روند نگران‌کننده افزایش سرطان در جوانان؛ دانشمندان هنوز پاسخ قطعی ندارند

در سال‌های اخیر، پژوهش‌های متعددی در کشورهای مختلف نشان داده‌اند که نرخ برخی سرطان‌ها در افراد زیر ۵۰ سال رو به افزایش است. در این میان، سرطان روده بزرگ یا کولورکتال بیش از همه توجه دانشمندان را جلب کرده؛ از دهه ۱۹۹۰ تاکنون، میزان ابتلا به این سرطان در بسیاری از کشورها از جمله ایالات متحده، کانادا و استرالیا حدود ۵۰ درصد افزایش یافته است.

گروهی از پژوهشگران بریتانیایی تلاش کرده‌اند با بررسی دقیق داده‌های جمعیتی و روندهای سلامت در انگلستان، سرنخ‌هایی درباره علت این افزایش پیدا کنند. مونتسرات گارسیا-کلوساس، پژوهشگر مؤسسه تحقیقات سرطان لندن، می‌گوید مهم‌ترین نتیجه‌ی مطالعه این است که شاخص توده بدنی یا BMI فعلاً قوی‌ترین سرنخ موجود محسوب می‌شود؛ اما هنوز بخش بزرگی از این روند افزایشی بدون توضیح باقی مانده است.

شاخص توده بدنی یا BMI معیاری است که از تقسیم وزن بر مجذور قد به دست می‌آید و برای تخمین میزان چربی بدن استفاده می‌شود. بالا بودن این شاخص معمولاً با اضافه‌وزن یا چاقی مرتبط است. چاقی سال‌هاست که به‌عنوان یکی از عوامل خطر برای چندین نوع سرطان شناخته می‌شود، زیرا می‌تواند باعث التهاب مزمن، تغییرات هورمونی و اختلال در متابولیسم طبیعی بدن شود.

به‌گزارش نیوساینتیست، پژوهشگران داده‌های مربوط به سال ۲۰۱۹ و پیش از آن را بررسی کردند و دریافتند که ۱۱ نوع سرطان در میان افراد ۲۰ تا ۴۹ ساله رو به افزایش است. در میان این سرطان‌ها، سرطان پستان و سرطان روده بیشترین موارد را تشکیل می‌دهند. سرطان‌های کبد، کلیه و پانکراس نیز در این فهرست قرار دارند. میزان افزایش این سرطان‌ها بسته به نوع بیماری، سالانه بین یک تا ۶ درصد بوده است.

دانشمندان سپس سراغ عواملی رفتند که آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان آن‌ها را با سرطان‌های یادشده مرتبط می‌داند. این عوامل شامل مصرف الکل، سیگار کشیدن، کم‌تحرکی، شاخص توده بدنی، مصرف کم فیبر و مصرف گوشت قرمز یا گوشت‌های فرآوری‌شده است.

گوشت‌های فرآوری‌شده به محصولاتی مانند سوسیس، کالباس، بیکن و برخی انواع گوشت دودی گفته می‌شود که برای ماندگاری بیشتر یا ایجاد طعم خاص، تحت فرآوری صنعتی قرار گرفته‌اند. پیش‌تر مطالعات متعددی نشان داده بودند مصرف زیاد این مواد غذایی می‌تواند خطر سرطان روده را افزایش دهد.

با این حال، نتایج مطالعه جدید نشان داد بیشتر این عوامل خطر در طول سال‌های اخیر یا تقریباً ثابت مانده‌اند یا حتی وضعیت آن‌ها بهتر شده است. برای مثال، نرخ سیگار کشیدن در بسیاری از کشورها کاهش یافته و آگاهی عمومی درباره تغذیه سالم و فعالیت بدنی افزایش پیدا کرده است. تنها عاملی که به‌طور مداوم روند بدتری داشته، افزایش وزن و چاقی بوده است.

اما حتی چاقی هم نمی‌تواند همه چیز را توضیح دهد. پژوهشگران دریافتند که برای نمونه، تنها حدود ۲۰ درصد از افزایش سرطان روده در زنان جوان را می‌توان با افزایش BMI توضیح داد. این یعنی حدود ۸۰ درصد از علت این افزایش همچنان نامشخص است.

