یکی از پیامدهای تغییرات اقلیمی که شاید کمتر به آن پرداخته شده باشد، «ترافیک کوه‌های یخ» است؛ پدیده‌ای که اکنون براساس یافته‌های پژوهشی تازه، با شتابی نگران‌کننده در حال تغییر چهره‌ی اقیانوس‌هاست. یخچال‌های در حال ذوب گرینلند انبوهی از توده‌های یخ شناور را درون اقیانوس بزرگ‌تر رها می‌کنند. افزایش کوه‌های یخ شناور هم مسیرهای کشتیرانی را مختل می‌کند و هم به‌طور غیرمنتظره‌ای زیست‌بوم‌های دریایی را دگرگون می‌سازد.

پژوهشگران دانشگاه فنی دانمارک برای مستندسازی هجوم کوه‌های یخ، چهار دهه گزارش‌های ثبت‌شده از کشتی‌ها را با داده‌های ماهواره‌ای، مدل‌های یخ دریا و بررسی‌های بستر دریا در ناحیه‌ی تنگه‌ی فرام ترکیب کردند؛ گذرگاهی دریایی میان گرینلند و سوالبارد که دروازه‌ی اصلی میان شمالگان و باقی اقیانوس‌های جهان به‌شمار می‌رود.

تعداد کوه‌های یخی که از تنگه فرام رها می‌شوند، از سال ۲۰۰۰ چهار برابر شده است

شفقات عباس خان، استاد موسسه‌ی فضایی دت‌یو و از نویسندگان مطالعه، می‌گوید: «از اندازه‌گیری‌ها و مشاهدات ماهواره‌ای می‌دانیم که یخچال‌های بزرگ در شمال‌شرق گرینلند درطول دهه‌های اخیر پایداری خود را از دست داده‌اند. مطالعه نشان می‌دهد پیامدهای این روند به افزایش سطح دریا محدود نمی‌شود، بلکه به‌طور مستقیم بر اکوسیستم‌های اعماق دریا نیز که از یخچال‌ها دور هستند، اثر می‌گذارد.»

نتیجه‌ی بررسی، تصویری از تحولی است که هرچند آهسته به نظر می‌رسد، با شدتی چشمگیر پیش می‌رود: از سال ۲۰۰۰، تعداد کوه‌های یخی که از تنگه‌ی فرام رها می‌شوند، چهار برابر شده است. سازوکار این روند دو بخش دارد؛ از یک‌سو یخچال‌های شمال‌شرق گرینلند با ذوب‌شدن ناپایدار می‌شوند و با فرایندی موسوم به «زایش یخ»، تکه‌های بزرگی از یخ را به شکل کوه یخ آزاد می‌کنند و از سوی دیگر یخ دریا (یخی که بر سطح آب شکل می‌گیرد) هم‌زمان آب شده و مسیر را برای هجوم کوه‌های یخ تازه‌جداشده به دریا باز می‌کند.

هر کسی که فیلم تایتانیک را دیده باشد، می‌داند وجود کوه‌های یخ بیشتر برای شناورهای دریایی خطرناک است. اما این یخ‌ها فقط برای کشتی‌ها دردسر درست نمی‌کنند، برای جانوران دریایی هم پیامد دارند. دلیلش این است که درون خود مقدار زیادی رسوب حمل می‌کنند و وقتی دور از خاستگاهشان ذوب می‌شوند، سنگ‌ها را بر بستر دریایی پیش‌تر دست‌نخورده فرو می‌ریزند؛ جایی که اثری از این آشفتگی وجود نداشت.

بیشتر بخوانید

تصاویر زیرآبی که در حدود ۲٬۴۰۰ متر زیر سطح آب ثبت شده‌اند، نشان می‌دهد سنگ‌های رهاشده از کوه‌های یخ خود به کانون شکل‌گیری زیست‌بوم‌های کوچک تبدیل می‌شوند؛ گویی تمام ترافیک یخی، موجی از مهاجرانی است که به محله‌ای تازه نقل مکان کرده‌اند.

کریستین میر‌کایزر، از مؤسسه‌ی اقیانوس‌شناسی وودز هول و دیگر نویسنده‌ی مقاله، می‌گوید: «در جایی که پیش‌تر فقط سنگ‌هایی پراکنده با اندازه‌های گوناگون وجود داشت، اکنون تجمع بسیار بزرگ‌تری را می‌یابیم که اغلب به‌شکل گروه‌های کوچک هستند و با هر سنگ تازه، یک استقرار دائمی در بستر دریا شکل می‌گیرد.»

میر‌کایزر افزود: «اسفنج‌ها، شقایق‌های دریایی و دیگر جانورانی که بسترهای سخت را ترجیح می‌دهند، می‌توانند در آن‌جا مستقر شوند. در نتیجه، تنوع زیستی در اعماق دریا در حال افزایش است.» پژوهش یادآوری می‌کند که فرایندهای زمینی تا چه اندازه می‌توانند با زیست‌بوم‌های اعماق دریا در ارتباطی تنگاتنگ باشند و تاثیر گرمایش زمین تا چه حد گسترده و غیرمنتظره است.

خان در پایان گفت: «شمالگان نسبت به بیشتر نقاط زمین، سریع‌تر به گرمایش جهانی واکنش نشان می‌دهد. بنابراین، درک تعامل میان یخ‌تاق‌ها، اقیانوس و زیست‌بوم‌ها حیاتی است. این اطلاعات برای پیش‌بینی و مدیریت پیامدهای تغییرات اقلیمی آینده، ضروری خواهد بود.»

مطالعه در مجله‌ی نیچر منتشر شده است.