اواسط ماه اوت، ژاپن فضاپیمای مخصوص انجام پروژه «کاوش قمرهای مریخ» یا MMX را رونمایی کرد؛ مأموریتی که قصد دارد از فوبوس، قمر مریخ نمونه جمعآوری کند و آن را به زمین بازگرداند؛ کاری که تاکنون هرگز انجام نشده است.
رونمایی اخیر در مرکز فضایی تانگاشیما، محل پرتاب امامایکس به سوی سیاره سرخ با موشک H3، انجام شد. ژاپن اکنون اطلاعات دقیقتری نیز درباره زمان انجام این مأموریت ارائه داده است.
آژانس کاوشهای هوافضای ژاپن (جاکسا) پنجشنبه گذشته اعلام کرد که اگر همهچیز طبق برنامه پیش برود، فضاپیمای امامایکس ۱۹ اکتبر ساعت ۱۹:۴۱ به وقت گرینویچ (۲۷ مهر ساعت ۲۳:۱۱ به وقت ایران) پرتاب خواهد شد. این نخستین روز از پنجره پرتاب مأموریت است که تا ۷ نوامبر (۱۶ آبان) ادامه دارد.
جاکسا در ابتدا قصد داشت امامایکس را در سال ۲۰۲۴ پرتاب کند، اما بهدلیل مشکلات پیشآمده برای موشک H3 مجبور شد پرتاب را به تعویق بیندازد. مریخ و زمین تنها یک بار در هر ۲۶ ماه در موقعیتی مناسب برای انجام مأموریتهای بینسیارهای قرار میگیرند و همین امر موجب شد این تأخیر چشمگیر پیش بیاید.
سفر امامایکس به مریخ حدود یک سال طول خواهد کشید. فضاپیما پس از قرارگرفتن در مدار سیاره سرخ، دو قمر کوچک آن، یعنی فوبوس و دیموس را مورد بررسی و نقشهبرداری قرار خواهد داد. قطر این دو قمر بهترتیب فقط حدود ۲۲ کیلومتر و ۱۲ کیلومتر است.
بخشی از این بررسیها به تیم مأموریت کمک میکند تا محل مناسبی برای فرود روی فوبوس انتخاب کند. سپس فضاپیما از مدار یک سطحنورد ۲۵ کیلوگرمی ساخت فرانسه و آلمان به نام ایدفیکس (Idefix) را روی قمر کوچک مستقر خواهد کرد. این ربات کوچک که نامش از شخصیت سگ در مجموعه کمیک فرانسوی «آستریکس» گرفته شده، سطح فوبوس را با استفاده از مجموعهای از ابزارهای علمی بهطور دقیق بررسی خواهد کرد.
سپس خود فضاپیمای امامایکس بهتدریج به فوبوس نزدیک خواهد شد و در نهایت با برقراری تماس با سطح آن، حدود ۱۰ گرم از مواد سطحی قمر را جمعآوری خواهد کرد. امامایکس در سال ۲۰۳۰ همراه با این نمونهها مدار مریخ را ترک میکند و در ۲۰۳۱، آنها را برای تجزیهوتحلیل به زمین میرساند.
مأموریت امامایکس با هدف درک بهتر ماهیت و خاستگاه فوبوس و دیموس انجام میشود. مقامهای جاکسا در توضیحات مأموریت نوشتهاند: «درک چگونگی شکلگیری مریخ و دو قمر آن، موضوعی است که در علوم منظومه شمسی همچنان بحثهای زیادی دربارهاش وجود دارد.»
امامایکس حدود ۱۰ گرم از مواد سطحی فوبوس را جمعآوری خواهد کرد
جاکسا افزود: «مشاهدات سنجش از دور فضاپیمای امامایکس و بررسیهای دقیق نمونه بازگرداندهشده مشخص خواهد کرد که آیا فوبوس و دیموس بقایای مریخ اولیه هستند که از آوار ناشی از برخوردی عظیم با سیاره جوان شکل گرفتهاند، یا اینکه دو قمر در واقع سیارکهایی هستند که در دام گرانش مریخ افتاده و موادی را از بخشهای بیرونی منظومه شمسی با خود آوردهاند.»
تا امروز، هیچ فضاپیمایی موفق نشده است نمونهای از سامانه مریخ را به زمین بازگرداند. روسیه تلاش کرد با مأموریت «فوبوس-گرانت» این کار را انجام دهد و از قمر بزرگتر مریخ نمونهبرداری کند؛ اما فضاپیما اندکی پس از پرتاب در نوامبر ۲۰۱۱ دچار نقص فنی شد و حتی نتوانست از مدار زمین خارج شود. اتحاد جماهیر شوروی نیز در سال ۱۹۸۸ دو کاوشگر به سوی فوبوس پرتاب کرد، اما هیچکدام نتوانستند به اهداف مأموریت خود دست پیدا کنند.
ناسا نیز قصد دارد نمونههای دستنخوردهای را که مریخنورد پرسویرنس پیشتر از سطح مریخ جمعآوری کرده است، به زمین بازگرداند؛ اما هنوز مشخص نیست این کار چه زمانی و آیا اصلاً انجام خواهد شد یا نه. ناسا معماری اولیه مأموریت بازگشت نمونههای مریخ را بیش از حد پرهزینه تشخیص داده و در حال بررسی گزینههای دیگری است.
بااینحال، دلایل خوبی وجود دارد که باور کنیم ژاپن در جایی که دیگران شکست خوردهاند، موفق خواهد شد. این کشور سابقه موفقی در بازگرداندن نمونه از اجرام کوچک منظومه شمسی دارد. مأموریت هایابوسا در ژوئن ۲۰۱۰ ذراتی از سیارک ایتوکاوا را به زمین آورد و هایابوسا ۲ نیز در دسامبر ۲۰۲۰ نمونههایی از سیارک ریوگو را به زمین بازگرداند.
