در بقایای کاخی غرقشده در سواحل مصر، انگشتری برنزی کشف شده که نقش یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان روی آن حک شده است.
باستانشناسان در اعماق دریای مدیترانه، انگشتری برنزی کشف کردهاند که تصویر یکی از مشهورترین بناهای جهان باستان روی آن حک شده است. این انگشتر در بقایای کاخی سلطنتی پیدا شده و احتمال میرود روزگاری برای مُهرکردن اسناد یا انجام امور اداری استفاده میشده است.
بهگزارش لایوساینس، گروهی مشترک از باستانشناسان مؤسسه اروپایی باستانشناسی زیر آب (IEASM) و وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر، این انگشتر را در بقایای کاخی در جزیره غرقشده آنتیرودوس، در نزدیکی سواحل اسکندریه، پیدا کردهاند.
نقش حکشده روی انگشتر ظاهراً فانوس دریایی اسکندریه را نشان میدهد؛ بنایی که یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان بود. بهگفته پژوهشگران، این نخستین نمونه شناختهشده از انگشتر مُهری است که تصویر فانوس دریایی اسکندریه روی آن نقش بسته است.
تصویر انگشتر شباهت زیادی به نقشهایی دارد که پیشتر روی سکههای باستانی، بهویژه سکههای متعلق به قرن دوم میلادی، مشاهده شده بودند. بااینحال، حکاکی انگشتر براثر گذشت زمان تا حدی فرسوده شده و تشخیص تمام جزئیات آن آسان نیست.
کشف انگشتر در کاخی که روزگاری مرکز قدرت مصر بود
اهمیت کشف جدید به تصویر فانوس دریایی محدود نمیشود. انگشتر در بقایای کاخی پیدا شده که در دوران حکومت دودمان بطلمیوسی، یکی از مراکز مهم قدرت در مصر باستان بود.
فرانک گودیو، رئیس مؤسسه اروپایی باستانشناسی زیر آب، میگوید کشف انگشتر در کاخ افسانهای جزیره آنتیرودوس، ارزش تاریخی آن را دوچندان میکند؛ زیرا این جزیره زمانی یکی از مراکز قدرت سیاسی به شمار میرفت.
انگشتر برنزی با نقش فانوس دریایی اسکندریه در بقایای کاخی غرقشده کشف شد که روزگاری از مراکز قدرت دودمان بطلمیوسی در مصر بود
کاخ آنتیرودوس در دوران فرمانروایی بطلمیوسیان، از حدود سال ۳۰۴ تا ۳۰ پیش از میلاد، استفاده میشد. این دودمان پس از مرگ اسکندر مقدونی به قدرت رسید و بنیانگذاران آن از نسل یکی از فرماندهان او بودند.
فانوس دریایی اسکندریه نیز در همین دوره، حدود سال ۲۸۰ پیش از میلاد، در جزیره فاروس ساخته شد. ارتفاع بنا بیش از ۱۰۰ متر بود و برای قرنها به دریانوردان کمک میکرد مسیر ورود به بندر اسکندریه را پیدا کنند.
برخی نویسندگان باستانی، ازجمله پلینی بزرگ، فانوس دریایی اسکندریه را در شمار شگفتانگیزترین سازههای جهان قرار داده بودند. این بنا تا قرون وسطی همچنان کاربرد داشت، اما زمینلرزههای پیاپی و فرسایش بهتدریج آن را تخریب کردند و بقایایش در نهایت به زیر آب فرو رفت.
پژوهشگران معتقدند در بالاترین بخش فانوس دریایی، مجسمهای قرار داشته که احتمالاً زئوس، خدای اساطیر یونان را نشان میداده است. این مجسمه ظاهراً چراغی روغنی در دست داشت که نور آن برای راهنمایی کشتیها استفاده میشد.
آیا انگشتر به یکی از مسئولان فانوس دریایی تعلق داشت؟
انگشترهای مُهر در جهان باستان فقط جنبه تزئینی نداشتند. صاحبان آنها میتوانستند نقش حکشده روی انگشتر را بر موادی مانند موم یا گل رس فشار دهند و برای تأیید اسناد، بستن محمولهها یا مشخصکردن مالکیت از آن استفاده کنند. به همین دلیل، محل کشف انگشتر جدید پرسش جالبی را مطرح کرده است: آیا کاخ آنتیرودوس در اداره امور فانوس دریایی اسکندریه نیز نقش داشته است؟
پژوهشگران مؤسسه اروپایی باستانشناسی زیر آب احتمال میدهند کشف انگشتر در این کاخ نشاندهنده ارتباط مجموعه سلطنتی با فعالیتهای اداری مرتبط با فانوس دریایی باشد. البته هنوز مدرکی وجود ندارد که هویت صاحب انگشتر یا کاربرد دقیق آن را مشخص کند.
