قطعی اینترنت زنجیره معیشت پیک‌های موتوری را مختل کرد

امروز در میانه فشارهای چندلایه اقتصادی، اجتماعی و امنیتی، پیک‌های موتوری با چالش‌های جدی بقا مواجه شده‌اند. هم‌زمانی تورم مزمن، افت تقاضای مصرف‌کننده، نوسانات ارزی، تجربه جنگ و تشدید تنش‌های منطقه‌ای، شرایطی را رقم زده که در آن، هزینه‌های این شغل بیش از پیش شده است.

در گزارش سایت صمت در میان بحران‌های مختلفی که بر فعالیت شاغلان این حوزه اثر گذاشته، قطعی‌های گسترده و طولانی‌مدت اینترنت هم یکی از مهم‌ترین عوامل تشدید بحران بوده‌اند؛ عاملی که نه‌تنها جریان سفارش‌گیری را مختل کرده، بلکه کل زیست‌بوم کاری پیک‌های موتوری را به حالت نیمه‌تعطیل درآورده است.

پیک‌های موتوری که عمدتا به پلتفرم‌های آنلاین برای دریافت سفارش وابسته‌اند، در دوره‌های قطعی اینترنت امکان فعالیت عادی خود را از دست داده‌اند. بسیاری از آن‌ها می‌گویند که در بازه‌های قطع کامل یا محدودیت شدید اینترنت، تعداد سفارش‌های روزانه به حداقل رسیده یا حتی به صفر نزدیک شده است. این در حالی است که هزینه‌های جاری، از سوخت و استهلاک موتور گرفته تا تعمیرات و هزینه‌های زندگی، بدون وقفه ادامه داشته و حتی افزایش یافته است.

یکی از پیک‌ها در این گزارش می‌گوید: «وقتی اینترنت قطع می‌شود، عملا کار ما هم قطع می‌شود. حتی اگر در خیابان باشیم، بدون اپلیکیشن نمی‌توانیم سفارش بگیریم.» این وابستگی کامل به زیرساخت دیجیتال، نشان می‌دهد که چگونه اختلال در اینترنت می‌تواند به‌صورت مستقیم به کاهش درآمد روزانه و حتی حذف کامل آن منجر شود.

قطعی اینترنت علاوه بر کاهش مستقیم سفارش‌ها، به شکل غیرمستقیم نیز بر تقاضا اثر گذاشته است. بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، به‌ویژه رستوران‌ها و فروشگاه‌های اینترنتی، در دوره‌های محدودیت اینترنت با افت فروش مواجه شده‌اند یا به‌طور کامل فعالیت خود را متوقف کرده‌اند. این کاهش فعالیت در سمت عرضه، به کاهش تقاضا برای خدمات پیک نیز منجر شده و زنجیره‌ای از رکود را در کل این اکوسیستم ایجاد کرده است.

در کنار این مساله، بی‌ثباتی اقتصادی و کاهش قدرت خرید مردم نیز نقش مهمی در کاهش تقاضا داشته است. در شرایطی که هزینه‌های زندگی افزایش یافته، بسیاری از خانوارها ترجیح داده‌اند هزینه‌های غیرضروری، از جمله سفارش آنلاین غذا یا خرید اینترنتی، را کاهش دهند. نتیجه این روند، کاهش محسوس تعداد سفرها و درآمد پیک‌ها بوده است.

نتیجه این عدم توازن، کاهش سهم هر پیک از بازار و در نهایت افت بیشتر درآمدها بوده است. به بیان دیگر، طبیعتا حتی در زمان‌هایی که اینترنت وصل است و سفارش‌ها برقرارند، تعداد زیاد پیک‌ها باعث شده هر فرد سهم کمتری از سفارش‌ها داشته باشد.

یکی از افرادی که به‌عنوان پیک‌ موتوری فعالیت می‌کند درباره همین مساله می‌گوید: «قبلا در یک شیفت کاری می‌توانستم تعداد مشخصی سفارش بگیرم و درآمدم قابل پیش‌بینی بود. اما حالا هم سفارش کمتر شده، هم تعداد پیک‌ها بیشتر. عملا کار کردن دیگر صرفه ندارد.»

از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های عملیاتی نیز فشار مضاعفی بر این قشر وارد کرده است. قیمت سوخت، قطعات یدکی و خدمات تعمیرات در ماه‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته و این موضوع حاشیه سود پیک‌ها را بیش از پیش کاهش داده است. در چنین شرایطی، حتی اگر تعداد سفارش‌ها به سطح قبلی بازگردد، باز هم درآمد واقعی پیک‌ها به دلیل افزایش هزینه‌ها کمتر از گذشته خواهد بود.

قطعی اینترنت همچنین باعث ایجاد عدم ثبات در برنامه‌ریزی کاری پیک‌ها شده است. بسیاری از آن‌ها نمی‌دانند چه زمانی می‌توانند به‌طور عادی کار کنند و چه زمانی فعالیتشان مختل خواهد شد. این بی‌ثباتی، مدیریت زمان و درآمد را دشوار کرده و فشار روانی قابل توجهی به آن‌ها وارد کرده است.

در برخی موارد، پیک‌ها ناچار شده‌اند برای جبران کاهش درآمد، ساعات کاری خود را افزایش دهند یا به‌طور همزمان در چند پلتفرم فعالیت کنند. با این حال، این راهکارها نیز به دلیل محدودیت‌های اینترنتی و کاهش تقاضا، نتوانسته‌اند به‌طور کامل مشکل را حل کنند.

در کنار همه این عوامل، مساله بیکاری و تعدیل نیرو نیز به‌عنوان یکی از پیامدهای مهم وضعیت فعلی مطرح است. برخی از پیک‌ها به دلیل کاهش شدید درآمد، ناچار به ترک این شغل شده‌اند یا به دنبال فرصت‌های جایگزین هستند؛ فرصت‌هایی که در شرایط فعلی اقتصاد ایران به‌سختی یافت می‌شوند.

در مجموع، آنچه از این گزارش برمی‌آید، تصویری چندلایه از بحران در شغل پیک موتوری است؛ بحرانی که در آن قطعی اینترنت به‌عنوان یک عامل کلیدی، سایر مشکلات ساختاری اقتصاد را تشدید کرده و به کاهش درآمد، افزایش رقابت و رشد بیکاری منجر شده است.

تجربه پیک‌های موتوری نشان می‌دهد که در اقتصادهای وابسته به فناوری، پایداری زیرساخت‌هایی مانند اینترنت نه‌تنها یک ضرورت فنی، بلکه یک پیش‌شرط حیاتی برای حفظ معیشت میلیون‌ها نفر است.