قهرمان ملی یا کپی‌کار چینی؟ پشت‌پرده عجیب‌ترین پرونده حقوقی هند

تصور کنید یک گوشی تازه‌به‌بازارآمده را برای بررسی دریافت می‌کنید. از جعبه بیرون می‌آورید، چند روز با آن کار می‌کنید و بعد مشاهدات خود را با مخاطبانتان در میان می‌گذارید. در میان تعریف‌ها و نکات مثبت، به چند مورد مشکوک هم اشاره می‌کنید؛ چیزهایی که به نظرتان با ادعاهای شرکت سازنده هم‌خوانی ندارند.

چند روز بعد، نامه‌ای رسمی از دادگاه به دستتان می‌رسد. شما طبق قانون موظف می‌شوید ویدیوی خود را پاک کنید، حق ندارید دیگر هرگز درباره‌ی آن محصول، منفی صحبت کنید و جالب‌تر اینکه این ممنوعیت شامل حال سایر کارشناسان بررسی محصول هم می‌شود!

سناریویی که توصیفش را خواندید شاید به اپیزود مهیج یکی از سریال‌های دیستوپیایی فناوری شباهت داشته باشد؛ جایی که شرکت‌ها می‌توانند منتقدان را از صحنه حذف کنند؛ اما این دقیقا همان اتفاقی بود که سال ۲۰۲۶ در هند رخ داد.

در مرکز ماجرا شرکتی نوپا به‌نام +Ai قرار داشت؛ برندی که با وعده‌ی بلندپروازانه‌ی ساخت نخستین گوشی کاملا مستقل هند وارد میدان شد. مدیران شرکت می‌گفتند این دستگاه نه‌تنها در هند تولید شده است؛ بلکه داده‌های کاربران را نیز در داخل کشور نگه می‌دارد و وابستگی به فناوری خارجی را به حداقل می‌رساند.

اما خیلی زود، گروهی از یوتیوبرها و منتقدان فناوری شروع به طرح پرسش‌هایی کردند که برای +Ai خوشایند نبود. آیا گوشی +Ai واقعا آن‌قدر که ادعا می‌شود هندی است؟ نرم‌افزارهایش از کجا آمده‌اند؟ برخی اپلیکیشن‌های نصب‌شده روی دستگاه چه ارتباطی با شرکت‌های چینی دارند؟ و مهم‌تر از همه، آیا وعده‌ی نگهداری کامل داده‌ها در داخل هند را واقعا می‌توان؟

پاسخ پرسش‌های مطرح‌شده، یکی از عجیب‌ترین و بحث‌برانگیزترین پرونده‌های فناوری سال را رقم زد؛ پرونده‌ای که از نقد یک گوشی هوشمند آغاز شد و سرانجام به دادگاه، اتهام سانسور، مناقشه بر سر آزادی بیان و پرسش‌هایی عمیق‌تر درباره‌ی معنای واقعی «ساخت داخل» رسید. در ادامه، نگاهی به تحلیل کانال یوتیوب Mrwhosetheboss از ماجرای شرکت +Ai نگاهی می‌اندازیم.

برای اینکه بفهمیم چرا فضای اکوسیستم فناوری هند ناگهان چنین ملتهب شد، باید نگاهی به زمین بازی بیندازیم. هند با بیش‌از ۷۰۰ میلیون کاربر، به‌عنوان دومین بازار بزرگ گوشی‌های هوشمند در کره‌ی زمین شناخته می‌شود؛ ولی در این بازار پهناور، دست‌کم دوسوم گوشی‌های فروخته‌شده متعلق به غول‌های چینی مانند شیائومی، ویوو و اوپو هستند.

