چگونه برنامه‌های پنهان در استارتاپ ویندوز را شناسایی و غیرفعال کنیم

اگر تا امروز برای مدیریت اجرای خودکار برنامه‌ها هنگام ورود به ویندوز فقط از مسیر Settings > Apps > Startup استفاده کرده‌اید، باید بدانید این فهرست فقط بخش کوچکی از تصویر واقعی است. ویندوز ده‌ها راه مختلف برای اجرای خودکار برنامه‌ها دارد که هیچ‌کدام در تنظیمات معمولی دیده نمی‌شوند. برای دیدن تصویر کامل از این برنامه‌ها به ابزار Autoruns نیاز دارید. در این مقاله روش استفاده از Autoruns را برای شناسایی و غیرفعال‌سازی امن برنامه‌های استارتاپ ویندوز آموزش داده‌ایم.

ابزار Autoruns بخشی از مجموعه ابزارهای حرفه‌ای و رایگان مایکروسافت Sysinternals است. تسک‌منیجر فقط برنامه‌های درحال اجرا و مصرف منابع آن‌ها را نشان می‌دهد، اما Autoruns مشخص می‌کند هر برنامه دقیقاً با کدام مکانیزم اجرا شده است: کلیدهای رجیستری Run، پوشه‌ی Startup، وظایف زمان‌بندی‌شده، سرویس‌ها، درایورها، و حتی برنامه‌های پکیج‌شده مایکروسافت استور (UWP) که هیچ‌کدام لزوماً در تنظیمات دیده نمی‌شوند.

برای استفاده از ابزار مایکروسافت Autoruns مراحل زیر را دنبال کنید.

برای استفاده از Autoruns ابتدا باید این ابزار را دانلود کنید.

• به صفحه رسمی Sysinternals در سایت مایکروسافت (learn.microsoft.com/sysinternals) بروید یا در باکس جست‌وجوی گوگل عبارت «Autoruns Sysinternals download» را جست‌وجو کنید.
• فایل ZIP مربوط به Autoruns را دانلود و در یک پوشه استخراج کنید. این ابزار نیازی به نصب ندارد و به‌صورت پرتابل (Portable) اجرا می‌شود.
• اگر با ویندوز ۱۱ و ابزار winget کار می‌کنید، می‌توانید به‌جای دانلود دستی، دستور winget install sysinternals.autoruns را در ترمینال ویندوز اجرا کنید.
• داخل پوشه‌ی استخراج‌شده، روی فایل Autoruns64.exe (در سیستم‌های ۶۴ بیتی) راست‌کلیک و Run as administrator را انتخاب کنید. اجرا با دسترسی ادمین ضروری است، زیرا بدون آن Autoruns نمی‌تواند سرویس‌ها و درایورهای سطح سیستم را اسکن کند.
• در اولین اجرا، پنجره‌ی توافق‌نامه License نمایش داده می‌شود؛ روی Agree بزنید تا برنامه اسکن اولیه را شروع کند.

اسکن اولیه‌ی Autoruns معمولاً چند صد ردیف نتیجه نشان می‌دهد که بخش زیادی از آن‌ها مربوط به خودِ ویندوز است. برای اینکه فهرست قابل‌فهم‌تر شود، از منوی Options این دو گزینه را فعال کنید:

• Hide Microsoft Entries: ردیف‌هایی که امضای مایکروسافت دارند را پنهان می‌کند تا فقط برنامه‌های متفرقه باقی بمانند.
• Verify Code Signatures: با بررسی امضای دیجیتال هر فایل، آن را در ستون Publisher نمایش می‌دهد و ابزار مفیدی برای تشخیص فایل‌های ناشناس یا بدون امضا است.
• پس از فعال کردن گزینه‌ها، از منوی File گزینه‌ی Refresh یا کلید F5 را بزنید تا اسکن دوباره با تنظیمات جدید انجام شود.

تب Logon نقطه شروع خوبی است، چون کلاسیک‌ترین و رایج‌ترین محل‌های اجرای خودکار را نشان می‌دهد؛ عمدتاً کلیدهای رجیستری Run و RunOnce به‌همراه محتوای پوشه‌ی Startup. هر ردیف شامل چهار ستون کلیدی است:

• Name: نام برنامه یا سرویس
• Publisher: شرکت سازنده (اگر امضا معتبر باشد)
• Image Path: مسیر دقیق فایل اجرایی روی دیسک
• Description: توضیح کوتاه درباره عملکرد آن

برای بررسی هر ردیف ناآشنا، روی آن کلیک راست و گزینه‌ی Search Online را انتخاب کنید تا Autoruns به‌صورت خودکار نام فایل را در مرورگر جست‌وجو کند.

برنامه‌های مدرن ویندوز (UWP) که از مایکروسافت استور نصب شده‌اند از روش مخصوصی برای ثبت در استارتاپ سیستم‌عامل بهره می‌برند و در تنظیمات معمولی دیده نمی‌شوند. برای همین باید در برنامه‌ی Autoruns به تب Packaged Apps سر بزنید.

ابزار Autoruns برخلاف حذف دستی فایل یا کلید رجیستری، امکان غیرفعال‌سازی برگشت‌پذیر برنامه های کامپیوتر و سرویس‌های درحال اجرا را می‌دهد. برای این کار:

• تیک کنار ردیف موردنظر را در ستون سمت چپ بردارید.
• سیستم را ری‌استارت کنید.
• ابزار Task Manager را باز کنید و مطمئن شوید پردازش مربوطه دیگر به‌صورت خودکار اجرا نشده است.

اگر بعداً به آن برنامه نیاز پیدا کردید، کافی است دوباره به Autoruns برگردید و تیک همان ردیف را بزنید؛ چیزی حذف نشده و فقط غیرفعال شده است.

هنگام غیرفعال‌سازی برنامه‌ها در مایکروسافت Autoruns، نکات زیر را رعایت کنید:

• برخی برنامه‌ها از چند روش برای فعال‌شدن خودکار هنگام ورود به ویندوز بهره می‌برند و به‌همین دلیل باید نام آن‌ها را در تب Logon ،Packaged Apps و همچنین تنظیمات داخلیِ برنامه (معمولاً در Settings برنامه، بخش General) بررسی کنید.
• هر برنامه یا سرویس ناآشنا در Autoruns لزوماً بی‌فایده یا مضر نیست؛ برخی از آن‌ها بخشی از درایورها یا سرویس‌های ضروری ویندوز هستند. قبل از غیرفعال کردن، نام فایل را در گوگل جست‌وجو کنید.
• اگر Publisher یک ردیف خالی یا «Not verified» باشد، دلیل بیشتری برای بررسی دقیق‌تر آن دارید، هرچند این مورد به‌معنای مخرب بودن نیست.
• از منوی Options گزینه‌ی Check VirusTotal.com را فعال کنید تا هش فایل هر ردیف به‌صورت خودکار با دیتابیس VirusTotal مقایسه شود. این اقدام روش مفیدی برای شناسایی بدافزارهایی است که از مکانیزم‌های استارتاپ برای ماندگاری در سیستم استفاده می‌کنند.
• به‌جای غیرفعال‌کردن همزمان چند برنامه در Autoruns، بعد از هر تغییر، همیشه کامپیوتر را ری‌استارت و نتیجه را در Task Manager تأیید کنید.