با برندگان ایگ نوبل ۲۰۲۶ آشنا شوید؛ از نحوه فین‌کردن علمی تا ارزش غذایی شیر سوسری

برندگان جوایز ایگ‌نوبل ۲۰۲۶ در مراسمی که برای نخستین‌بار پس از ۳۵ سال خارج از آمریکا برگزار شد، معرفی شدند. این جوایز به پژوهش‌هایی تعلق می‌گیرند که به تعبیر برگزارکنندگان، ابتدا مردم را می‌خندانند و سپس به فکر فرو می‌برند.

مراسم امسال پنجشنبه سوم سپتامبر در زوریخ سوئیس، برگزار شد. پیش‌بینی می‌شود ایگ‌نوبل در آینده نیز به‌دلیل نگرانی درباره‌ی امنیت مسافران بین‌المللی که برای سفر به آمریکا تردید دارند، همچنان در اروپا بماند. ایگ‌نوبل که از سال ۱۹۹۱ برگزار می‌شود، هرساله دستاوردهایی علمی اما غیرمعمول را معرفی می‌کند.

آیین جوایز ایگ‌نوبل، با حال‌وهوایی نمایشی و اپراهای کوچک، نمایش‌های علمی و سخنرانی‌های «بیست‌وچهارساعته» همراه می‌شود. در این قالب، متخصصان باید کار خود را دو بار توضیح دهند، یک بار در ۲۴ ثانیه و بار دوم فقط در هفت واژه. سخنرانی پذیرش نیز به ۶۰ ثانیه محدود است و برندگان در هفته‌های پس از مراسم، سخنرانی‌های عمومی رایگان دیگری خواهند داشت که در وب‌سایت پژوهش‌های نامحتمل منتشر می‌شود.

مراسم سال بعد در آنتورپ فلاندر برگزار می‌شود و ایگ‌نوبل‌ها در ۲۰۲۸ و سپس، هر سال زوج دوباره به زوریخ بازمی‌گردند. به‌گزارش ارزتکنیکا، مارک آبراهامز، استاد مراسم و سردبیر سالنامه‌ی پژوهش‌های نامحتمل که خود این جوایز را بنیان گذاشته و در مراسم سالانه نیز مجری است، می‌گوید: «کمی شبیه مسابقه‌ی آواز یوروویژن با پایگاهی در اروپا خواهد بود.»

در ادامه، به فهرست برندگان ایگ‌نوبل ۲۰۲۶ نگاهی می‌اندازیم.

در بخش زیست‌مکانیک یا بیومکانیک، ماتیلدا بریندل، کاترین تالبوت و استوارت وست برای ارائه تعریف دقیق‌تری از بوسه برنده شدند. پژوهش بوسه را «تعاملات غیرتهاجمی شامل تماس دهان‌به‌دهان هدایت‌شده میان افراد یک گونه، همراه با حرکت لب‌ها یا بخش‌های دهانی و بدون انتقال غذا» توصیف می‌کند.

تعریف تیم پژوهش برای مورچه‌ها، پرندگان، خرس‌های قطبی و انسان‌ها به کار رفت. پژوهشگران با این تعریف نتیجه گرفتند بیشتر میمون‌های بزرگ نوعی بوسه دارند و نئاندرتال‌ها نیز بوسه داشتند. تیم همچنین به شواهدی اشاره کردند که نشان می‌دهد بوسه در زمینه‌ی جنسی ممکن است موفقیت جفت‌گیری را افزایش دهد. چرایی و چگونگی تکامل بوسه نیز موضوع پژوهش‌های آینده خواهد بود.

جایزه‌ی اقتصاد به پاس گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد افراد دارای طبقه‌ی اجتماعی بالاتر ، بیشتر احتمال دارد از شیرینی‌های کودکان بدزدند و دست به دیگر رفتارهای غیراخلاقی بزنند، به پل پیف، دنیل استانکاتو، استفان کوت، رودولفو مندوزا-دننتون و دکر کلتنر تعلق گرفت.