ترکیب سلطه‌ی تجاری غول‌های شرقی با تنش‌های مرزی و بی‌اعتمادی‌های سیاسی عمیق میان هند و چین، فضای بی‌نظیری را برای ظهور یک قهرمان ملی فراهم می‌کرد. کاربران هندی تشنه‌ی محصولی بودند که بتوانند با افتخار لیبل ساخت هند را روی آن ببینند و هم‌زمان از خروج داده‌هایشان به سرورهای خارجی جلوگیری کنند.

درست در ژوئیه‌ی ۲۰۲۵ و در میان همین خلأ بزرگ، برندی به‌نام +Ai با شعار «طراحی‌شده در هند، ساخته‌شده برای هند» متولد شد. کمپین‌های تبلیغاتی این شرکت روی پیام کلیدی تولید داخل و مهندسی دقیق متمرکز بود. آن‌ها حتی یک‌قدم فراتر رفتند و مدعی شدند که حریم خصوصی، اولویت مطلقشان است و تمامی داده‌های کاربران، به‌طور ایمن در سرورهای محلی گوگل کلاد در داخل خاک هند ذخیره می‌شود.

استراتژی بازاریابی +Ai به‌شدت روی استقلال شرکت مانور می‌داد. از پیامی که هنگام روشن‌شدن گوشی روی صفحه نقش می‌بست مبنی‌بر اینکه داده‌های شما در هند امن می‌مانند، تا ادعای دریافت گواهی‌های امنیتی دولتی و تیزرهای تبلیغاتی تهاجمی که به‌طور مستقیم برندهای چینی را به سرقت داده‌ها متهم می‌کردند.

یکی از ویدیوهای تبلیغاتی عجیب و جنجالی +Ai، شهروندی هندی را نشان می‌داد که متوجه می‌شد فردی چینی بدون اطلاع او، به‌نامش وام کلانی گرفته است، با این پیام واضح که برندهای خارجی ناامن هستند و خرید محصولات +Ai تنها راه نجات شما خواهد بود؛ اما چه کسی این شعارهای پرحرارت و ملی‌گرایانه را هدایت می‌کرد؟

مادهاو شث (Madhav Sheth) چهره‌ی اصلی و مدیرعامل +Ai، کارنامه‌ی پرباری برای رهبری یک استارتاپ ساخت گوشی هوشمند داشت، هرچند با نگاهی نزدیک‌تر، تناقض بسیار بزرگی در سوابقش به‌چشم می‌خورد.

شث پیش‌از تأسیس +Ai، مدیر فروش اوپو در هند بود؛ سپس به‌همراه اسکای لی، برند ریلمی را پایه‌گذاری کرد و طی پنج سالِ مدیرعاملی‌اش، آن را به چهارمین برند بزرگ هند بدل ساخت و بعدها هدایت بخش هند را در شرکت‌های چینی دیگری مانند آنر و آلکاتل را بر عهده گرفت.

مردی که سال‌ها در بالاترین سطوح شرکت‌های چینی فعالیت کرده و محصولات آن‌ها را به خورد بازار هند داده بود، حالا ناگهان نقش سرسخت‌ترین منتقد وابستگی به چین را بازی می‌کرد؛ اما قیمت‌گذاری بسیار رقابتی محصولات او از جمله گوشی‌های 4G و 5G، باعث شد تا عموم مردم تناقض‌ها را نادیده بگیرند و به پروژه‌ی +Ai امیدوار بمانند.

همه‌چیز برای موفقیت بزرگ گوشی ساخت وطن آماده بود، تا اینکه اولین بررسی‌ها از نخستین گوشی هوشمند +Ai منتشر شد و تصویر بی‌نقص این قهرمان ملی، تَرَک خورد.

تصویر بی‌نقص +Ai نخستین‌بار وقتی زیر سؤال رفت که یوتیوبری به‌نام Gyan Therapy، یکی‌از گوشی‌های شرکت را برای بررسی تخصصی تهیه کرد و در ویدیوی خود، نکته‌ی عجیبی را به اشتراک گذاشت که در ادامه می‌خوانید.

