آمریکا با ثبت بیش از ۵۴۰۰ مورد ابتلا به سرخک در سال ۲۰۲۶، در آستانه ازدستدادن وضعیت حذف این بیماری قرار گرفته است.
سرخک، بیماری ویروسی بسیار مسری که آمریکا در سال ۲۰۰۰ موفق به حذف انتقال بومی آن شده بود، بار دیگر در این کشور گسترش یافته است. براساس آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، تا ۱۲ نوامبر ۲۰۲۶، تعداد ۵۴۱۲ مورد ابتلا به سرخک ثبت شده است که بالاترین آمار ابتلا از سال ۱۹۹۱ تاکنون به شمار میرود.
بهگزارش ZME Science، کمیسیونی وابسته به سازمان بهداشت پانآمریکن (PAHO)، دفتر منطقهای سازمان جهانی بهداشت، به این نتیجه رسیده است که آمریکا دیگر شرایط لازم برای حفظ وضعیت حذف سرخک را ندارد. انتظار میرود تصمیم رسمی این سازمان به زودی اعلام شود.
وضعیت حذف سرخک به معنای توقف انتقال بومی ویروس برای دستکم ۱۲ ماه است و با ریشهکنی کامل بیماری تفاوت دارد. آمریکا از سال ۲۰۰۰ این وضعیت را حفظ کرده بود، اما شیوعهای مداوم در ایالتهایی مانند پنسیلوانیا، یوتا و آریزونا، دستاورد چند دهه تلاش برای کنترل بیماری را به خطر انداختهاند.
کانادا نیز در سال ۲۰۲۵ وضعیت حذف سرخک را از دست داد و چند کشور اروپایی، ازجمله بریتانیا، در اوایل سال ۲۰۲۶ با شرایط مشابهی روبهرو شدند.
کاهش واکسیناسیون؛ عامل اصلی بازگشت سرخک
سرخک یکی از مسریترین بیماریهای عفونی جهان است و ویروس عامل آن میتواند از طریق هوا منتقل شود. بااینحال، واکسن مؤثری برای پیشگیری از بیماری وجود دارد که دریافت دو دوز آن حدود ۹۷ درصد در جلوگیری از ابتلا مؤثر است.
کاهش پوشش واکسیناسیون کودکان آمریکایی به کمتر از ۹۵ درصد، زمینه گسترش دوباره سرخک را پس از چند دهه کنترل بیماری فراهم کرده است
واکسیناسیون گسترده باعث شد موارد ابتلا به سرخک در آمریکا بیش از ۹۹ درصد کاهش یابد و این کشور در سال ۲۰۰۰ به وضعیت حذف بیماری دست پیدا کند. اما موفقیت واکسیناسیون پیامد غیرمنتظرهای داشت. بسیاری از والدین و حتی پزشکان نسل جدید هرگز بیمار مبتلا به سرخک را از نزدیک ندیده بودند و خطرات بیماری بهتدریج در ذهن بخشی از جامعه کمرنگ شد.
همزمان، انتشار اطلاعات نادرست درباره ایمنی واکسنها، بهویژه ادعای بدون سند ارتباط واکسن سرخک، اوریون و سرخجه (MMR) با اوتیسم، به کاهش اعتماد عمومی به واکسیناسیون کمک کرد.
براساس دادههای CDC، پوشش واکسیناسیون MMR در میان کودکان مهدکودکی آمریکا از ۹۵٫۲ درصد در سال تحصیلی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۰ به ۹۲٫۴ درصد در سال تحصیلی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
برای جلوگیری از گسترش سرخک، معمولاً پوشش واکسیناسیون دستکم ۹۵ درصدی ضروری است. کاهش این میزان باعث میشود ویروس در میان افراد واکسینهنشده راحتتر گسترش پیدا کند.
سرخک چقدر خطرناک است؟
آمار CDC نشان میدهد که از ابتدای سال ۲۰۲۶ تا ۱۲ نوامبر، علاوهبر ۵۴۱۲ مورد ابتلا، ۵۹۱ بیمار نیز در آمریکا بستری شدهاند. در میان کودکان زیر پنج سال، تقریباً از هر شش کودک مبتلا، یک نفر به بستریشدن نیاز داشته است. همچنین شش مورد مرگ در آمار فدرال ثبت شده است؛ درحالیکه ایالتها با استفاده از معیارهای گستردهتر، مجموعاً ۱۰ مورد مرگ مرتبط با سرخک را گزارش کردهاند.
