پژوهشگران دانشگاه کالج لندن سال ۲۰۲۱ موفق شدند با رمزگشایی از ساختار بخش جلویی دستگاه آنتیکیترا، نحوهی نمایش جهان هستی در نخستین کامپیوتر آنالوگ جهان را بازسازی کنند. این سازهی برنزی دو هزار ساله، پیچیدهترین دستاورد مهندسی بازمانده از جهان کهن به شمار میرود و برای پیشبینی دقیق موقعیت خورشید، ماه، سیارات و همچنین ماهگرفتگی و خورشیدگرفتگی به کار میرفته است.
بر پایهی مقالهی منتشرشده در نشریهی Scientific Reports، مدل جدید توانسته است تمامی شواهد فیزیکی و نوشتههای باستانی حکشده روی دستگاه را با یکدیگر تطبیق دهد.
تونی فریث، استاد مهندسی مکانیک دانشگاه کالج لندن و نویسندهی اصلی پژوهش، در آن زمان اعلام کرد: «مدل ما نخستین مدلی است که با تمامی شواهد فیزیکی مطابقت دارد و با توضیحات مندرج در کتیبههای علمیِ حکشده روی خود دستگاه همخوانی دارد. خورشید، ماه و سیارات در شاهکاری چشمگیر از درخشش نبوغ یونان باستان به نمایش درآمدهاند.»
دستگاه آنتیکیترا در سال ۱۹۰۱ میلادی بهدست غواصان اسفنج در یک کشتی غرقشدهی متعلق به دوران روم باستان در نزدیکی جزیرهی آنتیکیترا در دریای مدیترانه کشف شد. این ابزار محاسباتی برنزی شامل ترکیبی از ۳۰ چرخدندهی سالم است که رویدادهای نجومی و حتی زمانبندی بازیهای المپیک باستان را محاسبه میکرد. از کل دستگاه تنها حدود یکسوم باقی مانده که به ۸۲ تکه تقسیم شده و همین موضوع بازسازیاش را با دشواری روبهرو کرده بود.
دادههای پرتو ایکس در کتیبههای پوشش جلویی دستگاه، دو عدد کلیدی ۴۶۲ سال و ۴۴۲ سال را آشکار کردند که به ترتیب چرخههای مداری سیارههای ناهید و زحل را نشان میدهند. سیارات هنگام مشاهده از زمین گاهی مسیر حرکتی معکوسی نسبتبه ستارگان ثبت میکنند که یونانیان باستان با دقت بالا موفق به محاسبهی این دورهها شده بودند.
آریس داکانالیس، دانشجوی دکتری و عضو تیم پژوهشی، گفت: «نجوم کلاسیک هزارهی اول پیش از میلاد در بابل سرچشمه گرفت، اما هیچ بخشی از آن نجوم مشخص نمیکرد که یونانیان باستان چگونه چرخهی بسیار دقیق ۴۶۲ ساله برای ناهید و ۴۴۲ ساله برای زحل را پیدا کردند.»
پژوهشگران با بهکارگیری یک روش ریاضی باستانی منسوببه فیلسوفی به نام پارمنیدس، توانستند چرخههای تمامی سیارات دیگر را با وجود نبود شواهد فیزیکی کامل بازآفرینی کنند.
تیم پژوهشی برای کاهش حجم قطعات و جا دادن آنها در فضای بسیار فشردهی دستگاه، سامانهای فشرده طراحی کرد که موقعیت دقیق خورشید و سایر اجرام آسمانی را شبیهسازی میکند. قطعات بازماندهی دستگاه آنتیکیترا در حال حاضر در موزهی ملی باستانشناسی در شهر آتن نگهداری میشوند.
