲۰۰ نفر به لطف واکسن HPV از مرگ نجات یافته‌اند.

موفقیت انگلستان درحالی به‌دست آمده که وضعیت جهانی ابتلا به سرطان رحم همچنان صعودی و نگران‌کننده است. واکسن HPV در بسیاری از کشورها به اندازه کافی تزریق نمی‌شود و در ایران اصلاً در سبد روتین واکسیناسیون قرار ندارد.

پژوهش در ژورنال The Lancet منتشر شده است.