پژوهشگران برای بررسی موضوع عجیب خود هفت مطالعه‌ی مرتبط انجام دادند و قضیه را از چند زاویه آزمودند. پژوهشگران رفتارهایی مانند قطع مسیر خودروها و عابران، دروغ‌گویی درباره‌ی امتیازها و برداشتن شیرینی‌هایی را بررسی کردند که برای کودکان در نظر گرفته شده بود. در یکی از آزمایش‌ها، افراد طبقات بالاتر تقریباً دو برابر افراد طبقات پایین‌تر شیرینی برداشتند. بااین‌حال، پژوهشگران بر وجود استثناها نیز تأکید کردند. با‌این‌همه، آزمایش‌ها نشان می‌دهد «پیگیری منافع شخصی، انگیزه‌ای بنیادی‌تر در میان نخبگان جامعه» است.

جایزه‌ی شیمی به سانچاری بانرجی، نیتان کوسنس، فرانسوا-زاویر گالات، نیتیش ساتیانارایانان، جاندهیام سرینْکانت، کویچیرو یَگی، جیمز گری، استیون توب، باربارا استِی، لئونارد چاواس و سوبْرامانیان راماسوامی رسید. پژوهشگران اثبات کرده‌اند که پروتئین‌های شیر سوسری اقیانوس آرام (Diploptera punctata) بیش از سه برابر شیر گاو انرژی دارد.

تیم پژوهش در آزمایش، بلورهای شیر را از روده‌ی جنین‌های سوسری استخراج کردند و سپس با آزمایش‌های پراش پرتو ایکس، تقویت‌شده با لیزرهای الکترونی آزاد، ساختار پروتئینی بلورها را تا تفکیک‌پذیری اتمی تعیین کردند.

آزمایش نشان داد فقط یک بلور جنین سوسری، سه برابر بیشتر از مقداری برابر با شیر لبنی انرژی دارد. شکل منحصربه‌فرد ذخیره‌ی خوراک برای جنین‌های درحال رشد، دسترسی به ذخیره‌ای دائمی از مواد مغذی کامل را امکان‌پذیر می‌کند. به همین دلیل، سوسری‌ها احتمالاً در آینده حکمرانی بر زمین را از ما خواهند گرفت.

جایزه‌ی پزشکی برای پژوهشی با عنوان «چگونه آب بینی را بگیریم: مطالعه‌ای آیرودینامیکی درباره‌ی فین‌کردن» به زنده‌یاد توکوجی اونو اعطا شد. مطالعه به زبان ژاپنی است و چکیده‌ی ترجمه‌شده نیز جزئیات چندانی ندارد. با‌این‌حال، اونو که از تفاوت‌های فرهنگی میان اروپایی‌ها و ژاپنی‌ها درباره‌ی شیوه‌ی درست فین‌کردن آگاه بود، تلاش کرد ویژگی‌های فین‌کردن بینی را اندازه‌گیری کند.

توکوجی اونو در ۶۰ آزمایش، سرعت، حجم و بازه زمانی خروج هوا از هر سوراخ بینی را اندازه گرفت و تغییرات فشار مجرای گوش را نیز بررسی کرد. اونو نتیجه گرفت هرچه فشار بازدمی بیشتر باشد، مخاط کارآمدتر خارج می‌شود؛ اما در آزمایش‌های او تغییرات فشار گوش به اندازه‌ای نبود که خطر بالای عفونت گوش ایجاد کند.

جایزه زیست‌شناسی به ژائو میگل آلوش نونس، آدریانو فلونه، سلما ماریا آلمیدا سانتوس، کارلوس روبرتو دمدیروس، ایوان سزیما و اوتاویو آگوستو ووئولو مارکس رسید. این پژوهشگران بارها در دماهای مختلف و در زمان‌های گوناگون روی بخش‌های مختلف مارهای زهرآگین گوناگون قدم گذاشتند تا بفهمند چه عواملی مارهای زهرآگین را به نیش زدن انسان وامی‌دارد.