یکی از احتمال‌ها، افزایش مصرف غذای فوق فرآوری‌شده است؛ یعنی محصولاتی که معمولاً حاوی مقدار زیادی افزودنی صنعتی، قند، چربی و نمک‌اند و طی مراحل پیچیده تولید می‌شوند. نوشابه‌ها، اسنک‌ها، برخی غذاهای آماده و شیرینی‌های صنعتی از جمله این مواد غذایی محسوب می‌شوند.

فرضیه دیگر به مواد شیمیایی موسوم به مواد ماندگار یا PFAS مربوط می‌شود؛ گروهی از ترکیبات مصنوعی که در بسیاری از محصولات صنعتی و مصرفی مانند ظروف نچسب، برخی لباس‌های ضدآب و کف‌های آتش‌نشانی استفاده می‌شوند. از آنجایی که این مواد بسیار دیر در طبیعت تجزیه می‌شوند و می‌توانند برای مدت طولانی در محیط و بدن انسان باقی بمانند، به آن‌ها «مواد ماندگار» گفته می‌شود. برخی پژوهش‌ها احتمال داده‌اند این مواد ممکن است با اختلالات هورمونی و برخی بیماری‌ها از جمله سرطان ارتباط داشته باشند.

دانشمندان احتمال می‌دهند که مصرف گسترده آنتی‌بیوتیک‌ها نیز ممکن است در رشد روند ابتلا به سرطان نقش داشته باشند. آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند تعادل طبیعی میکروب‌های مفید روده یا همان میکروبیوم روده را بر هم بزنند. در سال‌های اخیر مشخص شده است که این مجموعه عظیم از باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌های ساکن روده نقش بسیار مهمی در تنظیم سیستم ایمنی، التهاب و حتی خطر ابتلا به برخی بیماری‌ها دارد.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که احتمالاً افزایش سرطان در جوانان ناشی از علتی واحد نیست، بلکه نتیجه ترکیبی از چندین عامل مختلف است که در طول دهه‌های اخیر به‌تدریج تغییر کرده‌اند. آن‌ها همچنین می‌گویند بخشی از افزایش مشاهده‌شده ممکن است به دلیل پیشرفت روش‌های تشخیص و غربالگری باشد؛ یعنی امروزه سرطان‌ها سریع‌تر و دقیق‌تر از گذشته شناسایی می‌شوند.

مطالعه‌ی اخیر سرطان دهانه رحم را در تحلیل خود وارد نکرد، زیرا وضعیت این سرطان مسیر متفاوتی را طی می‌کند. نرخ سرطان دهانه رحم در زنانی که در کودکی واکسن ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV دریافت کرده‌اند، به‌شدت کاهش یافته است. واکسن HPV یکی از موفق‌ترین برنامه‌های پیشگیری از سرطان در سال‌های اخیر به شمار می‌رود و توانسته میزان ابتلا به برخی سرطان‌ها را به‌طور چشمگیری کاهش دهد.

برینگتون همچنین می‌گوید داده‌های جدیدتر تا سال ۲۰۲۳ نشانه‌هایی امیدوارکننده نشان می‌دهند. به گفته او، روند افزایشی برخی سرطان‌ها تا حدی شروع به ثابت‌شدن کرده است.

در همین حال، پژوهشگران احتمال می‌دهند داروهای جدید کاهش وزن از گروه GLP-1 نیز در آینده بر روند اثر بگذارند. داروهایی مانند سماگلوتاید که در سال‌های اخیر برای درمان چاقی و دیابت بسیار مورد توجه قرار گرفته‌اند، می‌توانند به کاهش وزن قابل‌توجه در برخی افراد کمک کنند. اگر نرخ چاقی در سال‌های آینده به‌دلیل استفاده گسترده‌تر از این داروها کاهش پیدا کند، ممکن است شیوع برخی سرطان‌های مرتبط با چاقی نیز در آینده کمتر شود.

پژوهش در ژورنال BMJ Oncology منتشر شده است.