پرش به محتوای اصلی

وویجر ۱ به فاصله یک روز نوری رسید؛ نقطه عطف تاریخی برای کاوشگر میان‌ستاره‌ای ناسا

مطالعه ۷ دقیقه
فضاپیمای وویجر ۱ ناسا

فضاپیمای وویجر ۱ ناسا اکنون به فاصله یک روز نوری از زمین رسیده است؛ آن‌قدر دور که ارسال پیام به این کاوشگر ۲۴ ساعت کامل زمان می‌برد.

امروز، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶، (۲۷ آبان ۱۴۰۵)، پس از گذشت ۴۹ سال و دو ماه و ۱۲ روز از زمان پرتاب وویجر ۱، این فضاپیما به نقطه عطفی شگفت‌انگیز رسید. وویجر ۱ به نخستین ساخته دست بشر تبدیل شده که فاصله یک روز نوری از زمین را پشت سر گذاشته است.

این رویداد بیش از هر چیز جنبه‌ای نمادین و تاریخی دارد. از نظر فیزیکی اتفاق خاصی برای فضاپیما رخ نمی‌دهد؛ اما اینکه وویجر ۱ توانسته است چنین مسافت عظیمی را بپیماید و همچنان به جمع‌آوری داده‌ها ادامه دهد، گواهی بر توانایی‌های شگفت‌انگیز بشر است.

ناسا می‌تواند به‌خاطر وویجر ۱ و دوقلویش وویجر ۲، به خود افتخار کند. این دو فضاپیما برای مطالعه مشتری و زحل به فضا فرستاده شدند؛ مأموریت اصلی آن‌ها در همین دو سیاره خلاصه می‌شد. بااین‌حال، وویجر ۲ به‌دلیل هم‌ترازی مناسب سیاره‌ها، مأموریت خود را گسترش داد تا از کنار اورانوس و نپتون نیز بگذرد. تصاویر نزدیک ثبت‌شده از این دو غول یخی توسط وویجر ۲، تنها نماهای نزدیکی هستند که تاکنون از آن‌ها در اختیار داریم.

وویجر ۱، در مقابل، مسیر مستقیم خود را ادامه داد و از صفحه مداری منظومه شمسی خارج شد.

رسیدن به فاصله یک روز نوری بیش از هر چیز جنبه‌ای نمادین و تاریخی دارد. از نظر فیزیکی اتفاق خاصی برای فضاپیما رخ نمی‌دهد

داده‌های دوقلوهای وویجر دانش سیاره‌شناسی را متحول کردند و زمینه‌ساز مأموریت‌های شاخصی همچون گالیله و کاسینی و همچنین مأموریت‌های آتی مانند اروپا کلیپر، جویس و دراگون‌فلای شدند.

اکنون وویجر ۱ در فاصله ۲۵٫۹ میلیارد کیلومتری از خانه قرار دارد و همچنان با یافته‌های علمی خود شگفت‌زده‌مان می‌کند و به الهام‌بخشی و جمع‌آوری داده ادامه می‌دهد. ناسا نیز به مناسبت این رویداد، جشن ویژه‌ای را در سراسر جهان با عنوان «برای یک روز نوری وویجر، نور بتابید» برگزار کرده است.

کپی لینک

وویجر ۱ چگونه وارد فضای میان‌ستاره‌ای شد؟

تعیین مرز دقیق منظومه شمسی کار ساده‌ای نیست؛ زیرا این منظومه مرزی مشخص و یکپارچه ندارد. برای مثال، گرانش خورشید تا فاصله بسیار زیادی امتداد پیدا می‌کند و اجرامی مانند دنباله‌دارهای ابر اورت همچنان تحت تأثیر آن قرار دارند.

بااین‌حال، دانشمندان برای مشخص‌کردن مرز تأثیر مستقیم باد خورشیدی، ساختاری به نام هلیوسفر را در نظر می‌گیرند. هلیوسفر حباب عظیمی از ذرات باردار است که باد خورشیدی در فضای میان‌ستاره‌ای ایجاد می‌کند و تا اندازه‌ای از منظومه شمسی در برابر ذرات پرانرژی بیرونی محافظت می‌کند.

