یک ماهواره روسی درحال تعقیب فضاپیمایی آمریکایی است؛ کسی دلیلش را نمی‌داند
نزدیک‌شدن بیش از حد ماهواره «کاسموس-۲۶۱۲» به یک ماهواره فنلاندی-آمریکایی، زنگ خطر را برای کارشناسان امنیت فضایی به صدا درآورده است.
یک ماهواره روسی در جریان مانوری تحریک‌آمیز در آخر هفته گذشته، به‌شکلی خطرناک به یک ماهواره فنلاندی-آمریکایی نزدیک شد؛ رویدادی که می‌تواند نشان‌دهنده‌ی الگویی جدید برای جنگ‌های فضایی باشد.
براساس داده‌های عمومی ردیابی مداری، ماهواره «کاسموس-۲۶۱۲» که روسیه در ماه آوریل با انتشار اطلاعاتی بسیار محدود پرتاب کرد، بیش از حد به ماهواره تصویربرداری آیس‌آی-ایکس۳۶ نزدیک شد. این ماهواره ساخت شرکت فنلادی آیس‌آی است، در مالکیت زیرمجموعه‌ی آمریکایی آن قرار دارد و توسط ارتش اوکراین نیز مورد استفاده قرار گرفته است.
کاسموس-۲۶۱۲ اکنون از آیس‌آی-ایکس۳۶ فاصله گرفته؛ اما هیچ‌کس دقیقاً نمی‌داند چه اقدامی انجام داده یا چه هدفی داشته است. فاصله دو ماهواره در نزدیک‌ترین حالت به حداکثر چند صد متر رسید و برخی برآوردها این فاصله را کمتر از ۳۰ متر می‌دانند. هرچند فاصله دقیق مشخص نیست، این رویارویی همچنان نزدیک‌ترین تعامل عمدی و بدون درخواست قبلی شناخته‌شده میان دو فضاپیمای فعال در مدار نزدیک زمین به نظر می‌رسد.
مقام‌های دفاعی روسیه و آمریکا و همچنین شرکت آیس‌آی تاکنون هیچ اظهارنظر توضیحی یا تأییدکننده‌ای منتشر نکرده‌اند. در نتیجه، کارشناسان مستقل ناچارند درباره آنچه ظاهراً بازی موش‌وگربه‌ای مداری در آسمان بوده است، گمانه‌زنی کنند.
ویکتوریا سامسون، رئیس بخش سیاست‌گذاری فضایی بنیاد جهان امن، می‌گوید چنین مانوری ذاتاً تهاجمی یا بدخواهانه نیست؛ اما بررسی آن در بستر شرایط کنونی، این نزدیک‌شدن را نگران‌کننده می‌کند.
سامسون می‌گوید: «وقتی به اقدامات روسیه نگاه می‌کنید، نباید آن‌ها را صرفاً از منظر اتفاقات فضا بررسی کنید؛ بلکه باید آن‌ها را بخشی از بررسی گسترده‌تر رویدادهای روی زمین بدانید. روسیه و اوکراین عملاً در حال جنگ با یکدیگرند و همین موضوع بر نحوه تفسیر فعالیت‌های روسیه در این مورد تأثیر می‌گذارد.»
مانور انجام‌شده با عنوان «عملیات ملاقات و نزدیک‌شدن» (RPO) شناخته می‌شود. یک فضاپیما برای نزدیک‌شدن به جسمی دیگر در مدار، باید ابتدا خود را در همان صفحه مداری هدف قرار دهد و سپس سرعتش را به‌گونه‌ای تغییر دهد تا با سرعت جسم هدف تقریباً برابر شود؛ در غیر این صورت، دو فضاپیما صرفاً با سرعت از کنار یکدیگر می‌گذرند.
چنین مانورهایی علاوه بر افزایش احتمال برخوردهای فاجعه‌بار، معمولاً به مصرف مقدار زیادی پیشران نیاز دارند؛ منبعی که امکان تجدید آن در فضا وجود ندارد. به همین دلیل، اپراتورهای ماهواره‌ها معمولاً تنها در صورت وجود دلایل بسیار قانع‌کننده به انجام این مانورها اقدام می‌کنند.
در این مورد، دلیل احتمالی روشن به نظر می‌رسد: مقام‌های روسیه از استفاده اوکراین از تصاویر رادار دهانه ترکیبی ماهواره آیس‌آی-ایکس۳۶ ناراضی هستند. این فناوری می‌تواند از میان ابرها و دود نیز تصویربرداری کند و فعالیت‌های سطح زمین را زیر نظر بگیرد و هدایت کند.