گروه پژوهشگران برای بررسی عواملی که باعث می‌شوند مارهای سمی انسان را نیش بزنند، با پوشیدن چکمه‌های ایمنی بخش‌های مختلف بدن ۷۵ افعی چاله‌ای (Bothrops jararaca) را به‌آرامی تحت‌فشار قرار دادند و دریافتند احتمال گازگرفتن مارها در طول روز و دماهای بالاتر بیشتر است و فشار روی سر، احتمال گاز گرفتن را افزایش می‌دهد. بااین‌حال، اعتبار پژوهش بعدها به‌دلیل فقدان تأییدیه‌ی اخلاقی برای پاگذاشتن روی مارها، سلب شد.

جایزه‌ی فیزیک به رندی هرد، ژائو پان، تد تراسکات و کاویشان تورایراجا برای طراحی توالت ادراری بدون پاشش رسید. پژوهش تیم نشان داد اگر جریان ادرار با زاویه‌ای کمتر از ۳۰ درجه به سطحی از جنس چینی برخورد کند، پاشش تقریباً از بین می‌رود. طرح موسوم به «ناتیلوس» با الهام از شکل صدف حلزون دریایی، این زاویه را در ارتفاع‌های مختلف حفظ می‌کند. در آزمایش‌های شبیه‌سازی‌شده، طرح حتی یک قطره پاشش برگشتی ایجاد نکرد، درحالی‌که طرح‌های دیگر تا ۵۰ برابر پاشش بیشتری داشتند.

در بخش فناوری، پژوهشی از جاستین پوما، ژن یانگ، ایوان جانستون، زیکسین ژانگ، شیائویی لان، لینگ‌ژی ژانگ، هونگیو هو، زیکسین هه، علی عفیفی، مگان کریتون، جیانیو لی و چانگ‌هونگ کاو، به‌عنوان پیشگام در استفاده از خرطوم پشه ماده به‌عنوان نازل چاپگر سه‌بعدی با وضوح بالا مورد تقدیر قرار گرفت؛ فرایندی که «نکروپرینتینگ» نامیده می‌شود.

ابداع تیم، موسوم به «نکروچاپگر سه‌بعدی»، وضوحی بین ۱۸ تا ۲۲ میکرومتر دارد که دو برابر کوچک‌تر از نازل‌های فلزی با کمترین اندازه‌ی موجود به‌صورت تجاری است. پژوهشگران پیش از انتخاب پشه، اندام‌های نیش‌زن زنبورها، زنبورهای بی‌عسل و عقرب‌ها، دندان مارهای سمی و چنگال‌های صدپاها را نیز بررسی کرده بودند.

جایزه‌ی بخش بویایی به‌پاس گردآوری شواهدی که نشان می‌دهد نوزادان برعکس نوجوانان، برای والدینشان بوی فوق‌العاده‌ای دارند، به ایلونا کروی، توماش فرانتکوفیاک، توماس هومل و آگوژنیشکا سوروکوسکا رسید.

در مطالعه پژوهشگران، ۲۳۵ والد، پرسش‌نامه‌هایی درباره‌ی بوی بدن فرزندانشان تکمیل کردند. براساس نتایج، والدین نوزادان یا کودکان خردسال معمولاً از بوی شخصی فرزندشان بسیار لذت می‌بردند و هرچه سن کودک بالاتر رود، میزان لذت کمتر می‌شود. همچنین، بوی فرزند خود برای والدین خوشایندتر از بوی کودکان بیگانه است و تقریباً در سطح علاقه‌ی آن‌ها به بوی بدن شریک زندگیشان قرار می‌گیرد.