سیستم‌عامل گوشی +Ai که با نام جذاب NxtQuantum OS به‌عنوان یک نرم‌افزار کاملا بومی معرفی می‌شد، شباهت غیرقابل‌انکاری به رابط کاربری ریلمی داشت؛ همان شرکت چینی که مادهاو شث پیش‌تر مدیرعاملش بود. اگر قرار بود یک سیستم‌عامل از پایه برای یک استارتاپ هندی نوشته شود، چرا باید تا این حد شبیه رقیب چینی‌اش باشد؟

در متن حریم خصوصی نیز به‌صراحت عنوان می‌شد که اپلیکیشن نصب‌شده روی گوشی، اطلاعات کاربران را جمع‌آوری می‌کند. حالا این سؤال مطرح بود که اگر قرار است تمام داده‌های کاربران درون مرزهای هند باقی بماند، اپلیکیشنی چینی با مجوزهای دسترسی عمیق، روی گوشی ملی +Ai چه می‌کند؟

نام Sprocomm به کلید حل معما تبدیل شد. با کمی جست‌وجو در اینترنت مشخص می‌شود که Sprocomm در واقع یک ODM (تولیدکننده‌ی طراحی اصلی) مستقر در شنژن چین است.

در دنیای فناوری، برای ساخت یک محصول دو راه پیش‌رو دارید؛ یا مانند اپل صفر تا صد طراحی و مالکیت فکری را خودتان انجام می‌دهید و فقط مونتاژ را به شرکت‌های واسطه می‌سپارید یا سراغ یک ODM می‌روید. ODM-ها محصولاتی کاملا آماده و طراحی‌شده دارند؛ شما فقط به‌عنوان مشتری، تغییراتی جزئی در ظاهر دستگاه می‌دهید، لوگوی خود را روی آن می‌چسبانید و روانه‌ی بازار می‌کنید.

بررسی وب‌سایت Sprocomm نشان می‌داد که محصولات آن‌ها، از طراحی ماژول دوربین گرفته تا مشخصات سخت‌افزاری و حتی نوع نمایشگر، موبه‌مو با گوشی‌های +Ai تطابق دارد. در واقع هند صاحب یک فناوری بومی نشده بود، بلکه صرفا محصولات آماده‌ی یک شرکت چینی را با تغییر نام وارد می‌کرد.

روش کار چنین شرکت‌هایی برای کاهش شدید قیمت‌ها، استفاده از قطعات دست‌دوم است؛ برای مثال، تراشه‌های حافظه‌ای که روی گوشی‌ها قرار می‌گرفت، قطعات بازیافتی از دستگاه‌های قدیمی‌تر بودند که قیمتشان را از ۶۰ دلار به ۲۰ دلار کاهش می‌داد.

چنین رویکردی هم افت شدید کیفیت را به‌همراه دارد، هم امکان ردیابی مشکلات سخت‌افزاری در خط تولید را تقریبا غیرممکن می‌کند. خریدارانی که به‌امید حمایت از تولید ملی، محصولات برندهای معتبر چینی را کنار گذاشته بودند، حالا گوشی چینی با کیفیت بسیار پایین‌تر و قطعات دست‌دوم را خریداری می‌کردند.

با ورود به سال ۲۰۲۶ و عرضه‌ی موج دوم محصولات +Ai، افشاگری‌ها ابعاد گسترده‌تری به خود گرفت. کانال TechBar با بررسی گوشی تاشدنی جدید +Ai به‌نام Nova Flip نشان داد که این دستگاه، دقیقا همان گوشی چینی ZTE Nubia Flip 2 است.

نشانه‌های کپی‌برداری +Ai به‌حدی ناشیانه بود که سرویس قطب‌نما، موتور هوش مصنوعی و حتی حسگر اثر انگشت گوشی همچنان نام ZTE را در تنظیمات نرم‌افزاری خود یدک می‌کشیدند.