سرخک علاوهبر تب و بثورات پوستی، میتواند باعث ذاتالریه، تضعیف حافظه سیستم ایمنی و در موارد نادر، آسیبهای مغزی کشنده شود
سرخک فقط باعث تب، سرفه و بثورات پوستی نمیشود. حدود یک نفر از هر ۲۰ کودک مبتلا ممکن است به ذاتالریه دچار شود. ویروس همچنین میتواند بخشی از حافظه سیستم ایمنی بدن را از بین ببرد. در چنین شرایطی، بدن ممکن است دوباره در برابر عفونتهایی آسیبپذیر شود که پیشتر با آنها مقابله کرده بود.
در موارد نادر، سرخک میتواند باعث بیماری مغزی کشندهای به نام «پانآنسفالیت اسکلروزان تحت حاد» شود که گاهی سالها پس از بهبودی ظاهری بیمار بروز میکند.
پیش از معرفی واکسن سرخک در سال ۱۹۶۳، سالانه بین سه تا چهار میلیون آمریکایی به این بیماری مبتلا میشدند و صدها نفر جان خود را از دست میدادند.
وضعیت سرخک در ایران چگونه است؟
ایران در سال ۱۳۹۸ موفق شد تأییدیه حذف سرخک و سرخجه را از سازمان جهانی بهداشت دریافت کند. بااینحال، گزارشهای وزارت بهداشت نشان میدهد موارد ابتلا به سرخک در سال ۱۴۰۵ افزایش یافته است.
براساس آمار مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، تعداد ۳۹۴۷ مورد مشکوک با علائم تب و بثورات پوستی بررسی و از میان آنها، ۵۱۱ مورد ابتلا به سرخک تأیید شد.
وزارت بهداشت ایران در چهار ماه نخست سال ۱۴۰۵، ابتلای ۵۱۱ نفر به سرخک را تأیید کرده است
قباد مرادی، رئیس مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت، ۲۸ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد که افزایش جمعیتهای حساس به بیماری و تجمع افراد مستعد ابتلا در برخی گروههای جمعیتی، از عوامل مهم افزایش موارد سرخک در کشور محسوب میشوند. او همچنین از اجرای برنامه واکسیناسیون تکمیلی در استانهای دارای موارد ابتلای بیشتر خبر داد و بر ضرورت شناسایی افراد واکسینهنشده تأکید کرد.
یکی دیگر از نگرانیهای مرتبط با وضعیت ایران، گردش ویروس سرخک در کشورهای همسایه ازجمله افغانستان و پاکستان است. رفتوآمدهای مرزی میتواند احتمال ورود موارد جدید بیماری را افزایش دهد؛ بهویژه در مناطقی که پوشش واکسیناسیون کافی ندارند.
البته افزایش موارد ابتلا به معنای وقوع همهگیری سراسری یا ازدسترفتن وضعیت حذف سرخک در ایران نیست. برای چنین نتیجهگیریای باید تداوم انتقال بومی ویروس و ارزیابیهای رسمی سازمان جهانی بهداشت بررسی شود.
چگونه میتوان از سرخک پیشگیری کرد؟
واکسن MMR مؤثرترین راه پیشگیری از سرخک است. دریافت دو نوبت واکسن میتواند ایمنی بالایی در برابر بیماری ایجاد کند و با کاهش تعداد افراد مستعد ابتلا، احتمال گسترش ویروس را پایین بیاورد.
نشانههای اولیه سرخک معمولاً شامل تب، سرفه، آبریزش بینی و قرمزی چشم است. چند روز بعد، بثورات پوستی که اغلب از صورت شروع میشوند، به سایر قسمتهای بدن گسترش پیدا میکنند.
دریافت دو دوز واکسن MMR با اثربخشی حدود ۹۷ درصد، مؤثرترین راه پیشگیری از سرخک و کاهش احتمال گسترش بیماری در جامعه است
افرادی که علائم مشکوک دارند، بهویژه در صورت تماس با بیمار مبتلا یا نداشتن سابقه واکسیناسیون، باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کنند و پیش از مراجعه حضوری با مرکز درمانی هماهنگ شوند.
بازگشت سرخک در آمریکا نشان میدهد که حتی بیماریهایی که برای چند دهه تحت کنترل بودهاند، در صورت کاهش پوشش واکسیناسیون میتوانند دوباره گسترش پیدا کنند. در ایران نیز افزایش موارد ابتلا، ضرورت حفظ پوشش واکسیناسیون و نظارت مستمر بر گردش ویروس را یادآوری میکند.