جایزه‌ی صلح به جیمی آرونا کرمز، ربکا هانل پیترز، لورئون مری، کیلا ویلیامز و دنیل سنیسر رسید. این پژوهشگران به‌طور مستند اثبات کردند افراد در برخی شرایط دوستانی را ترجیح می‌دهند که با دشمنان آن‌ها رفتار خشن‌تری داشته باشند، البته نه به این معنا که به‌طور کلی بیرحمانه رفتار کنند.

پژوهش با آزمایش روی بیش از هزار نفر از آمریکا و هند در شش مطالعه، نشان داد شرکت‌کنندگان معمولاً دوستان مهربان، اجتماعی و قابل‌اعتماد را ترجیح می‌دادند، اما وقتی پای افرادی به میان می‌آمد که آن‌ها را دشمن خود می‌دانستند، ترجیح می‌دادند دوستانشان با آن افراد رفتاری تندتر داشته باشند.

در نهایت، جایزه‌ی علوم خاک به‌پاس نقشه‌برداری از سلامت خاک، به پژوهشی علمی شهروندی از فرانتس بندر، مارسل فان‌در هایدن، آتلان بری و پیا ویویانی رسید. در پژوهش، هزار جفت لباس زیر نخی یکسان در بیش از ۲۵ کشور دفن شد تا سلامت خاک بررسی شود، عاملی که برای کشاورزی و در نتیجه، امنیت غذایی، حیاتی است.

تیم پژوهشگران برای شرکت‌کنندگان یک بسته‌ی فعالیت ارسال کردند که علاوه‌بر دستورالعمل‌های لازم، شامل دو جفت زیرشلواری نخی مردانه‌ی ارگانیک، ۱۲ کیسه‌ی چای و یک کیسه‌ی نمونه‌برداری خاک بود. هر داوطلب یک محل را انتخاب کرد، چاله‌ای کند و نمونه‌ی خاک را برداشت. سپس دو جفت زیرشلواری و شش کیسه‌ی چای را دفن و چاله را پر کرد.

سپس، داوطلبان لباس‌های زیر دفن‌شده‌ی خود را پس از ۳۰ و ۶۰ روز از خاک بیرون آوردند و برای پژوهشگران فرستادند تا میزان تجزیه بررسی شود. پژوهشگران دریافتند کاربری زمین مهم‌ترین عامل برای تجزیه است؛ در باغ‌های خصوص لباس‌ها سریع‌تر تجزیه شدند و مقدار ماده‌ی آلی خاک نیز بیشتر بود. چمنزارها کمترین فعالیت موجودات خاکی را داشتند و زمین‌های کشاورزی و مراتع در میانه قرار گرفتند.

یکی از شاخص‌های کلیدی سنجش سلامت خاک، نرخ تجزیه‌ی ماده‌ی آلی پیچیده است و کیسه‌های چای تجاری به‌عنوان «شاخص تی‌بی» برای سنجش نرخ تجزیه به کار می‌روند. تیم نتیجه گرفت که شاخص لباس زیر نیز می‌تواند به اندازه‌ی چای کیسه‌ای،‌ درباره‌ی وضعیت خاک، از جمله ویژگی‌های شیمیایی و فیزیکی، ارتفاع و رطوبت، اطلاعات ارائه دهد.

فهرست برندگان ایگ‌نوبل ۲۰۲۶ از پژوهش‌هایی تشکیل شده که موضوعاتشان در نگاه اول عجیب، بی‌معنی یا حتی خنده‌دار به نظر می‌رسد، اما پشت هرکدام آزمایشی مشخص و پرسشی واقعی قرار دارد؛ در نهایت بعضی از پژوهش‌های مذکور به یافته‌های سنجش‌پذیری دست یافته‌اند و بعضی نیز، مانند مطالعه‌ی مارها، با محدودیت‌ها و حتی سلب اعتبار مقاله روبه‌رو شده‌اند.