این قطعی اینترنت با قبل چه تفاوتی دارد؟ مقایسه همه خاموشی‌های دیجیتال از سال ۸۸ تا امروز

این ردیف پیام‌هایی که به مقصد نمی‌رسند، این صفحه فریزشده در اینستاگرام و تلگرام، خاطره چند روز تجربه جنگ را به ذهن می‌آورد یا سال ۱۴۰۱ را؟ برف آبان ۱۳۹۸ را در ذهن زنده می‌کند یا خرداد سال ۱۳۸۸ را؟

این قحطی اینترنت لنگه ندارد. مشابه هیچ زمان دیگری نیست. شدیدترین نوع قطع ارتباط است که تا امروز اتفاق افتاده. این‌ها حرف‌هایی است که کارشناسان اینترنت می‌زنند. حتی وقتی با قطعی اینترنت افغانستان در مهرماه مقایسه شود، باز هم آنچه امروز تجربه می‌شود چندلایه‌ترین، سنگین‌ترین و گسترده‌ترین نوع قطعی اینترنت است.

ضرباهنگ حوادث آن‌قدر سریع بوده است که خاطرات قطعی اینترنت را در هم می‌پیچاند و محاسبه تعداد روزها و کم و کیف آن‌ها را دشوار می‌کند. در این حافظه مخدوش چطور دنبال یادآوری تجربیات قبل بگردیم؟ اینترنت در دوران جنگ ۱۲ روزه در چه ابعادی قطع شده بود؟

«در جنگ ۱۲ روزه هیچ‌وقت پیام‌رسان‌های داخلی قطع نشده بود و شبکه ملی سکته نداشت. شبکه ملی اطلاعات در روزهای هجدهم و نوزدهم دی‌ماه کاملا عامدانه از دسترس خارج شد که احتمال هر نوع ارتباطی کاهش پیدا کند.» این حرفی است که وحید فرید، کارشناس اینترنت، به زومیت می‌زند.

همچنین در برهه جنگ درصد کمی از کاربران اینترنت خانگی به کمک پروکسی یا فیلترشکن ارتباط خود را با دنیای آزاد حفظ کرده بودند. آیا این نقطه از دنیا که در آن ایستاده‌ایم، شبیه به جایی است که یک بار سال ۱۴۰۱ پا روی آن گذاشته بودیم؟

«در سال ۱۴۰۱ قطعی اینترنت به شکل کوتاه‌مدت و در برخی از مناطق مثلا در کردستان تجربه شد. ولی به شکل سراسری تمرکز محدودیت در این سال بر روی فیلترینگ گذاشته شد.» وحید فرید، درباره ۱۴۰۱ به این نکته اشاره دارد.

او حتی می‌گوید که برخی از کاربران بعد از تجربه سال ۱۳۹۸ از دیتاسنترها اینترنت می‌گرفتند و برای جلوگیری از قطع اینترنت خانگی، این‌طور خود را آماده کرده بودند. اشاره او به اعتراض‌هایی است که از اواخر سال ۱۴۰۱ شکل گرفت و به فیلترینگ واتس‌اپ و اینستاگرام در دولت سیزدهم ختم شد.

پس قطعی ارتباطات دی‌ماه ۱۴۰۴ در کجای تاریخ تکرار شده است؟ آیا باید مشابه آن را در آبان‌ماه سال ۱۳۹۸ پیدا کرد؟ اینترنت در سال ۱۳۹۸ در یک بازه ۸ تا ۱۰ روزه قطع بود اما این قطعی یک فرق بزرگ با امروز داشت. فرقی که این کارشناس توضیحش می‌دهد:

در این سال دیتاسنترها اینترنت داشتند و فقط اینترنت‌های خانگی قطع شده بود. یعنی مراکز داده کشور اینترنت داشتند؛ در نتیجه سرورهای کسب‌وکارها با مشکلی روبه‌رو نشدند. ممکن بود اینترنت دفترها قطع باشد اما ایمیل سرور آن‌ها در دیتاسنترها کار می‌کرد.

- وحید فرید، کارشناس اینترنت

شاید بتوان گفت این بحران شبیه به سال ۱۳۸۸ است که با قطعی اینترنت پیامک‌ها و تماس و همه چیز برای چند روز قطع بود. اما همان موقع هم قطعی اینترنت کوتاه‌مدت بود و پیامک‌ها بعد از دو روز وصل شد. در حال حاضر این وضعیت از پنج‌شنبه، هجدهم دی‌ماه ادامه داشته است و حالا داریم ششمین روز قطعی ارتباطات را به شب می‌رسانیم.

شانزدهم مهر اینترنت در برخی از ایالت‌های افغانستان قطع شد. بر اساس گزارش‌های زومیت، شباهت آنچه امروز برای ما اتفاق افتاده با تجربه افغانستان این است که در افغانستان هم پیامک و تماس برای مردم قطع شده بود. اما تفاوت‌هایمان در چیست؟

خاموشی دیجیتال در افغانستان ۴۸ ساعت طول کشید. همچنین این خاموشی به شکل سراسری اعمال نشد. برخلاف ایران، در افغانستان یک تامین‌کننده اصلی اینترنت وجود ندارد که بتواند کلید اینترنت را در سراسر کشور خاموش کند به همین دلیل ابتدا فقط اینترنت یک اپراتور قطع شد. سپس این قطعی اینترنت از فقط فیبر نوری ۱۲ ایالت شروع شد و روز بعد به اینترنت دی‌اس‌ال (مبتنی بر خطوط مسی) و فیکس وایرلس شهرها رسید.

اما طبق توضیحات این کارشناس اینترنت «در ایران به شکل فیزیکی شرکت ارتباطات زیر ساخت، دکمه اینترنت را خاموش کرده است و ما وارد خاموشی دیجیتال شده‌ایم.»

پس از اختلال‌های زیاد در بستر شبکه ملی اطلاعات، مشاهدات نشان می‌دهد که از روز شنبه (بیستم دی) بسیاری از خدمات الکترونیک به روال قبل برگشته است. این خبر خوبی است؟ به گفته فرید این زنگ خطر بزرگی بود که نشان می‌دهد می‌تواند از حالا به بعد به معنای قطعی اینترنت دوره‌ای باشد.

او می‌گوید: «وقتی شبکه ملی اطلاعات باشد سیستم حکمرانی این آلترناتیو را همیشه دارد که در شرایطی که برخی از کسب‌وکارها و خدماتشان کار می‌کنند، اینترنت را به‌صورت موقت قطع کند. این باعث می‌شود که گزینه قطع اینترنت همیشه در دسترس باشد و هر زمان خواستند دوباره به آن برگردند. این که کسب‌وکارهای خرد ما نابود شدند مهم نیست، همین که بازیگران بزرگ این اقتصاد که به شبکه ملی اطلاعات وصل هستند کار می‌کنند برایشان کافی است.»

فرید تاکید می‌کند که باعث و بانی همه مشکلات ما امروز همین شبکه ملی اطلاعات است. همین شبکه ملی که تا امروز برای آن ۳۶.۵ همت هزینه شده بود و اگر بودجه سال آینده آن تصویب شود قرار است دولت کیف پول آن را سال آینده ۲۳ هزار میلیارد تومان شارژ کند.