اینترنت این روزهای ما دست کیست؟ بهای سنگین مسدودسازی ویپیانها برای دیتاسنترها
اینترنت در ایران آنقدر لایهبندیشده است که تصمیمگیران میتوانند اینترنت یک سطح را وصل کنند ولی اجازه ندهند این مایه حیات به یک سطح دیگر برسد. این همان اتفاقی است که امروز تجربه میکنیم. اینترنت ما دست چه کسی است؟
علیاکبر اخوان، راهبر زیرساخت آروانکلاد به زومیت میگوید: «در زمان تنظیم این گزارش، تنها دسترسی اینترنت اپراتورهای ثابت (سرویسهای خانگی و سازمانی) و اپراتورهای تلفن همراه برقرار شده است. در حال حاضر، اینترنت عموم دیتاسنترها همچنان قطع است.»
یعنی به زبان دیگر دست بانفوذترین لایهها به اینترنت رسیده اما سطحهای پایینتر که فاصله دورتری تا اینترنت شرکت زیرساخت داشتند از اینترنت کوتاه مانده.
در همین دیتاسنترهای قطعشده هم بعضی از آیپیها اینترنت دارند. اما این «بعضیها» باز هم شامل همه مردم نمیشود: «آنها شامل آن دسته از آیپیهایی (IP) میشوند که مالکان و مشترکین آنها توانستهاند از طریق رایزنی و روالهای مختلف (مانند اعلام آیپی سرورهای خود به سازمان نظام صنفی و…) خود را در فهرست سفید (Whitelist) قرار داده و به اینترنت دسترسی پیدا کنند.» این را هم راهبر زیرساخت آروانکلاد به زومیت میگوید.
۷۱ درصد کاهش ظرفیت پهنای باند در ۴ سال
یکی از راههای تشخیص این که اینترنت ما هنوز اینترنت نیست این است که ظرفیت پهنای باند امروز را با گذشته مقایسه کنیم. ظرفیت پهنای باند کشور در این مدت چه تغییری کرده است؟ آخرین گزارشها به مهرماه سال ۱۴۰۱ برمیگردد که گفته شده بود ظرفیت اینترنت پهنای باند بینالملل به ۷ ترابیتبرثانیه رسیده. حالا روز سهشنبه (۵ خردادماه) معاون وزیر ارتباطات به زومیت گفته بود که این رقم در حال حاضر دو ترابیت است. یعنی اعتراضات دیماه و بعد از آن، دو جنگ پیاپی پهنای باند کشور را تا ۷۱ درصد کاهش داده است.
اینترنت به چه کسی داده شده و از چه کسی گرفته شده است؟
دیتاسنترها میگویند اینترنتی که روز سهشنبه در حال توزیع بود، نرسیده به آنها قطع شده است. مانیتور قطعی یا بررسی کیفیت اینترنت وبسایتهای خاص خودش را دارد. اگر نمودارهای آن را بررسی کنیم کاملا مشخص است که اینترنتی که از روز سهشنبه داشت به آنها کمکم میرسید، از روز پنجشنبه، ۷ خردادماه، سقوط کرده است. (منبع: سایت ioda)
دیتاسنترهای متصل:
- دیتاسنتر افرانت وصل شدن اینترنت را از روز شنبه این هفته (۹خرداد) چشیده و از همان شنبه نویز در آن بالا رفته که به معنای استفاده کاربران از آن است. (منبع: سایت ioda)
- آسیاتک از روز سهشنبه (۵ خرداد) که خبر خوش اتصال اینترنت منتشر شد به جریان اینترنت وصل شده ولی نه به شکل منظم و بدون اختلال. با این حال، این نمودارها یک روند رو به افزایش را به مخاطب نشان میدهند. (منبع: سایت ioda)
وضعیت دیتاسنتر «امین» در قم هم جالب و متفاوت است. دیتاسنتر امین از همان سهشنبه وصل شده، استفاده کاربران در آن بالا رفته که منجر به افزایش نویز شده است. البته این نویز قبل از قطعی اینترنت وجود نداشته است. (منبع: سایت ioda) گفته میشود که بخشی از شبکه ایتا بر روی دیتاسنتر امین قرار دارد.
نکته عجیب درباره دیتاسنترها این است که برخی از آنهایی که اینترنت دارند هنوز اینترنت را به شرکتهای هاستینگ یا سرویسها و مشتریان خود توزیع نکردهاند.