وویجر ۱ در سال ۲۰۱۲ از مرز بیرونی این حباب، موسوم به هلیوپاز عبور کرد و وارد فضای میان‌ستاره‌ای شد. وویجر ۲ نیز در نوامبر ۲۰۱۸ همین مسیر را دنبال کرد.

ورود به فضای میان‌ستاره‌ای به معنای پایان تأثیر خورشید نیست؛ بلکه نشان می‌دهد فضاپیما از محدوده‌ای عبور کرده است که در آن باد خورشیدی بر محیط اطراف غلبه دارد.

مطالعه محیط میان‌ستاره‌ای به دانشمندان کمک می‌کند جایگاه منظومه شمسی در کهکشان راه شیری را بهتر درک کنند. این داده‌ها حتی درباره شرایطی که زمین را برای میزبانی حیات مناسب کرده‌اند، اطلاعات ارزشمندی فراهم می‌کنند. برای مثال، هلیوسفر مانند سپری در برابر بخشی از پرتوهای کیهانی عمل می‌کند و بدون آن، زمین در معرض تابش‌های کیهانی بیشتری قرار می‌گرفت.

به گفته اریک کریستین، یکی از اعضای تیم وویجر که از دهه ۱۹۸۰ روی داده‌های این مأموریت کار کرده است، هر یافته علمی جدید مانند قطعه‌ای از یک پازل بزرگ، تصویر کامل‌تری از جهان در اختیار دانشمندان قرار می‌دهد؛ هرچند هم‌زمان پرسش‌های تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند.

کپی لینک

فناوری ۵۰ ساله هنوز زنده است

یکی از شگفت‌انگیزترین جنبه‌های مأموریت وویجر، دوام فنی آن پس از نزدیک به پنج دهه است. هر دو فضاپیما از مولدهای ترموالکتریک رادیوایزوتوپی برای تأمین انرژی استفاده می‌کنند. این سامانه‌ها با بهره‌گیری از گرمای حاصل از واپاشی مواد رادیواکتیو برق تولید می‌کنند؛ اما توان خروجی آن‌ها به‌مرور کاهش می‌یابد.

به همین دلیل، ناسا در طول سال‌های گذشته ناچار شده است برخی ابزارها و سامانه‌های فضاپیماها را خاموش کند تا انرژی باقی‌مانده برای تجهیزات ضروری و ارتباط با زمین حفظ شود. تیم مأموریت همچنین با وجود مشکلات فنی متعدد، بارها موفق شده است سامانه‌های ازکارافتاده را دوباره به کار بیندازد.

ناسا در طول سال‌های گذشته ناچار شده است برخی ابزارها و سامانه‌های فضاپیماها را خاموش کند

آخرین باری که دوربین‌های وویجر ۱ برای ثبت تصاویر به کار گرفته شدند، به ۱۴ فوریه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد. در آن روز، این فضاپیما تصویری مشهور از زمین ثبت کرد که بعدها با نام «نقطه آبی کم‌رنگ» شناخته شد. در این تصویر، زمین به نقطه‌ای بسیار کوچک در پهنه تاریک فضا تبدیل شده است؛ تصویری که به یکی از نمادهای ماندگار کاوش فضایی بدل شد.

تیم ناسا به‌تازگی نیز با اعمال تغییراتی در سامانه‌های فضاپیما، تلاش کرده است عمر عملیاتی آن را افزایش دهد. بااین‌حال، منابع انرژی محدود هستند و سرانجام زمانی فرا می‌رسد که باتری‌ها دیگر توان تأمین برق تجهیزات را نداشته باشند.

کپی لینک

مقصد بعدی؛ ابر اورت و ستاره‌های دوردست

با وجود ورود وویجر ۱ به فضای میان‌ستاره‌ای، سفر این فضاپیما هنوز ادامه دارد و در آینده از نزدیکی یکی از محدوده‌های دوردست منظومه شمسی، یعنی ابر اورت عبور خواهد کرد.

ابر اورت ناحیه‌ای بسیار گسترده و کروی‌شکل در پیرامون منظومه شمسی است که تصور می‌شود میلیاردها جرم یخی را در خود جای داده باشد. این ناحیه منشأ بسیاری از دنباله‌دارهای بلنددوره محسوب می‌شود که مدارهای بسیار کشیده‌ای دارند و گاهی پس از هزاران یا حتی میلیون‌ها سال دوباره به نزدیکی خورشید بازمی‌گردند.

