هزینه پنهان گوشت ارزان؛ صنعت پرورش مرغ در حال پرورش باکتریهای شکستناپذیر است
سالهاست پرورش صنعتی مرغ بهعنوان یکی از ارکان تأمین پروتئین ارزان و در دسترس برای جمعیت رو به رشد جهان شناخته میشود. اما آیا این روش تولید انبوه، هزینهای پنهان برای سلامت انسان به همراه دارد؟
دانشمندان دریافتهاند پرورش صنعتی مرغ، روند گسترش شایعترین علت باکتریایی اسهال در جهان را تسریع میکند. مطالعهای جدید نشان میدهد با افزایش شدت پرورش مرغ، تبادل سویههای باکتری کامپیلوباکتر بین پرندگان وحشی و مرغها بهطور چشمگیری افزایش یافته و شرایط ایدهآلی را برای این باکتریها فراهم کرده است تا با یکدیگر ترکیب شوند، گسترش یابند و ویژگیهای جدیدی کسب کنند. در عین حال، افزایش مقاومت آنتیبیوتیکی در سویههای در گردش، نگرانیهایی را در مورد دشوارترشدن درمان بیماریهای جدی در انسان ایجاد کرده است.
پروفسور سم شپرد، نویسندهی ارشد پژوهش از دانشگاه آکسفورد، در تشریح یافتهها میگوید: «با افزایش بیسابقهی جمعیت مرغها، این پرندگان به مخزنی عظیم برای سویههای متنوع باکتریایی تبدیل شدهاند که از پرندگان وحشی به آنها منتقل میشود. این تنوع، زمینهساز ترکیب و هیبرید شدن سویههاست و در چنین شرایطی، میکروبهای جدید با ویژگیهای ناشناخته و بالقوه خطرناک ظهور مییابند. این دقیقاً همان خطری است که نباید نادیده بگیریم.»
کامپیلوباکتر، شایعترین علت باکتریایی اسهال در جهان است. به گزارش گاردین، این باکتری در بریتانیا سالانه بیش از سه برابر مجموع سایر عوامل بیماریزای منتقلشونده از غذا، باعث بروز گاستروانتریت میشود. تخمینها نشان میدهد ۶۰ تا ۸۰ درصد موارد عفونت با کامپیلوباکتر، ازطریق مرغ خام به انسان منتقل میشود.
پرورش صنعتی مرغ، سرعت انتقال کامپیلوباکتر را بین مرغها و پرندگان وحشی تا ۱۰۰ برابر افزایش داده و به دیگ جوشانی برای تکامل باکتریها تبدیل شده است
اگرچه پختن کامل مرغ، باکتریهای موجود در آن را از بین میبرد، خطر اصلی در جای دیگری نهفته است. حتی یک قطره کوچک از آب یا خون مرغ خام نیز میتواند به راحتی به سطوح دیگر منتقل شود؛ مثلاً وقتی این مایعات به برگهای سالاد، دستهای فرد مسئول تهیه غذا یا تیغهی چاقوی مورد استفاده برای برش مواد دیگر بپرد. درواقع، همین تماس کوچک است که زنجیرهی انتقال عفونت را آغاز میکند و میتواند باعث بیماری شود، حتی اگر خود مرغ به خوبی پخته شده باشد.
بیشتر افراد مبتلا به عفونت کامپیلوباکتر، بدون نیاز به درمان خاصی بهبود مییابند. اما در برخی موارد، به ویژه زمانی که بیماری شدیدتر باشد، مصرف آنتیبیوتیک ضروری میشود. همچنین، این عفونت میتواند خطر ابتلا به سندرم روده تحریکپذیر را در فرد افزایش دهد.
اما نگرانی اصلی، چیز دیگری است: افزایش چشمگیر مقاومت آنتیبیوتیکی. این پدیده زمانی رخ میدهد که باکتریها در برابر داروهایی که برای نابودی آنها طراحی شدهاند، مقاوم میشوند. درنتیجه، برخی از آنتیبیوتیکهایی که قبلاً به عنوان خط اول درمان عفونتهای کامپیلوباکتر استفاده میشدند، اکنون دیگر مؤثر نیستند و این موضوع، درمان عفونتهای جدی را با چالش مواجه کرده است.
