سرطان یکی از پیچیدهترین بیماریهایی است که درمان آن بهویژه در مراحل پیشرفته همچنان چالشهای بزرگی برای پزشکان ایجاد میکند. در سالهای اخیر، روشهای ایمنیدرمانی با هدف فعالکردن دوبارهی سیستم دفاعی بدن علیه سلولهای سرطانی، به یکی از مسیرهای مهم پژوهشهای پزشکی تبدیل شدهاند. یکی از این روشها، درمان CAR T-cell است که در آن سلولهای ایمنی بیمار در آزمایشگاه تغییر داده میشوند تا بتوانند سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند.
کارتی سل تراپی تاکنون بیشتر برای سرطانهای خونی مانند برخی انواع لوسمی و لنفوم موفق بودهاند، اما استفاده از این روش برای تومورهای جامد، یعنی تودههای سرطانی در اندامهایی مانند کبد، ریه یا مغز، چالشهای بسیار بیشتری دارد. تومورهای جامد معمولاً محیط پیچیدهتری دارند و سلولهای سرطانی آنها راحتتر میتوانند از حملهی سیستم ایمنی فرار کنند.
اکنون مورد کودک سه سالهای مبتلا به سرطان کبد نشان داده است که شاید بتوان با تغییرات دقیقتر در سلولهای ایمنی، محدودیت کارتی سل تراپی را کاهش داد.
در روش کارتی سل تراپی، سلولهای T خود بیمار در آزمایشگاه مهندسی ژنتیکی میشوند تا بتوانند پروتئین مشخصی روی سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند
به گزارش ساینسآلرت، کودک به هپاتوبلاستوما مبتلا بود؛ نوعی سرطان بدخیم کبد که بیشتر در کودکان خردسال دیده میشود. زمانی که بیماری تشخیص داده شد، تودهی بزرگی در بخش چپ کبد او وجود داشت که اندازهاش به حدود ۱۱٫۲ در ۹٫۶ در ۷٫۱ سانتیمتر میرسید.سرطان به کبد محدود نمانده و به ریههای کودک نیز گسترش پیدا کرده بود. پزشکان احتمال دادند که بیماری به استخوانها هم رسیده باشد.
برای درمان، کودک سه دوره شیمیدرمانی دریافت کرد و پزشکان تومور اصلی کبد را با جراحی خارج کردند. علاوه بر آن، دو عمل جراحی دیگر برای برداشتن تودههای سرطانی ایجادشده در ریه انجام شد.
با وجود این اقدامات، سرطان دوباره برگشت. تومور جدیدی در ریه ظاهر و مشخص شد که درمانهای استاندارد نتوانستهاند بیماری را کنترل کنند. در این مرحله، کودک وارد یک کارآزمایی بالینی به نام CARE شد که برای آزمایش نوع جدیدی از کارتی سل تراپی طراحی شده بود.
در حالت طبیعی، سلولهای T یکی از بخشهای مهم سیستم ایمنی بدن هستند که وظیفه دارند سلولهای غیرطبیعی مانند سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند. اما بسیاری از سرطانها راههایی پیدا میکنند تا از دید سیستم ایمنی پنهان بمانند.
- 8 روز قبلمطالعه '2
- 13 خرداد 05مطالعه '3
- 18 تیر 05مطالعه '3
در درمان سلولهای T با گیرنده آنتیژن کایمریک (CAR T)، پزشکان ابتدا سلولهای T خود بیمار را از خون او جدا میکنند. سپس در آزمایشگاه با استفاده از مهندسی ژنتیک، گیرندهی مصنوعی به نام CAR به این سلولها اضافه میکنند. این گیرنده مانند سیستم تشخیص بهکار میآید و به سلولهای ایمنی کمک میکند هدف مشخصی روی سطح سلولهای سرطانی را پیدا کنند. پس از تکثیر این سلولهای تغییریافته، آنها دوباره به بدن بیمار بازگردانده میشوند تا به دنبال سلولهای سرطانی بگردند.
یکی از بزرگترین چالشهای کارتی سل تراپی دربرابر تومورهای جامد این است که برخلاف برخی سرطانهای خونی، سلولهای سرطانی در این تومورها همیشه یک نشانهی مشخص و مشترک روی سطح خود ندارند که بتوان مورد هدف قرار داد. پژوهشگران باید هدفی پیدا کنند که هم روی سلولهای سرطانی به مقدار کافی وجود داشته باشد و هم در سلولهای سالم بدن کمتر دیده شود تا خطر آسیب به بافتهای طبیعی کاهش پیدا کند.