با توجه به فاصله و ابعاد عظیم ابر اورت، صدها سال طول می‌کشد تا وویجر ۱ به این ناحیه برسد و خروج کامل آن از ابر نیز ده‌ها هزار سال زمان خواهد برد.

حدود ۴۰هزار سال دیگر، وویجر ۱ از فاصله نسبتاً نزدیکی از ستاره‌ای به نام گلیزه ۴۴۵ عبور خواهد کرد. البته حتی در آن زمان نیز فاصله وویجر ۱ با این ستاره حدود ۱٫۷ سال نوری خواهد بود؛ بنابراین قرار نیست از نزدیکی آن به معنای معمول کلمه عبور کند.

کپی لینک

صفحات طلایی؛ پیام بشر برای تمدن‌های احتمالی

سرانجام روزی فرا می‌رسد که ارتباط وویجر ۱ و وویجر ۲ با زمین برای همیشه قطع شود. با کاهش توان مولدهای انرژی و ازکارافتادن تجهیزات، ناسا دیگر قادر به دریافت داده از این دو فضاپیما نخواهد بود. بااین‌حال، پایان ارتباط به معنای پایان سفر آن‌ها نیست.

به گفته اریک کریستین، پس از قطع ارتباط، هر دو فضاپیما بدون توان عملیاتی و برای میلیون‌ها سال به حرکت در فضای میان‌ستاره‌ای ادامه خواهند داد.

اما آنچه وویجرها را حتی پس از پایان مأموریت علمی‌شان به حاملان پیام بشر تبدیل می‌کند، محموله‌ای ویژه به نام «صفحه طلایی» است.

حدود ۴۰هزار سال دیگر، وویجر ۱ از فاصله نسبتاً نزدیکی از ستاره‌ای به نام گلیزه ۴۴۵ عبور خواهد کرد

هر دو فضاپیما یک صفحه طلایی با خود حمل می‌کنند که حاوی مجموعه‌ای از تصاویر، صداهای طبیعی زمین، موسیقی، پیام‌های خوشامدگویی به زبان‌های مختلف و اطلاعاتی درباره انسان و سیاره ما است. این صفحات با هدف معرفی زمین و تمدن بشری به هر موجود هوشمندی طراحی شده‌اند که ممکن است در آینده دور آن‌ها را پیدا کند.

لیندا اشپیلکر، دانشمند پیشین پروژه وویجر، این صفحات را سفیران خاموش زمین می‌داند؛ پیام‌هایی که حتی پس از قطع کامل ارتباط با ناسا، همچنان در سفر میان ستاره‌ها باقی خواهند ماند.

البته هیچ تضمینی وجود ندارد که این صفحات روزی به دست تمدنی دیگر برسند. دانشمندان حتی نمی‌دانند ستاره‌هایی که وویجرها در آینده از نزدیکی آن‌ها عبور می‌کنند، سیاره‌ای دارند یا نه؛ چه برسد به اینکه آن سیاره‌ها میزبان حیات باشند. بااین‌حال، همین احتمال اندک نیز بخشی از جذابیت مأموریت وویجر است.

رسیدن وویجر ۱ به فاصله یک روز نوری از زمین، پایان یک مأموریت نیست؛ بلکه یادآوری چشمگیری از توانایی بشر برای کاوش ناشناخته‌ها است. فضاپیمایی که در سال ۱۹۷۷ با هدف مطالعه چند سیاره همسایه به فضا پرتاب شد، اکنون در فاصله‌ای باورنکردنی از خانه قرار دارد و همچنان به کشف ناشناخته‌های کیهان کمک می‌کند.

شاید مهم‌ترین دستاورد وویجرها همین باشد: نشان دادند که کنجکاوی انسان می‌تواند بسیار فراتر از طول عمر یک نسل، در اعماق کیهان ادامه پیدا کند.

مقاله رو دوست داشتی؟
نظرت چیه؟

به محتوای این مطلب چه امتیازی میدی؟

نظر شما برامون مهمه و به بهتر شدن کیفیت مطالب کمک می‌کنه.

۱ - بسیار بد۱۰ - بسیار خوب

نظرات

از دیگر اعضاء خانواده قلم