جالب‌تر اینکه صفحه‌ی رسمی اینستاگرام شرکت چینی، در پستی با انتشار عکس مراسم رونمایی +Ai، از همکاری عالی با این برند هندی خبر داده بود! حتی بخش Ai از لوگوی +Ai و AiPower در نام هر دو شرکت، با یک کپی پیست ساده کاملا روی‌هم منطبق می‌شدند.

در گام بعدی وب‌سایت رسمی شرکت که به نقد و نظرات پنج‌ستاره‌اش می‌بالید؛ مجموعه‌ی مدارک فریبکاری را کامل می‌کرد. با نگاهی دقیق‌تر می‌شد دید که این ستاره‌ها روی متن‌هایی ثبت شده‌اند که اصولا نقد نیستند. مثلا سؤال یک کاربر درمورد روش خرید یا درخواست پشتیبانی، هر یک پنج‌ستاره داشتند.

مشخص شد که حتی بخش قوانین و مقررات سایت نیز به‌صورت مستقیم از یک قالب آماده‌ی پلتفرم شاپیفای کپی شده است؛ تا جایی که در انتهای صفحه، طراحان حتی فراموش کرده بودند عبارت راهنمای قالب را پاک کنند؛ «اگر نسخه‌ی قابل‌دانلود برای وب‌سایت شاپیفای خود می‌خواهید، به ما اطلاع دهید»!

بررسی نسخه‌های قدیمی سایت نشان می‌داد که آن‌ها پیش‌تر بخشی برای ارائه‌ی وام‌های شخصی داشته‌اند؛ همان چیزی که در تیزر تبلیغاتی‌شان، شرکت‌های چینی را بابت آن مسخره می‌کردند و ناامن می‌خواندند.

مجموعه‌ی این ترک‌های عمیق، تصویری کاملا متفاوت از قهرمان ملی هند می‌ساخت؛ اما واکنش شرکت به افشاگری‌ها، شفاف‌سازی یا عذرخواهی نبود؛ آن‌ها تصمیم گرفتند از سلاحی استفاده کنند که منتقدان را در سکوتی مطلق فرو ببرد.

وقتی موج افشاگری‌ها در یوتیوب بالا گرفت و مدارک مستدل یکی پس‌از دیگری در برابر ادعاهای +Ai قرار داده شد، انتظار می‌رفت شرکت با ارائه‌ی مستندات فنی از خود دفاع کند؛ اما مدیران تصمیم گرفتند با ارعاب حقوقی به کارشناسان پاسخ دهند.

تنها دو هفته پس‌از انتشار ویدیوهای انتقادی کانال‌های TechWiser و TechBar، هر دو ویدیو ناگهان از سطح اینترنت ناپدید شدند.

شرکت +Ai توانسته بود از دادگاه عالی دهلی یک حکم ex parte (یک‌طرفه) علیه یوتیوبرها بگیرد. در سیستم‌های قضایی، حکم یک‌طرفه معمولا در شرایط اضطراری مانند پرونده‌های خشونت خانگی صادر می‌شود؛ جایی‌که حضور هر دو طرف در دادگاه ممکن است خطرات جانی به همراه داشته باشد.

استفاده از چنین ابزاری برای کنارزدن نقد و بررسی‌های ویدیویی یک گجت الکترونیکی، اتفاقی بی‌سابقه و حیرت‌انگیز بود. دادگاه بدون اینکه دفاعیات یوتیوبرها را بشنود، حکم به مسدودشدن ویدیوها در هند داد و آن‌ها را از انتشار هرگونه محتوای انتقادی درباره AI Plus یا مدیرعامل آن منع کرد.

 اما چیزی که بیش‌از توقیف ویدیوها، بسیاری را شوکه کرد، این بود که در متن حکم، کنار نام دو متهم شناخته‌شده، نام سومی هم دیده می‌شد؛ «John Doe» که اصطلاحی حقوقی برای فردی با هویت ناشناخته است.