نقش نامتقارن بالای تصویر انگشتر ممکن است دود برخاسته از چراغ روغنی مجسمهای را نشان دهد که بر فراز فانوس دریایی قرار داشته است
دوریس بهرنس ابوسیف، استاد بازنشسته تاریخ هنر و باستانشناسی دانشگاه لندن که در پژوهش جدید مشارکت نداشته است، معتقد است تصویر فرسوده انگشتر به احتمال زیاد فانوس دریایی اسکندریه را نشان میدهد. او توضیح میدهد که هزاران سکه باستانی از اسکندریه کشف شدهاند که تصویری مشابه از فانوس دریایی دارند. این سکهها به دوران بطلمیوسی و دوره حکومت روم بر مصر، از سال ۲۹ پیش از میلاد تا ۳۹۵ میلادی، تعلق دارند.
بااینحال، بهرنس ابوسیف تأکید میکند که نمیتواند با اطمینان بگوید انگشتر تازهکشفشده تنها نمونه موجود با این نقش است؛ زیرا بررسی جامعی درباره انگشترهای باستانی اسکندریه انجام نداده است.
یکی از بخشهای جالب حکاکی انگشتر، نقش نامتقارنی است که در بالاترین قسمت تصویر دیده میشود. برخی پژوهشگران احتمال میدهند این جزئیات، دود برخاسته از چراغ روغنی فانوس دریایی را نشان دهد.
اندرو چاگ، پژوهشگر مستقل و نویسنده کتاب فانوس دریایی فاروس در اسکندریه: خورشید دوم و هفتمین شگفتی جهان باستان، میگوید ویژگی نامتقارن بالای تصویر شاید ستونی از دود باشد که از چراغ روغنی در دست مجسمه بالای فانوس برمیخاسته است.
فانوس دریایی در دوران باستان چنان شهرتی داشت که به یکی از نمادهای شهر اسکندریه تبدیل شده بود. بنابراین، استفاده از تصویر آن میتوانست نشاندهنده ارتباط صاحب انگشتر با این شهر باشد. البته این توضیح فعلاً در حد فرضیه است و نمیتوان با اطمینان مشخص کرد که انگشتر به تاجری محلی، یکی از کارکنان کاخ یا فرد دیگری تعلق داشته است.
تلاش برای بازسازی دیجیتالی فانوس دریایی اسکندریه
پژوهشهای باستانشناسی در آبهای اطراف اسکندریه در طول سالهای اخیر، اطلاعات تازهای درباره معماری فانوس دریایی به دست دادهاند.
از مهمترین یافتهها میتوان به کشف ۲۲ قطعه سنگی عظیم اشاره کرد که به احتمال زیاد به بخشهایی از این سازه تاریخی تعلق داشتهاند. بررسی این قطعات به باستانشناسان کمک میکند شکل، ابعاد و جزئیات معماری فانوس دریایی را دقیقتر شناسایی کنند.
کشف انگشتر و بقایای معماری فانوس دریایی، اطلاعات تازهای برای شناخت و بازسازی دیجیتالی این بنای تاریخی در اختیار پژوهشگران قرار میدهد
این اطلاعات در پروژههای بازسازی دیجیتالی فانوس دریایی اسکندریه نیز کاربرد دارند که هدف آنها بازآفرینی ظاهر یکی از عجایب هفتگانه جهان باستان با استفاده از شواهد تاریخی و یافتههای باستانشناسی است.
انگشتر تازهکشفشده نیز میتواند به شناخت بهتر این بنا کمک کند. هرچند تصویر فانوس دریایی پیشتر روی سکههای باستانی دیده شده بود، کشف نقش مشابه آن در بقایای یک کاخ سلطنتی، سرنخ تازهای درباره جایگاه این سازه در زندگی سیاسی، اقتصادی و اداری اسکندریه باستان فراهم میکند.