سال‌ها است که برای بسیاری از آزمایش‌های خون، از بیماران خواسته می‌شود ۸ تا ۱۲ ساعت پیش از خون‌گیری چیزی نخورند و به‌جز آب، نوشیدنی دیگری مصرف نکنند. این توصیه آن‌قدر رایج شده که بسیاری از افراد تصور می‌کنند ناشتا بودن تقریباً برای هر آزمایش خونی ضروری است.
اما اکنون پژوهشی تازه نشان می‌دهد در بخش بزرگی از آزمایش‌های رایج خون، غذاخوردن در ساعت‌های قبل از نمونه‌گیری تغییر مهمی در نتیجه ایجاد نمی‌کند.
منطق ناشتابودن ساده است: غذا و نوشیدنی می‌توانند به‌طور موقت مقدار برخی مواد موجود در خون را تغییر دهند. اگر این تغییرات درست پیش از خون‌گیری اتفاق بیفتند، ممکن است نتیجه‌ی آزمایش تصویری متفاوت از وضعیت معمول بدن نشان دهد. این موضوع به‌ویژه برای برخی اندازه‌گیری‌ها مانند قند خون و چربی‌های خون اهمیت دارد. به همین دلیل، پزشکان از سال‌ها قبل از بیماران می‌خواستند پیش از چنین آزمایش‌هایی بین ۸ تا ۱۲ ساعت چیزی نخورند.
اما این توصیه به‌تدریج از آزمایش‌هایی مانند قند و چربی خون که نتیجه‌ی آن‌ها می‌تواند مستقیماً تحت‌تأثیر وعده‌ی غذایی اخیر قرار بگیرد، فراتر رفت. با گذشت زمان، ناشتا بودن به دستوری عمومی برای بسیاری از آزمایش‌های دیگر هم تبدیل شد؛ حتی در مواردی که شواهد روشنی درباره‌ی اثر غذا بر نتیجه‌ی آزمایش وجود نداشت. به همین دلیل، در بسیاری از آزمایشگاه‌ها هنوز هم برای مجموعه‌ای گسترده از آزمایش‌های خون، به‌صورت پیش‌فرض ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتا بودن توصیه می‌شود.
از میان ۱۲۱ شاخص بررسی‌شده، فقط ۱۰ مورد با مدت ناشتا بودن تغییر قابل‌توجهی داشتند
پژوهشگران می‌گویند مشکل اینجاست که شواهد علمی درباره‌ی ضرورت ناشتا بودن برای همه‌ی این آزمایش‌ها یکسان نیست. بیشتر مطالعات قبلی روی آزمایش چربی‌های خون انجام شده‌اند و اطلاعات کمتری درباره‌ی آزمایش‌هایی مانند آنزیم‌های کبدی، آنزیم‌های پانکراس، شاخص‌های سلول‌های خونی، هورمون‌ها و ویتامین‌ها وجود دارد. به همین دلیل، حتی امروز هم توصیه‌ی آزمایشگاه‌ها درباره‌ی مدت ناشتا بودن می‌تواند با یکدیگر متفاوت باشد.
گروهی به سرپرستی سونگ‌هوان شین، متخصص پزشکی آزمایشگاهی در مرکز پزشکی آسان وابسته به دانشگاه اولسان در سئول، داده‌های آزمایشگاهی بیش از ۱۰۱هزار بیمار بزرگسال را در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ بررسی کردند که شامل بیش از ۹٫۷ میلیون نتیجه‌ی آزمایش بود. بیماران براساس مدت ناشتا بودن به سه گروه کمتر از ۸ ساعت، ۸ تا ۱۲ ساعت و بیش از ۱۲ ساعت تقسیم شدند.
- 06 اردیبهشت 02مطالعه '5
- 29 فروردین 02مطالعه '5
- 24 فروردین 01مطالعه '4
پژوهشگران بررسی کردند که تفاوت نتایج آزمایش میان سه گروه با مدت‌های متفاوت ناشتا بودن، صرفاً در محدوده‌ی نوسان طبیعی و خطای معمول اندازه‌گیری قرار می‌گیرد یا از حدی فراتر می‌رود که از نظر آزمایشگاهی معنادار باشد.
نتیجه چشمگیر بود. از میان ۱۲۱ ماده و شاخص خونی بررسی‌شده، فقط در ۱۰ مورد ارتباطی میان مدت ناشتا بودن و تغییراتی فراتر از محدوده‌ی مورد انتظار دیده شد. به‌عبارت دیگر، برای بیش از ۹۰ درصد شاخص‌های بررسی‌شده، تفاوت میان افرادی که کمتر از ۸ ساعت ناشتا بودند و کسانی که مدت بیشتری ناشتا مانده بودند، از نظر آزمایشگاهی چشمگیر نبود.
بااین‌حال، چند استثنای مهم وجود داشت. به نوشته ساینس آلرت، مهم‌ترین شاخص‌هایی که تحت تأثیر غذا خوردن قرار می‌گرفتند شامل گلوکز، تری‌گلیسرید، گاما گلوتامیل ترانسفراز یا GGT و لیپاز بودند. مقدار این شاخص‌ها در افرادی که کمتر از ۸ ساعت ناشتا بودند، بالاتر از کسانی بود که مدت بیشتری ناشتا مانده بودند.
دستورالعمل‌های فعلی هنوز تغییر نکرده‌اند و بیماران باید توصیه‌ی پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنند
گلوکز همان قند خون است و تری‌گلیسرید یکی از اصلی‌ترین انواع چربی خون به‌شمار می‌رود. گاما گلوتامیل ترانسفراز آنزیمی است که معمولاً برای بررسی وضعیت کبد و مجاری صفراوی اندازه‌گیری می‌شود و لیپاز نیز آنزیمی است که بیشتر با عملکرد پانکراس ارتباط دارد.
برای چنین آزمایش‌هایی، ناشتا بودن همچنان می‌تواند به کاهش تغییرات ناشی از مصرف غذا کمک کند. اما برای بسیاری از شاخص‌های دیگر، نتایج پژوهش نشان داد که ناشتا ماندن ۸ ساعت یا بیشتر ممکن است فایده‌ی قابل‌توجهی نداشته باشد.
ناشتا ماندن می‌تواند برای برخی بیماران، به‌ویژه کودکان، سالمندان و افراد دارای بیماری‌های مزمن، دشوار باشد. اگر مشخص شود بسیاری از آزمایش‌ها واقعاً به ناشتا بودن نیاز ندارند، می‌توان زمان نمونه‌گیری را انعطاف‌پذیرتر کرد.
نویسندگان مطالعه می‌گویند ناشتا بودن بهتر است براساس نوع آزمایش تعیین شود، نه با دستوری یکسان برای همه. بااین‌حال، برخی آزمایش‌ها همچنان به ناشتا بودن نیاز دارند و این پژوهش که فقط داده‌های یک مرکز درمانی را بررسی کرده، برای تغییر دستورالعمل‌های فعلی کافی نیست. بنابراین بیماران همچنان باید توصیه‌ی پزشک یا آزمایشگاه را رعایت کنند.
پژوهش در ژورنال JAMA Internal Medicine منتشر شده است.
