پلوتو هنوز زنده است؛ کشف شواهد از رانش زمین در سیاره کوتوله منظومه شمسی

ستاره‌شناسان برای نخستین‌بار نشانه‌های رانش زمین را روی پلوتو شناسایی کرده‌اند؛ رخدادهایی که با عنوان زمین‌لغزش نیز شناخته می‌شوند و روی سیاره ما چنان گسترده‌اند که می‌توانند شهرهای بزرگ را زیر آوار ببرند. مسیر طولانی حرکت آوارها نشان می‌دهد که رانش‌های پلوتو از متحرک‌ترین فرایندها در منظومه‌ی شمسی به‌شمار می‌آیند که نتیجه‌ی گرانش کم و خرده‌سنگ‌های یخی با اصطکاک پایین است.

به‌گزارش اسپیس‌دات‌کام، رد این رانش‌ها در تصاویری دیده شده است که کاوشگر نیوهورایزنز هنگام گذر از کنار پلوتو در سال ۲۰۱۵، از سطح این سیاره کوتوله ثبت کرد. همین نشانه‌ها ثابت می‌کنند که جهان یخی پلوتو همچنان از نظر زمین‌شناسی فعال است؛ هرچند این فعالیت‌ها بسیار کند و در بازه‌های زمانی میلیون‌ها ساله رخ می‌دهند.

گروهی به سرپرستی مارکو امانوئله دیسنزا، زمین‌شناس ایتالیایی تصاویر ثبت‌شده با ابزار «لوری» نیوهورایزنز (تصویربردار شناسایی برد بلند) را بررسی کردند. این ابزار توانایی تشخیص عوارضی با اندازه‌ی ۳۰۰ متر را داشت. پژوهشگران در مجموع شواهدی قانع‌کننده برای ۶ رانش را پیدا کردند که همگی در امتداد دیواره‌های داخلی سه دهانه در لبه‌ی غربی اسپوتنیک پلانیتیا رخ داده‌اند؛ همان ناحیه‌ی قلب‌مانندی که چهره‌ی منحصربه‌فرد پلوتو را شکل داده است.

یکی از رانش‌ها در دهانه‌ی کاگ‌لین شناسایی شد. این جابه‌جایی ۲٫۲ کیلومتر پیش رفته بود و در نزدیکی یک دهانه‌ی ثانویه روی لبه‌ی همان دهانه قرار داشت؛ عارضه‌ای که شاید همان آغازگر رانش بوده باشد. دو نشانه‌ی دیگر در دهانه‌ی گیکلاس دیده شد و سه مورد دیگر نیز در دهانه‌ای سوم که نامی برایش ذکر نشده، پیدا شد.

رانش‌ها در پلوتو از روی پیش‌آمدگی‌های بزرگ آواری‌شان شناخته شدند؛ توده‌هایی که روی کف دهانه‌ها ریخته‌اند و مواد لغزیده را در مسافتی میان ۱۰٫۱ تا ۱۴٫۵ کیلومتر جابه‌جا کرده‌اند. برخی از این پیش‌آمدگی‌های آواری سطحی ناهموار داشتند، انگار که از تخته‌سنگ‌های بزرگ یخ جامد تشکیل شده‌اند. در اطراف سرچشمه‌ی رانش‌ها هم پرتگاه‌هایی مقعر و آشکار دیده می‌شود؛ جایی که ماده از دیواره‌های تند دهانه جدا شده و به پایین غلتیده است.

درازای حرکت آوارها نشان می‌دهد که رانش‌های پلوتو از متحرک‌ترین نمونه‌ها در منظومه‌ی شمسی هستند، پدیده‌ای که حاصل گرانش پایین و آوار یخی کم‌اصطکاک است. بزرگ‌ترین پیش‌آمدگی آواری ۱۳۰ کیلومتر مربع را می‌پوشاند. برای مثال، چنین وسعتی برای دفن یک شهر، کوچک یا بزرگ، کافی خواهد بود.

زمین‌لغزش‌ها در شکل‌دادن به سطوح سیاره‌ای نقشی مهم دارند و امکان جابه‌جایی مواد را در فاصله‌های بسیار زیاد فراهم می‌کنند. با‌این‌حال، محرک رانش‌های پلوتو هنوز روشن نیست. هرچند رانش دهانه‌ی کاگ‌لین ظاهرا بر اثر برخوردی کوچک‌تر در نزدیکی همان ناحیه آغاز شده، منشا پنج مورد دیگر با قطعیت کمتری مشخص شده است. یکی از احتمال‌ها، تنش‌های حرارتی در یخ سطحی است که از تغییرات اندک دما پدید می‌آیند و موجب می‌شوند مواد فرار پلوتو، از جمله نیتروژن مولکولی، مونوکسید کربن و متان، به‌طور دوره‌ای تصعید و سپس دوباره چگال شوند.

تغییرات دمایی از آنجایی ناشی می‌شوند که پلوتو در مدار بیضوی خود اندکی به خورشید نزدیک و سپس از آن دور می‌شود و در این مسیر، به‌نرمی گرم و سرد می‌شود. مدار آن حتی از درون مدار نپتون عبور می‌کند. همچنین شواهدی از رانش‌های بیشتر در دهانه‌های دیگر هم وجود دارد، اما پوشش نیوهورایزنز بر سطح پلوتو محدود بود؛ زیرا این فضاپیما در ژوئیه ۲۰۱۵ با شتاب از کنار آن گذشت و نتوانست تصاویر لازم برای تأیید رخدادهای دیگر را ثبت کند.

یافته‌ها در مجله‌ی ایکاروس منتشر شده است.