همین دو کلمه معنای حکم را تغییر می‌داد. شرکت عملا مجوزی قضایی در اختیار داشت که می‌توانست آن را علیه هر شخصی که در آینده محتوایی انتقادی منتشر می‌کرد، مورد استناد قرار دهد. منتقدان هنوز حرفشان را نزده بودند؛ اما نامشان از پیش در حکم حضور داشت.

قدرت تخریبی بند «John Doe» به حذف حداقل ۱۰ ویدیوی دیگر از یوتیوب منجر شد و فضایی کاملا خفقان‌آور در جامعه‌ی بررسی‌کنندگان هندی ایجاد کرد.

اما +Ai چگونه توانست دادگاه را متقاعد کند که چنین حکم سنگینی را بدون شنیدن حرف‌های طرف مقابل صادر کند؟ در اولین جلسه‌ی دادرسی که بعدها برگزار شد، ترفندهای حقوقی زیرکانه‌ی شرکت زیر ذره‌بین رفتند.

برای گرفتن حکم یک‌طرفه، متهمان نباید در دادگاه حضور داشته باشند. وکلای شرکت ابتدا با قراردادن نام John Doe به‌عنوان متهم اصلی، لزوم ابلاغ احضاریه به یک شخص حقیقی را دور زدند. سپس برای اینکه دادگاه تصور کند رویه‌های قانونی طی شده است، احضاریه‌ی کانال TechWiser را به آدرس ایمیلی ارسال کردند که اصلا وجود خارجی نداشت!

ای‌آی‌پلاس در شرایطی از آدرس ایمیل ساختگی برای ارسال احضاریه استفاده کرده بود که ایمیل واقعی کانال TechWiser را در اختیار داشت و تنها دو روز پیش‌از ثبت شکایت، با همان ایمیل واقعی با او مکاتبه کرده بود. ارسال عمدی احضاریه به یک آدرس جعلی تضمین می‌کرد که یوتیوبرها از زمان دادگاه مطلع نمی‌شوند، در جلسه حضور پیدا نمی‌کنند و شرکت می‌تواند به‌راحتی پیروز میدان باشد.

بدین‌ترتیب پرونده‌ی محصولات +Ai از محدوده‌ی قطعات دست‌دوم یا کپی‌برداری از برندی چینی فراتر رفت و رنگ بحران آزادی بیان در عصر رسانه‌های دیجیتال به خود گرفت.

اگر یک شرکت چند ده میلیون‌دلاری بتواند با استفاده از قدرت مالی و تیم وکلای خود، منتقدان را پیش‌از شنیدن دفاعیاتشان ساکت کند، چه بر سر نقد مستقل خواهد آمد؟ در برابر چنین قدرت‌نمایی بی‌رحمانه‌ای، یک تولیدکننده‌ی محتوای خرد در یوتیوب چقدر توان مقاومت دارد؟

زمان آن رسیده بود که تمام این مدارک، رودررو روی میز مدیرعامل قرار بگیرد. آرون ماینی، یوتیوبر و صاحب کانال Mrwhosetheboss در یک تماس مستقیم، ماداو شث را با تناقضات شرکتش روبه‌رو کرد. واکنش شث در برابر مستندات، ترکیبی از طفره‌رفتن، سردرگمی و انکارهای عجیب بود.

وقتی ماینی از او درباره‌ی وجود سه اپلیکیشن چینی روی گوشی‌های بازار هند پرسید، شث با قاطعیت ادعا کرد که این اپلیکیشن‌ها فقط روی نسخه‌های آزمایشی برای بازارهایی مثل نپال و سریلانکا نصب بوده‌اند و نسخه‌ی هند کاملا از این برنامه‌ها پاک است.

