۳۰۰هزار مانور برای اجتناب از برخورد؛ گزارش تکاندهنده اسپیس ایکس از شلوغی باورنکردنی فضا
شرکت اسپیسایکس در گزارشی رسمی که اواخر دسامبر ۲۰۲۵ به کمیسیون ارتباطات فدرال ایالات متحده (FCC) ارائه کرد، از واقعیتی جدید و نگرانکننده در فضای اطراف زمین پرده برداشت. طبق اسناد، ماهوارههای استارلینک تنها در طول سال میلادی گذشته، ناچار به انجام حدود ۳۰۰هزار مانور پیشگیری از برخورد شدهاند؛ آماری که نشاندهنده شلوغی بیشازحد مدار پایین زمین و چالشهای جدی مدیریت ترافیک فضایی است.
شبکه استارلینک که با هدف برقراری اینترنت ماهوارهای در سراسر جهان پایهگذاری شده، از زمان پرتاب نخستین گروه در سال ۲۰۱۹، اکنون به رکورد حدود ۹۴۰۰ ماهواره فعال در مدار رسیده است. این رقم به معنای آن است که در حال حاضر، ۶۵ درصد از کل ماهوارههای عملیاتی در مدار زمین متعلق به شرکت ایلان ماسک هستند.
نهاد نظارتی FCC اسپیسایکس را ملزم کرده است که هر ۶ ماه یکبار، گزارشهای شفافی از وضعیت ایمنی ماهوارههای خود منتشر کند. اهمیت گزارشها در پیشگیری از وقوع سندروم کسلر نهفته است؛ پدیدهای که در آن برخورد دو جرم فضایی به تولید هزاران قطعه زباله خرد منجر میشود و این قطعات مانند گلوله، سایر ماهوارهها را هدف قرار میدهند. تداوم زنجیره میتواند بخشهایی از مدار زمین را برای نسلهای آینده کاملاً بدون استفاده کند.
اسپیسایکس عملاً در حال تصاحب و اشغال بخشی از فضاست
بهگزارش نیوساینتیست، دادههای ۳۱ دسامبر نشان میدهد که در بازه زمانی ژوئن تا نوامبر ۲۰۲۵، ماهوارههای استارلینک حدود ۱۴۹هزار بار مسیر خود را تغییر دادهاند. با احتساب ۱۴۴هزار مانور نیمه اول سال، مجموع عملیاتهای پیشگیری در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل میلادی رشدی ۵۰ درصدی داشته است. هیو لوئیس، استاد دانشگاه بیرمنگام، این حجم از جابهجایی را باورنکردنی توصیف کرده است. جالب اینجاست که پیش از عصر استارلینک، ماهوارهها بهطور معمول تنها چند بار در سال نیاز به تغییر مسیر داشتند، اما اکنون هر ماهواره استارلینک به طور میانگین سالانه ۴۰ بار برای جلوگیری از برخورد، مانور اصلاح مسیر انجام میدهد.
کارشناسان معتقدند با روند فعلی و ورود رقبای جدید از آمریکا و چین، تعداد مانورها تا سال ۲۰۲۷ به بیش از یک میلیون بار در سال خواهد رسید. سامانتا لولر، پژوهشگر دانشگاه رجینا، با اشاره به تمرکز ماهوارهها در ارتفاع ۳۴۰ تا ۵۷۰ کیلومتری، هشدار میدهد که اسپیسایکس عملاً در حال تصاحب و اشغال این بخش از فضاست؛ موضوعی که میتواند با اصل «دسترسی آزاد همگانی به فضا» در پیمانهای بینالمللی در تضاد باشد.
- ثبت ۳۲۴ پرتاب مداری در سال ۲۰۲۵؛ اسپیس ایکس و چین رکورد سفر به فضا را شکستند28 روز قبلمطالعه '3
- ماهوارههای استارلینک بهطور پیوسته درحال سقوط روی زمین هستند18 مهر 04مطالعه '3
- شرکت فضایی ایلان ماسک حالا ۱۰ هزار ماهواره استارلینک در فضا دارد28 مهر 04مطالعه '1
بخشی از گزارش نیز به تقابلهای نزدیک اشاره دارد؛ از جمله ماهوارهی چینی هونگهو ۲ (Honghu-2) که بیش از هزار بار به حریم امن ماهوارههای استارلینک نزدیک شده است. همچنین اسپیسایکس برای نخستینبار جزئیاتی از انفجار یک ماهواره استارلینک در ماه دسامبر را فاش کرد که به دلیل نقص سختافزاری، ابری از زبالههای فضایی را در مدار رها کرده است.
مدیریت حجم عظیم تغییر مسیرها بر عهدهی یک سیستم ناوبری کاملاً خودکار و هوشمند است. اسپیسایکس در حالی از دقت سیستمهای خود دفاع میکند که چالشهای هماهنگی با سایر اپراتورها همچنان پابرجاست. در یک مورد جنجالی، اسپیسایکس شرکت ژاپنی استروسکیل را به انجام یک مانور اعلامنشده و خطرناک متهم کرد؛ اما ادعا توسط طرف ژاپنی رد شد. ناهماهنگیها نشان میدهد که حتی با وجود پیشرفتهترین الگوریتمها، حضور هزاران جسم پرسرعت در مدار زمین، ریسک خطاهای پیشبینینشده را به شدت بالا میبرد.
استارلینک در حالی به مسیر خود ادامه میدهد که استاندارد برخوردش را بسیار سختگیرانهتر از عرف صنعت فضا (احتمال ۳ در ۱۰ میلیون بهجای ۱ در ۱۰ هزار) تنظیم کرده است. بااینحال، کارشناسان هشدار میدهند که حتی با وجود عملکرد بینقص فعلی، تنها یک اشتباه محاسباتی کوچک در این فضای شلوغ میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای کل زیرساختهای ارتباطی زمین داشته باشد.