یک مقام اوکراینی در گفت‌وگو با وب‌سایت اکسیوس تأیید کرده است که ارتش این کشور با شرکت ماهواره‌ای فنلاندی همکاری می‌کند. آیس‌آی نیز اوایل امسال اعلام کرد که توافق‌نامه‌ای برای همکاری با وزارت دفاع اوکراین امضا کرده است. ماهواره آیس‌آی-ایکس۳۶ در سال ۲۰۲۴، دو سال پس از آغاز تهاجم روسیه به اوکراین، به فضا پرتاب شد.
به نظر می‌رسد: مقام‌های روسیه از استفاده اوکراین از تصاویر رادار دهانه ترکیبی ماهواره آیس‌آی-ایکس۳۶ ناراضی هستند
تعقیب ماهواره آیس‌آی-ایکس۳۶ به‌دست کاسموس-۲۶۱۲ ممکن است عمدتاً هشداری برای نمایش توانایی‌های روسیه باشد؛ اما احتمال دارد هدفش اقدامی مستقیم‌تر و مخرب‌تر نیز بوده باشد. یک ماهواره مهاجم در جریان عملیات ملاقات و نزدیک‌شدن می‌تواند اقدامات مختلفی علیه هدف خود انجام دهد؛ از جمله تصویربرداری، مختل‌کردن ارتباطات، مسدودکردن حسگرها یا حتی از کار انداختن فیزیکی فضاپیمای دیگر و بیرون‌راندن آن از مدار.
اپراتورهای آیس‌آی-ایکس۳۶ ممکن است در واکنش به این تهدید تصمیم بگیرند برای فرار از کاسموس-۲۶۱۲ یا دیگر ماهواره‌های تهدیدکننده، پیشران ارزشمند خود را مصرف کنند. چنین اقدامی می‌تواند عمر عملیاتی مأموریت را کاهش دهد.
مانور روسیه در شرایطی انجام شده است که اوکراین با اختلال گسترده‌تری در پشتیبانی فضایی از دفاع خود در برابر تهاجم ادامه‌دار روسیه روبه‌رو بوده است. نیروهای اوکراینی و ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور این کشور، از محدودسازی گسترده خدمات ماهواره‌ای استارلینک و استارشیلد اسپیس‌ایکس در میدان نبرد خبر داده‌اند.
فناوری موردنیاز برای انجام عملیات‌های ملاقات و نزدیک‌شدن با سرعت زیادی در حال پیشرفت است. چین، آمریکا، روسیه و چند شرکت خصوصی در طول سال‌های گذشته، هرکدام به‌طور مستقل توانایی‌های خود در این زمینه را آزمایش کرده‌اند. داده‌های راداری ردیابی نشان می‌دهند که از ماه مه تاکنون، ماهواره‌های دیگری از خانواده کاسموس نیز مانورهایی تحریک‌آمیز در اطراف آیس‌آی-ایکس۳۶ انجام داده‌اند؛ اقداماتی که نیروی فضایی آمریکا به صراحت به آن‌ها اشاره کرده است.
سامسون می‌گوید مقررات بین‌المللی رسمی درباره این نوع مانورها بسیار محدود است و انجام آن‌ها بدون رضایت طرف مقابل، هنجارهای موجود را نقض و از خطوط مبهمی عبور می‌کند که برای حفظ ایمنی متقابل در مدار تعریف شده‌اند.
به گفته سامسون ، عملیات ملاقات و نزدیک‌شدن بدون درخواست قبلی ممکن است اقدامی تهاجمی یا حتی عملی جنگی تلقی شود. در همین حال، تنش‌هایی که از پیش در فضای ماورای جو زمین بالا بوده‌اند، اکنون ممکن است شدت بیشتری پیدا کنند: نیروی فضایی آمریکا ماه گذشته اعلام کرد که سلاح‌هایی را در فضا مستقر کرده است. آمریکا جزئیات زیادی درباره این تسلیحات منتشر نکرده، اما برخی کارشناسان معتقدند این سلاح‌ها سامانه‌های اخلال در ارتباطات هستند که توانایی انجام عملیات ملاقات و نزدیک‌شدن را نیز دارند.
هرچند سامانه‌های نظارتی زمینی اکنون امکان ردیابی دقیق بیشتر ماهواره‌ها را فراهم کرده‌اند، نبود اظهارنظر عمومی از سوی اپراتورهای فضاپیماهای محرمانه، تشخیص دقیق اهداف آن‌ها هنگام انجام مانورهایی از این دست را دشوار می‌کند. سامسون می‌گوید در حال حاضر، کار چندانی جز زیر نظر گرفتن این ماجرای مرموز در آسمان از دست کسی برنمی‌آید.