وقتی آرون به او یادآوری کرد که گوشی خودش را به‌طور مستقیم از بازار هند خریده است و اپلیکیشن‌ها همین حالا روی آن نصب هستند، مدیرعامل ناگهان تغییر موضع داد و مدعی شد نسخه‌ی نرم‌افزاری که روی گوشی آرون نصب شده «اصلا وجود خارجی ندارد» و احتمالا دستگاه پیش‌از رسیدن به دست او دست‌کاری شده است!

آرون ماینی برای راستی‌آزمایی ادعای عجیب شث، دست به یک ابتکار ژورنالیستی فوق‌العاده زد. او از طریق پلتفرم Fiverr، چند نفر را در داخل هند استخدام کرد تا به‌صورت کاملا ناشناس، گوشی‌های جدید +Ai را به‌طور مستقیم از خرده‌فروشی‌های رسمی معتبری مثل آمازون و فلیپ‌کارت بخرند، آن‌ها را از جعبه خارج کنند و از صفحه‌نمایش ویدیو بگیرند.

پس‌از بالاگرفتن فشارها و مشخص‌شدن دست‌کاری‌های حقوقی در دادگاه، لحن شث در تماس‌های بعدی آرون کمی تغییر کرد. او با ژستی پشیمان گفت که آخر هفته به کارهایش فکر کرده است، شکایت قضایی تصمیمی عجولانه بوده و شاید بهتر باشد پرونده را پس بگیرد و با جامعه‌ی منتقدان محترمانه‌تر برخورد کند.

اما عقب‌نشینی مدیرعامل +Ai بیشتر به مانورهای روابط‌عمومی شباهت داشت تا پشیمانی واقعی. شث در همان مکالمه، بلافاصله تقصیرها را به گردن آژانس‌های تبلیغاتی واسطه انداخت و ادعا کرد که آن‌ها باعث ایجاد سوءتفاهم میان شرکت و یوتیوبرها شده‌اند.

از طرفی مدیریت دقیقا زمانی پرچم صلح را نشان داد که قاضی دادگاه به فریبکاری وکلای شرکت پی برد و شخص شث را برای پاسخگویی به دادگاه احضار کرد. باوجود تمام حرف‌های او، هیچ تغییری در واقعیت صحنه به‌چشم نمی‌خورد. ویدیوهای منتقدان همچنان در یوتیوب مسدود مانده‌اند و کمپین‌های تبلیغاتی شرکت برای فروش محصولات جدید باقدرت ادامه یافتند.

پرونده‌ی +Ai بیش‌از آنکه به‌خاطر بررسی چند گوشی ناموفق یا کپی‌برداری محصولات نظر جهان را جلب کند، به‌دلیل مجموعه‌ی تنش‌ها و تناقض‌هایی جنجالی شد که امروز در سراسر صنعت فناوری دیده می‌شوند.

حالا نه‌تنها مردم هند که عموم علاقه‌مندان حوزه‌ی تکنولوژی دوباره می‌پرسند، مفهوم واقعی تولید داخلی چیست و مرز باریک میان بازاریابیِ متکی بر غرور ملی و فریبکاری تجاری دقیقا کجاست؟

تا چه حد می‌توان به شرکت‌هایی اعتماد کرد که مدعی حفاظت مطلق از داده‌های کاربران هستند، وقتی خودشان ساده‌ترین اصول شفافیت را زیر پا می‌گذارند؟ و مهم‌تر از همه، آیا در عصری که شرکت‌های ثروتمند با استفاده از خلأهای حقوقی می‌توانند پیش‌از اثبات هر جرمی دهان منتقدان را ببندند، جایی برای نقد مستقل باقی می‌ماند؟

شاید مهم‌ترین و تأثیرگذارترین محصولی که +Ai به بازار عرضه کرد، بحث‌ها و گفت‌وگوهای جدیدی باشد که پیرامون منشأ واقعی محصولات فناوری، اعتبار ادعاهای بازاریابی و شکنندگی فضای نقد مستقل شکل‌گرفته است.