هزاران کیلومتر را فراموش کنید؛ این پرنده فقط ۳۰۰ متر مهاجرت می‌کند

وقتی صحبت از مهاجرت جانوران به میان می‌آید، معمولاً تصاویری از سفرهای طولانی و شگفت‌انگیز در ذهن ما شکل می‌گیرد؛ پرندگانی که هزاران کیلومتر را میان قاره‌ها طی می‌کنند، نهنگ‌هایی که از یک اقیانوس به اقیانوس دیگر می‌روند یا جانورانی که برای یافتن غذا، جفت یا شرایط مناسب زندگی مسافت‌های بسیار طولانی را پشت سر می‌گذارند.

در واقع بسیاری از مشهورترین مهاجرت‌های جهان به دلیل طول خارق‌العاده مسیرشان شناخته می‌شوند. با‌این‌حال، همه مهاجرت‌ها چنین مقیاس عظیمی ندارند. برخی گونه‌ها تنها فاصله‌ای بسیار کوتاه را طی می‌کنند. یکی از جالب‌ترین نمونه‌ها تنها ۳۰۰ متر طول دارد.

بله، کوتاه‌ترین مهاجرت شناخته‌شده در میان پرندگان جهان فقط ۳۰۰ متر است. صاحب این رکورد پرنده‌ای به نام سیاه‌خروس تیره (Dendragapus obscurus) است؛ گونه‌ای نسبتاً بزرگ و تنومند که در جنگل‌های کوهستانی آمریکای شمالی زندگی می‌کند.

به نوشته‌ی آی‌اف‌ال ساینس، سیاه‌خروس تیره در جنگل‌هایی متشکل از درختان کاج و صنوبر زندگی می‌کند. این پرنده نمونه‌ای بارز از تفاوت ظاهری میان نر و ماده است؛ پدیده‌ای که در زیست‌شناسی به آن «دوریختی جنسی» گفته می‌شود. نرها بدنی خاکستری متمایل به رنگ فولادی دارند و با تاج‌های قرمز بالای چشم و کیسه‌های هوایی بنفش‌رنگ در دو طرف گردن شناخته می‌شوند؛ ویژگی‌هایی که در فصل جفت‌گیری برای نمایش و جلب توجه ماده‌ها به کار می‌روند.

جالب آن‌که تا سال ۲۰۰۴ دانشمندان تصور می‌کردند سیاه‌خروس تیره تنها زیرگونه‌ای از سیاه‌خروس دودی (Dendragapus fuliginosus) است. اما بررسی‌های ژنتیکی و تحلیل DNA نشان داد که این دو پرنده در واقع گونه‌هایی مجزا هستند و به همین دلیل سیاه‌خروس تیره به‌عنوان گونه‌ای مستقل طبقه‌بندی شد.

براساس اطلاعات ثبت‌شده در رکوردهای جهانی گینس، سیاه‌خروس تیره که در گذشته با نام «سیاه‌خروس آبی» نیز شناخته می‌شد، رکورد کوتاه‌ترین مهاجرت پرندگان جهان را در اختیار دارد. این پرندگان زمستان را در بخش‌های مرتفع جنگل‌های کاج در دامنه‌های کوهستانی سپری می‌کنند. سپس با فرا رسیدن بهار تنها حدود ۳۰۰ متر به سمت پایین کوه جابه‌جا می‌شوند تا به جنگل‌های خزان‌کننده برسند؛ جایی که می‌توانند از دانه‌های تازه، جوانه‌ها و برگ‌های نوظهور تغذیه کنند.

در نگاه نخست چنین جابه‌جایی کوتاهی شاید مهاجرت به نظر نرسد، اما از دیدگاه زیست‌شناسی، هرگونه جابه‌جایی منظم و فصلی میان دو زیستگاه که برای بهره‌برداری از منابع متفاوت انجام شود، در دسته مهاجرت قرار می‌گیرد. بنابراین این سفر ۳۰۰ متری نیز مهاجرت واقعی محسوب می‌شود، هرچند در مقایسه با دیگر رکوردداران جهان بسیار کوتاه است.

پرستوی دریایی شمالگان در مناطق نزدیک به قطب شمال زادآوری می‌کند و پس از پایان فصل تولیدمثل به سمت آب‌های اطراف قطب جنوب پرواز می‌کند. سپس دوباره به مناطق شمالی بازمی‌گردد. مجموع این مسیر رفت‌وبرگشت حدود ۸۰هزار و ۴۶۷ کیلومتر است؛ مسافتی معادل دو بار دور زدن کره زمین در امتداد خط استوا. به همین دلیل پرستوی دریایی شمالگان بیش از هر جانور دیگری در طول زندگی خود نور روز را تجربه می‌کند، زیرا هر سال بین دو تابستان نیم‌کره شمالی و جنوبی جابه‌جا می‌شود.

البته حتی چنین پرنده‌ای نیز نمی‌تواند تمام مسیر را بدون توقف طی کند. برای استراحت و تأمین انرژی، توقف‌های متعددی در طول سفر ضروری است.

به همین دلیل رکورد دیگری نیز وجود دارد؛ رکورد طولانی‌ترین پرواز بدون توقف برای تغذیه یا استراحت. این رکورد به گیلانشاه حنایی (Limosa lapponica) تعلق دارد و زمانی ثبت شد که عضوی جوان از این گونه مجهز به فرستنده ماهواره‌ای، بدون هیچ توقفی از آلاسکا تا تاسمانی پرواز کرد. طول این مسیر ۱۳هزار و ۵۶۰ کیلومتر بود و پرنده آن را در مدت ۱۱ روز و یک ساعت پیمود. دانشمندان با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای توانستند کل مسیر را ردیابی و تأیید کنند که پرنده در طول سفر برای غذا خوردن یا استراحت فرود نیامده است.

مهاجرت فقط به پرندگان محدود نمی‌شود. در اقیانوس‌ها نیز موجوداتی بسیار کوچک وجود دارند که هر روز یکی از چشمگیرترین جابه‌جایی‌های جهان را انجام می‌دهند.

پاروپایان (Copepoda) گروهی از جانوران ریز آبزی هستند که معمولاً تنها ۱ تا ۲ میلی‌متر طول دارند. با وجود اندازه بسیار کوچکشان، آن‌ها رکورد کوچک‌ترین مهاجران جهان را در اختیار دارند. این موجودات هر شب از اعماق اقیانوس به سمت سطح آب حرکت می‌کنند تا از جلبک‌ها و دیگر منابع غذایی تغذیه کنند و با روشن شدن هوا دوباره به اعماق بازمی‌گردند.

این پدیده که «مهاجرت عمودی روزانه» نامیده می‌شود، یکی از بزرگ‌ترین جابه‌جایی‌های زیستی روی زمین به شمار می‌رود. دلیل آن نیز تعداد فوق‌العاده زیاد این جانوران است. هر شب میلیاردها کوپه‌پود و سایر موجودات ریز دریایی به طور همزمان میان اعماق و سطح اقیانوس حرکت می‌کنند و به همین علت این رویداد از نظر تعداد جانداران شرکت‌کننده، بزرگ‌ترین مهاجرت جهان محسوب می‌شود.