مخابرات یک طرف و بقیه ISPها یک طرف
روشهای دیگر بررسی جریان توزیع داده هم باز این فرضیه را تایید میکند که اینترنت بین همه لایههای معماری اینترنت برابر توزیع نشده است. در این راه اگر فقط سهم ISPها را معیار بگیریم ۲۰ درصد از بار ترافیکی متعلق به اینترنت مخابرات است، آسیاتک: ۱.۷ درصد، شاتل ۱.۶ درصد و آسیاتک یک درصد و به سایر شبکهها کلا ۶.۱ درصد از ترافیک کشور رسیده است. (منبع: IranNetWatch بر اساس رادارهای OONI)
اگر دستور رئیسجمهور را اجرا نمیکنید، اعلام کنید
ماجرای اعتراض نسبت به قطع بودن اینترنت دیتاسنترها از پست مدیرعامل شرکت ابرآروان در شبکه اجتماعی ایکس شروع شد که نوشته بود:
آقای وزیر اگر امکان اجرای دستور رئیسجمهور را ندارید، اعلام کنید. اعتراض پویا پیرحسینلو از اینجا میآید که از روز سهشنبه با وجود تبلیغات گسترده دولت مبنی بر بازگشایی اینترنت اینترنت دیتاسنترها هنوز قطع است.
این را رادارهای شرکت ابرآروان هم بهخوبی نشان میدهد که پویا پیرحسینلو (مدیرعامل و همبنیانگذار آن) اسکرینشاتی از آن را در پست خود منتشر کرده است.
همچنین همانطور که پیرحسینلو هم نوشته در حال حاضر «اینترنت خانگی به شکل وایتلیستی کار میکند.» از سوی دیگر «پروتکلهای IPv6 و HTTP3 مسدود است و SSH و UDP پر از اختلال هستند.»
علیاکبر اخوان، راهبر زیرساخت آروانکلاد که به نابرابری در توزیع اینترنت اشاره کرده بود در مصاحبه با زومیت به خطرات این کار اشاره میکند و میگوید: «نقطه کلیدی این انحصار که بالاترین مخاطرات فنی و ساختاری را ایجاد میکند، شرکت ارتباطات زیرساخت است.»
شرکت ارتباطات زیرساخت، بهعنوان ارائهدهنده انحصاری اینترنت، ریسکهای فنی سنگین را به کل شبکه تحمیل میکند
از آنجا که ورود پهنای باند به کشور بهصورت کاملا متمرکز در اختیار این شرکت است و هیچ مجموعه دیگری حق واردات اینترنت را ندارد، با یک ساختار "تکپرووایدر" (Single Provider) مواجه هستیم که ذاتا ریسکهای فنی سنگینی را به کل شبکه تحمیل میکند.»
از سوی دیگر، آمار سهم ۸۴ درصدی اپراتورهای همراه و مخابرات (در کلادفلر)، نشاندهنده الگوی مصرف کاربران است. در واقع اپراتورهای موبایل به بزرگترین مصرفکنندگان و توزیعکنندگان اینترنت در کشور تبدیل شدهاند. ریشه این تمرکز شدید، عدم سرمایهگذاری مناسب و توسعهنیافتگی شبکه ثابت (FCPها) در سالهای گذشته است که رشد آنها را محدود کرده و عملاً ترافیک کشور را به سمت چند اپراتور بزرگ سوق داده است.- علیاکبر اخوان، راهبر زیرساخت آروانکلاد
هدف: از کار انداختن ویپیانهای رایگان
اخوان، به زومیت میگوید مجموعه این اختلالها با هدف از کار انداختن VPNهای رایگان انجام شده است. به گفته اخوان بخش عمدهای از این اختلالاتِ اعمالشده و انسداد دیتاسنترها، با هدف چالشآفرینی برای ابزارهای فیلترشکن و جلوگیری از اتصال ویپیانهای رایگان (بنا به مصاحبه آقای رسول جلیلی) صورت میگیرد؛ اما ترکشهای این سیاست، مستقیما به بدنه کسبوکارهای بومی، زیرساختهای ابری و خدمات حیاتی کشور آسیب میزند.
ضربه آخر این توزیع نابرابر هم به شرکتهایی میخورد که از دیتاسنترها اینترنت میگرفتند. همان مشتریها و کسبوکارهای آنلاین و کاربران نهایی که بهشدت از این وضعیت، قطعیها و رفتارهای تبعیضآمیز در دسترسی به شبکه گلایهمند هستند.