چشمان رومن باز شد؛ تلسکوپ فضایی جدید ناسا نخستین نور خود را دریافت کرد

تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن ناسا مسیر طولانی و دشواری را برای رسیدن به سکوی پرتاب پشت سر گذاشت و بالاخره اوایل ماه جاری، زمین را به سوی نقطه لاگرانژی ۲ ترک کرد. رومن هنوز در مسیر رسیدن به مقصد نهایی خود قرار دارد؛ اما روز پنجشنبه به نقطه عطف مهمی رسید: نخستین نور.

ناسا در پستی وبلاگی اعلام کرد که تیم فنی رومن با موفقیت ابزار میدان دید عریض تلسکوپ (WFI) را فعال کرده است. این ابزار یک دوربین فروسرخ ۳۰۰ مگاپیکسلی است که قصد دارد تصاویر عریض و با وضوح بالا از اعماق کیهان ثبت کند. تیم رومن برای نمایش این دستاورد به عموم، نخستین تصاویر آزمایشی ثبت‌شده با WFI را نیز منتشر کرد. این تصاویر نخستین فوتون‌های نور ستارگان را نشان می‌دهند که به حسگر فوق‌حساس رومن رسیده‌اند.

علاوه‌براین، تیم مأموریت توانست تأیید کند سامانه کنترل حرارتی تلسکوپ مطابق انتظار کار می‌کند. پژوهشگران درطول ۳۰ روز آینده همچنان وضعیت رومن را زیر نظر خواهند داشت؛ اما ثبت نخستین عکس آزمایشی نشان می‌دهد که تلسکوپ فاز بحرانی پس از پرتاب را با موفقیت پشت سر گذاشته است.

تصاویر اولیه، میدانی از ستارگان تار و محو به رنگ‌های سبز، زرد و آبی را در پس‌زمینه‌ای آبی نشان می‌دهند؛ به‌طوری‌که ستاره‌های منفرد بیشتر از آنکه به نقاط نورانی شبیه باشند، شبیه هاله یا دونات به نظر می‌رسند. البته جای نگرانی نیست؛ دوربین هنوز در محفظه خود در حال خنک‌شدن است و هنوز به‌درستی فوکوس و کالیبره نشده است. بنابراین وقتی به‌طور کامل راه‌اندازی شود، این دونات‌های بامزه به نقاط نورانی درخشان و شفاف تبدیل خواهند شد.

جاش شلیدر، دانشمند حوزه ابزار در مرکز پرواز فضایی گادرد ناسا، گفت: «پس از سال‌ها تلاش برای ساخت و آزمایش دوربین میدان دید عریض روی زمین، اکنون تأیید کرده‌ایم که این ابزار در فضا کار می‌کند است. کارهای زیادی باقی مانده، اما در مسیر دستیابی به دستاوردهای علمی تحول‌آفرین قرار داریم.»

کسانی که اخبار پروازهای فضایی را دنبال می‌کنند، احتمالاً از بحران بودجه‌ای که رومن تا سال ۲۰۲۵ با آن دست‌وپنجه نرم می‌کرد، خبر دارند. خوشبختانه این تلسکوپ که برخی کارشناسان قدرت آن را معادل «۲۰۰ هابل» توصیف کرده‌اند، لغو نشد و حتی زودتر از برنامه اولیه، یعنی سال ۲۰۲۷ به فضا پرتاب شد. رومن اکنون سفر ۱٫۵ میلیون کیلومتری خود را به سمت دومین نقطه لاگرانژی سامانه خورشید–زمین به نام L2 انجام می‌دهد.

رومن مانند تلسکوپ فضایی جیمز وب، جهان را با جست‌وجوی نور فروسرخ مطالعه می‌کند و محدوده رصدی آن تقریباً ۱۰۰ برابر بزرگ‌تر از تلسکوپ فضایی هابل خواهد بود. با توجه به دستاوردهای عظیمی که تاکنون از وب و هابل در اخترشناسی دیده‌ایم، رومن نیز می‌تواند درک ما از جهان و چگونگی رسیدن آن به وضعیت کنونی را یک گام دیگر پیش ببرد.

تلسکوپ فضایی چهار میلیارد دلاری رومن به‌وضوح برای تحمل شرایط نامساعد فضای دوردست طراحی شده است، اما دانشمندان همچنان با دقت و وسواس فراوان، تمام بخش‌های آن را چندین بار بررسی می‌کنند تا مطمئن شوند همه‌چیز درست کار می‌کند.

به‌عنوان مثال، پیش از فعال‌سازی ابزار میدان دید عریض، تیم مأموریت مجبور بود ۱۰ روز صبر کند تا این ابزار خشک و تا دمای مشخص خنک شود؛ چراکه مهندسان نمی‌خواستند به آشکارسازهای فروسرخ رومن که ابعادی در حد لپ‌تاپ دارند، فشار بیش از حد وارد شود. به گفته ناسا، این آزمایش یکی از مجموعه آزمون‌های مقدماتی بود که درطول چند هفته گذشته انجام شده است.

وقتی رومن به‌طور رسمی مأموریت خود را آغاز کند، جهان را با سه هدف اصلی مطالعه خواهد کرد: ماده تاریک، انبساط جهان و سیاره‌های خارج از منظومه شمسی. مأموریت رومن به لطف پرتاب فراتر از حد انتظار، می‌تواند به‌جای ۱۰ سال، حداکثر ۲۲ سال ادامه داشته باشد.