تماشا کنید: لحظه کمیاب واژگونی کوه یخ غول‌پیکر در سواحل گرینلند

شاید شنیده باشید که فقط بخشی از عظمت کوه‌های یخ در بالای آب پیدا است. به طور دقیق، فقط حدود ۱۱ درصد از حجم هر کوه یخ در لحظه از سطح آب بیرون است و باقی آن، که شامل ۸۹ درصد است، در زیر آب پنهان می‌ماند. همین موضوع، آن‌ها را به نمادی برای «چیزهایی که پشت پرده پنهان هستند» تبدیل کرده است.

چنین نسبت نامتعادلی، نتیجه‌ی مستقیم تفاوت چگالی یخ (حدود ۹۱۷ کیلوگرم بر متر مکعب) و آب دریا (حدود ۱۰۲۵ کیلوگرم بر متر مکعب) است. به دلیل این تفاوت، حدود ۸۹ درصد از حجم کوه یخ در زیر آب قرار می‌گیرد و تنها ۱۱ درصد آن بالای سطح آب دیده می‌شود. این اصلی بنیادین در هیدرواستاتیک است که درمورد تمام کوه‌های یخ شناور در آب صدق می‌کند.

اما گاهی اوقات، طبیعت به ما فرصت می‌دهد تا نگاهی اجمالی به این بخش‌های پنهان بیندازیم. وقتی یک کوه یخ تکه‌تکه و آب می‌شود و تعادل خود را از دست می‌دهد، ممکن است به شکل تماشایی واژگون شود و شکاف‌های زیرین آبی‌رنگ خود را برای لحظاتی به نمایش بگذارد.

کوه یخ به تدریج شروع به چرخیدن می‌کند. با این چرخش، بخشی از بدنه‌ی یخ که میلیون‌ها سال زیر آب بوده و به رنگ آبی عمیق و درخشان است، نمایان می‌شود. حین این حرکت، ورقه‌های بزرگ یخ از کناره‌های آن جدا می‌شوند و به آب می‌ریزند. کوه یخ برای لحظاتی به طرز چشمگیری از سطح آب بالاتر می‌آید و سپس با قدرتی آرام، بار دیگر به پایین سقوط می‌کند، اما این بار به صورت وارونه.

برای فهمیدن اینکه چرا کوه‌های یخ واژگون می‌شوند، باید به فیزیک نگاه کنیم. دن بریسفورد از ناسا توضیح می‌دهد که وقتی تکه یخی از لبه‌ی یخچال طبیعی جدا می‌شود، معمولاً واژگون می‌شود. دلیلش این است که این یخ تازه‌شکسته، قبلاً در زیر آب و زیر وزن عظیم یخچال فشرده شده بوده و شکل متعادلی ندارد. بنابراین وقتی آزاد می‌شود، می‌چرخد تا وضعیت پایدارتری پیدا کند. جالب اینجاست که بخشی از یخ که میلیون‌ها سال زیر آب بوده، به دلیل فشار زیاد و نداشتن حباب‌های هوا، رنگی آبی و شفاف پیدا می‌کند که در لحظه‌ی واژگونی قابل مشاهده است.

همان‌طور که کوه یخ در آب حرکت می‌کند و تکه‌هایی از آن جدا یا آب می‌شود، مرکز ثقل آن تغییر می‌کند. این تغییر می‌تواند ناگهان باعث شود که یک بلوک یخی که کاملاً پایدار به نظر می‌رسید، ناپایدار شده و بچرخد تا به وضعیت تعادل جدیدی برسد. این چرخش‌ها و واژگونی‌ها اغلب چندین بار در طول عمر یک کوه یخ رخ می‌دهند و خطوطی از آب را روی دیواره‌هایشان حک می‌کنند که نشان‌دهنده‌ی مسیر پرپیچ و خم آن‌هاست.

بریسفورد توضیح می‌دهد که کوه‌های یخ در طول سفر خود مدام درحال تغییرند. تکه‌هایی از آنها می‌شکند و مرتب می‌چرخند. این چرخش‌ها باعث می‌شود که خطوطی روی بدنه‌ی یخ نقش ببندد که نشان می‌دهد آب قبلاً تا کجا بالا آمده و کوه یخ چه مسیری را طی کرده است. به گفته‌ی وی، این خطوط در واقع روایت‌گر داستان سفر کوه یخ از یخچال مادر تا اقیانوس هستند.

واژگونی کوه‌های یخ، از یک سو، یک فرآیند فیزیکی جذاب است که نشان می‌دهد چگونه یک توده‌ی عظیم یخ به دنبال تعادل پایدار خود می‌گردد. از سوی دیگر، این صحنه‌ها یکی از زیباترین و چشمگیرترین نمایش‌های طبیعت هستند که تماشای آن، هر بیننده‌ای را به حیرت وا می‌دارد. لحظه‌ای که بخش آبی و پنهان یک کوه یخ برای اولین بار در معرض آفتاب قرار می‌گیرد، یادآور عظمت و شگفتی‌های جهان طبیعی است که هنوز هم جای کشف بسیار دارند.