مرغها امروز حدود ۷۰ درصد از کل زیستتودهی پرندگان روی زمین را تشکیل میدهند. از دههی ۱۹۶۰، جمعیت مرغهای جهان هفت برابر شده و اکنون به حدود ۲۷ میلیارد پرنده رسیده است. پرورش فشرده و صنعتی، به تولید مرغهایی منجر شده که در عرض تنها پنج هفته به وزن ایدهآل برای کشتار میرسند. این تحول، هرچند تولید پروتئین حیوانی را در مقیاسی گسترده و با هزینهای پایین ممکن ساخته، در کنار آن، خطرات تازهای را برای سلامت عمومی به همراه داشته است که پژوهشهای اخیر ابعاد آن را آشکارتر کردهاند.
- بیماری ابولا چیست؟ علائم، راههای پیشگیری و نحوه درمان29 اردیبهشت 05مطالعه '7
- بحران کاهش مواد مغذی؛ آیا کشاورزی بازسازنده راه نجات سفرهها است؟5 روز قبلمطالعه '6
در مطالعه، نزدیک به ۲۸۰۰ ژنوم باکتریایی که بین سالهای ۱۹۷۹ تا ۲۰۲۴ از مرغها و پرندگان وحشی در ۳۰ کشور ازجمله بریتانیا، آمریکا و چین جمعآوری شده بود، مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت. این حجم عظیم از دادهها، به دانشمندان امکان داد تا درختان فرگشتی سویههای مختلف باکتری را ترسیم و میزان تبادل ژنتیکی بین میزبانان را اندازهگیری کنند.
یافتهها نشان میدهد پیش از اهلیسازی مرغ در حدود ۵۰۰۰ سال پیش، سویههای کامپیلوباکتر عمدتاً به گونههای خاصی از پرندگان محدود بودند و انتقال بین گونهها بسیار نادر بود. اما با افزایش چشمگیر جمعیت مرغها، این الگو به کلی دگرگون شد. به گونهای که از سال ۱۹۰۰ به بعد، نرخ انتقال سویههای باکتریایی بین مرغها و پرندگان وحشی، در مقایسه با دوران پیش از اهلیسازی، حدود ۱۰۰ برابر افزایش یافته و این روند در دهههای اخیر با شتاب بیشتری ادامه داشته است.
پروفسور شپرد دراینباره تأکید میکند: «مقیاس عظیم صنعت پرورش مرغ، ریشهی اصلی مشکل است. با دگرگونی بیسابقهای که در اکوسیستمهای جهان ایجاد کردهایم، ناخواسته شرایطی را فراهم آوردهایم که در آن عوامل بیماریزا، به ویژه درون جمعیتهای عظیم مرغ، به سرعت تکامل مییابند. این تهدیدی جدی برای سلامت انسان محسوب میشود. ادامهی تولید مرغ در این مقیاس وسیع، بدون در نظر گرفتن پیامدها، ما را در معرض خطرات بسیار بزرگتری قرار خواهد داد.»
با اینکه پختن کامل مرغ، باکتریها را از بین میبرد، اما انتقال ازطریق تماس با خون یا آب مرغ خام و آلودهسازی سطوح دیگر، از اصلیترین راههای سرایت این عفونت به انسان است
پژوهشگران تغییرات ژنتیکی خاصی را در باکتری کامپیلوباکتر شناسایی کردند که نشاندهندهی سازگاری آن با محیط پرورش صنعتی مرغ است. این تغییرات عمدتاً شامل ژنهایی هستند که به باکتری دربرابر آنتیبیوتیکها مقاومت میدهند.
در سیستمهای مدرن پرورش طیور، آنتیبیوتیکها به طور گسترده و معمولاً برای تحریک رشد سریعتر یا پیشگیری از بیماری در تراکم بالای جمعیت استفاده میشوند. این شرایط، نه تنها به بقای باکتریهای مقاوم کمک میکند، بلکه بستری ایدهآل برای رشد و تکثیر آنها فراهم میآورد. به عبارت دیگر، شیوهی رایج پرورش صنعتی، به طور ناخواسته، مقاومت آنتیبیوتیکی را در میان این عوامل بیماریزا تقویت میکند.
پژوهش در ژورنال PNAS منتشر شده است.
