ذوب یخچالهای پامیر؛ بام جهان نیز تسلیم گرمایش جهانی شد
یخچالهای طبیعی رشتهکوههای پامیر در آسیای مرکزی که دههها در برابر روند جهانی ذوب یخچالها مقاومت کرده بودند، در سال ۲۰۲۵ با کاهش بیسابقه در تودههای یخ روبرو شدند. این تحول ممکن است نشانهای باشد که یکی از آخرین مناطق پایدار یخچالی زمین نیز سرانجام در برابر گرمایش جهانی تاب نیاورده است.
در طول چند دههی گذشته، افزایش دمای هوا یخچالهای طبیعی سراسر کره زمین را به عقبنشینی واداشته است. بااینحال، ناحیهای در آسیای مرکزی که با نام «بام جهان» شناخته میشود، تا همین اواخر استثنایی چشمگیر به حساب میآمد. از دههی ۱۹۷۰ تا اوایل قرن بیستویکم، یخچالهای غرب رشتهکوه کوئنلون، کاراکُرَم و پامیر شرقی یا پایدار ماندند و یا حتی اندکی گسترش یافتند.
در سال ۲۰۲۵ دمای بالا در سراسر فصل ذوب تداوم یافت
بهگزارش نیوساینتیست، فن یو از آکادمی علوم چین و همکارانش سالهاست یخچال کانگشیوا را در منطقهی خودمختار اویغور سینکیانگ رصد میکنند. این یخچال سهکیلومتری در دامنهی پامیر شرقی جای دارد و بلندترین نقطهاش ۵٬۳۵۰ متر بالاتر از سطح دریاست.
پیش از سال ۲۰۲۲، تودهی یخ کانگشیوا نوساناتی داشت، اما در مجموع الگویی پایدار با کاهش متوسط نشان میداد و گاه رشد اندکی هم ثبت میشد. اما از آن سال به بعد روند دگرگون شد. در سال ۲۰۲۵، تیم پژوهشی بیشترین میزان کاهش یخ را در تاریخ اندازهگیریهای این یخچال ثبت کردند: معادل ازدسترفتن یکونیم متر آب از تمام سطح یخچال، رقمی که بیش از چهار برابر میانگین دورهی ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۴ است.
آنچه در کانگشیوا رخ داد، تصویری مشابه در سایر یخچالهای پامیر داشت. عامل اصلی گرمای استثنایی بود؛ اما نه از نوع معمول. برخلاف سالهای پیشین که دورههای گرمای شدید عمدتاً به یک ماه محدود میماندند، در سال ۲۰۲۵ دمای بالا در سراسر فصل ذوب تداوم یافت.
- آخرین تکیهگاه یخچال «روز قیامت» احتمالاً همین امسال فرو میپاشد1 روز قبلمطالعه '3
- دستکم نیمی از یخچالهای طبیعی زمین تا پایان قرن ناپدید میشوند27 آذر 04مطالعه '2
- ذوب یخچالهای طبیعی چگونه محرک سیلهای ویرانگر پاکستان شد؟15 شهریور 01مطالعه '5
- یخچالهای طبیعی زمین از سال ۲۰۰۰ تاکنون حدود ۷ تریلیون تن یخ از دست دادهاند04 اسفند 03مطالعه '2
پژوهشگران میگویند یافتهها نشان میدهند یخچالهای منطقه پامیر-کاراکُرَم دیگر استثنایی بر روند جهانی نیستند، و رخدادهای فرامعمول اقلیمی به احتمال زیاد شتاب ذوب را در این منطقه در آینده بیشتر خواهند کرد.
شاون ایوز از دانشگاه ویکتوریا در ولینگتون نیوزیلند، نتایج را با پیشبینیهای موجود همسو میداند؛ پیشبینیهایی که براساس آنها، تغییرات آبوهوایی ناشی از فعالیت انسانی احتمال وقوع دماهای فوقالعاده گرم را بالا میبرد. بااینحال، هنوز زود است که نتیجه بگیریم روند ذوب قطعی و برگشتناپذیر شده است.
ایوز همچنین یادآور میشود که اندازهگیریهای تودهی یخ در کانگشیوا تنها از سال ۲۰۱۱ آغاز شده و این بازهی زمانی کوتاه داوری دربارهی «بیسابقه» بودن رویداد ۲۰۲۵ را در افق تاریخی گستردهتر دشوار میکند.
یافتههای پژوهشگران در نشریهی Advances in Climate Change Research منتشر شده است.