از طرف دیگر، محیط اطراف تومورهای جامد معمولاً شرایط سختی برای سلولهای ایمنی ایجاد میکند؛ این محیط میتواند فعالیت سلولهای CAR T را کاهش دهد، از رسیدن آنها به مرکز تومور جلوگیری کند یا باعث شود این سلولها پیش از نابودی کامل سرطان، کارایی خود را از دست بدهند.
در پژوهش اخیر، سلولهای T کودک به گونهای تغییر داده شدند که پروتئینی به نام گلیپیکان-۳ (GPC3) را شناسایی کنند. این پروتئین در بسیاری از سرطانهای کبد کودکان به مقدار زیاد روی سطح سلولهای سرطانی وجود دارد، اما در بسیاری از سلولهای سالم کمتر دیده میشود.
پژوهشگران همچنین تغییرات دیگری در سلولها ایجاد کردند. آنها ژنهایی را افزودند تا سلولهای T دارای گیرنده آنتیژن کایمریک بتوانند دو مولکول ایمنی به نامهای اینترلوکین ۱۵ (IL-15) و اینترلوکین ۲۱ (IL-21) تولید کنند. هدف از این کار این بود که سلولهای درمانی مدت بیشتری در بدن باقی بمانند و قدرت بیشتری برای حمله به تومور داشته باشند. آزمایشهای قبلی روی مدلهای حیوانی و آزمایشگاهی نشان داده بود که این ترکیب میتواند عملکرد سلول T دارای گیرنده آنتیژن کایمریک را تقویت کند.
کودک در مجموع دو دوز از درمان آزمایشی GPC3-CAR T دریافت کرد. پس از نخستین تزریق، نشانههای اولیهی پاسخ به درمان دیده شد. تصاویر سیتیاسکن نشان داد که اندازهی تومورها کاهش یافته و سطح پروتئینی به نام آلفافیتوپروتئین (AFP) در خون کودک پایین آمده است. این پروتئین معمولاً در بیماران مبتلا به هپاتوبلاستوما افزایش پیدا میکند و کاهش آن میتواند نشانهای از کاهش فعالیت سرطان باشد.
پژوهشگران درمان را برای هدفگیری پروتئینی که در بسیاری از سرطانهای کبد کودکان وجود دارد، طراحی کردند و توانستند تومورهای مقاوم به درمانهای معمول را از بین ببرند
هشت هفته بعد، دومین دوز درمان به کودک داده شد. در بررسیهای بعدی، پزشکان دیگر اثری از تومور فعال پیدا نکردند و فقط مقداری بافت زخم ناشی از درمان باقی مانده بود. یک سال پس از آغاز درمان، کودک همچنان بدون نشانهای از بیماری بود.
پژوهشگران نتیجه را بسیار امیدوارکننده میدانند، زیرا درمان توانسته در برابر تومور جامد مقاوم به شیمیدرمانی پاسخ کامل ایجاد کند. بااینحال، این گزارش فقط مربوط به یک بیمار است و نمیتوان براساس یک مورد، دربارهی موفقیت عمومی این روش قضاوت کرد. ممکن است بیماران دیگر پاسخ متفاوتی به درمان بدهند یا با عوارض دیگری مواجه شوند.
کارآزماییهای بیشتری درحال انجام است تا مشخص شود درمان GPC3-CAR T در تعداد بیشتری از بیماران مبتلا به سرطانهای دارای پروتئین GPC3، چقدر مؤثر و ایمن است. اگر نتایج آینده نیز مثبت باشند، این روش میتواند به یکی از مسیرهای جدید برای درمان برخی سرطانهای دشوار کودکان تبدیل شود که تاکنون گزینههای درمانی محدودی داشتهاند.
پژوهش توسط تیمی از متخصصان سرطان کودکان در کالج پزشکی بیلور در هیوستون آمریکا و با همکاری پژوهشگران بیمارستان کودکان تگزاس و بیمارستان کودکان سیاتل انجام شد و در ژورنال The New England Journal of Medicine منتشر شده است.
