نئاندرتالها ۵۹هزار سال پیش پوسیدگی دندان را درمان میکردند
بررسی یک دندان ۵۹هزار سالهی نئاندرتال نشان میدهد این انسانهای باستانی احتمالاً برای کاهش درد ناشی از پوسیدگی، دندان را بهطور عمدی سوراخ میکردهاند؛ کشفی که قدیمیترین شواهد شناختهشده از نوعی دندانپزشکی ابتدایی را حدود ۴۵هزار سال عقب میبرد و تصویر پیچیدهتری از تواناییهای ذهنی نئاندرتالها ارائه میدهد.
به گزارش نیوساینتیست، دندان باستانی در در غاری در کوههای آلتایِ جنوبغربی سیبری روسیه کشف شد؛ منطقهای که نئاندرتالها حدود ۷۰هزار سال پیش پس از مهاجرت از اروپا در آن ساکن شدند. نئاندرتالها گروهی از انسانهای باستانی بودند که تا حدود ۴۰هزار سال قبل در بخشهایی از اروپا و آسیا زندگی میکردند و نزدیکترین خویشاوند منقرضشده انسان امروزی به شمار میروند.
دندان کشفشده، آسیای دوم فک پایین است و نشانههای واضحی از پوسیدگی شدید و مداخله انسانی را در خود دارد. در مرکز آن حفرهای نامنظم دیده میشود که تا پالپ یا بخش نرم داخلی دندان، جایی که اعصاب و رگهای خونی قرار دارند، ادامه پیدا کرده است.
بررسیها نشان میدهد این حفره بر اثر شکستگی طبیعی ایجاد نشده، بلکه با ابزارهای سنگی نوکتیز بهطور عمدی تراشیده و سوراخ شده است. آثار چرخش ابزار روی دیوارههای داخلی حفره نیز این احتمال را تقویت میکند که نئاندرتالها تلاش داشتهاند منبع درد را از بین ببرند.
در ابتدا تصور میشد دندان پس از مرگ شکسته شده باشد، اما مطالعات میکروسکوپی و تصویربرداریهای پیشرفته، نشانههای روشنی از مداخله انسانی را آشکار کرد. همچنین خراشهایی روی دندان دیده شد که احتمالاً در اثر استفاده مکرر از خلال دندان ایجاد شدهاند.
پیش از این، قدیمیترین شواهد درمان دندان مربوط به حدود ۱۴هزار سال پیش و متعلق به انسان خردمند در ایتالیا بود که تنها آثار خراش روی پوسیدگی در آن دیده میشد. اما در نمونه جدید، ابزار تا نزدیکی عصب دندان پیش رفته است.
بررسیها نشان میدهد ابزارهای مورد استفاده احتمالاً از سنگ یشم ساخته شده بودند؛ سنگی سخت که میتواند برای سوراخکاری تدریجی مینای دندان مناسب باشد. شکل حفره نیز شباهت زیادی به تلاش برای تخلیه بافت آسیبدیده یا عفونی دارد.
نکته مهم این است که لبههای حفره صاف و صیقلی شدهاند؛ موضوعی که نشان میدهد فرد پس از دریافت درمان همچنان مدت قابلتوجهی از دندان برای جویدن استفاده کرده است. این موضوع احتمال موفقیت نسبی درمان در کاهش درد را تقویت میکند.
- مغز نئاندرتالها تفاوت چشمگیری با مغز انسانهای مدرن نداشته است9 روز قبلمطالعه '3
- اگر بفهمید اندازه نوزادان نئاندرتال چقدر بوده است، احتمالاً شوکه میشوید26 روز قبلمطالعه '3
برای آزمایش فرضیه، پژوهشگران با ابزارهای سنگی بازسازیشده روی دندانهای انسان امروزی آزمایش انجام دادند و توانستند درطول حدود ۵۰ دقیقه حفرههایی مشابه ایجاد کنند. این آزمایش نشان داد انجام چنین کاری به دقت و مهارت زیادی نیاز داشته است.
سوراخکاری دندان بدون بیحسی، آن هم تا نزدیکی عصب، احتمالاً درد بسیار شدیدی ایجاد میکرده است. بااینحال، از بین رفتن پالپ آسیبدیده میتوانسته باعث مرگ عصب و کاهش درد مزمن شود.
این یافتهها با شواهد دیگری همخوانی دارد که در سالهای اخیر تصویر پیچیدهتری از نئاندرتالها ارائه کردهاند؛ از ساخت ابزارهای پیشرفته و استفاده از رنگدانهها گرفته تا دفن مردگان و خلق آثار هنری ساده.
بااینحال، برخی پژوهشگران تأکید میکنند که نباید این اقدام نئاندرتالها را با دندانپزشکی پیشرفته امروزی یکسان دانست. به باور آنها، نئاندرتالها احتمالاً دانش پزشکی واقعی یا درک علمی از ساختار دندان، عفونت و باکتریها نداشتند، اما بهمرور تجربه کرده بودند که دستکاری یا تخلیه بخش آسیبدیده دندان میتواند درد را کمتر کند. به همین دلیل، برخی دانشمندان ترجیح میدهند بهجای «دندانپزشکی»، از اصطلاح «پیشادندانپزشکی» استفاده کنند؛ یعنی نوعی تلاش ابتدایی اما آگاهانه و هدفمند برای کاهش درد و درمان آسیب دندان، بدون برخورداری از دانش پزشکی مدرن.
پژوهش در ژورنال PLOS One منتشر شده است.