سالها است میدانیم کمخوابی برای سلامتی خوب نیست، اما پژوهشی تازه نشان میدهد ماجرا فقط به تعداد ساعتهایی که میخوابیم محدود نمیشود. کیفیت خواب، پیوستگی آن و زمانی که بدن در مراحل مختلف خواب میگذراند نیز میتواند با خطر ابتلا به بیماریهای مختلف ارتباط داشته باشد.
پژوهشگران دانشگاه پکن و دانشگاه کپیتال مدیکال چین، دادههای خواب و سلامت نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر از شرکتکنندگان «بیوبانک بریتانیا» را بررسی کردند. برخلاف بسیاری از مطالعات قبلی که به اطلاعات خوداظهاری افراد دربارهی مدت خواب متکی بودند، در این پژوهش از دادههای ثبتشده توسط دستگاههای پوشیدنی استفاده شد.
شرکتکنندگان به مدت یک هفته شتابسنجی روی مچ دست خود داشتند که حرکت و استراحت آنها را ثبت میکرد. این روش به اندازهی تجهیزات تخصصی آزمایشگاه خواب دقیق نیست، اما به پژوهشگران اجازه داد تصویر واقعیتری از الگوی خواب افراد به دست آورند و آن را با وضعیت سلامت آنها مقایسه کنند.
به گزارش نیواطلس، نتایج نشان داد فقط میزان خوابیدن مهم نیست. افرادی که خوابشان مرتب قطع میشد یا بخش بیشتری از شب را در خواب سبک میگذراندند، در برخی موارد با احتمال بیشتری از مشکلات متابولیک، روانی و عضلانیاسکلتی روبهرو بودند.
یکی از مهمترین یافتهها به خواب REM مربوط میشد؛ مرحلهای از خواب که فعالیت مغز در آن افزایش پیدا میکند و بخش زیادی از رؤیا دیدن در همین مرحله اتفاق میافتد. بزرگسالان معمولاً حدود یکپنجم تا یکچهارم خواب خود را در مرحلهی REM میگذرانند و دورههای آن در ساعات نزدیک به صبح طولانیتر میشود.
در این مطالعه، داشتن مقدار مناسب خواب REM با کاهش خطر ۸۳ وضعیت پزشکی مختلف ارتباط داشت که شماری از بیماریهای قلبیعروقی، اختلالات متابولیک و مشکلات روانپزشکی را شامل میشد.
فقط مدت خواب مهم نیست؛ کیفیت، پیوستگی و ساختار خواب نیز با سلامت ارتباط دارند
یافتهها به این معنی نیست که میتوان با «افزایش عمدی خواب REM» از دهها بیماری جلوگیری کرد. مطالعه از نوع مشاهدهای است و فقط ارتباط میان الگوهای خواب و وضعیت سلامت را نشان میدهد؛ بنابراین نمیتوان از آن نتیجه گرفت که تغییر در یک مرحلهی خواب مستقیماً باعث ایجاد یا پیشگیری از بیماری میشود.
خواب سبک نیز همیشه نشانهی بدی نیست. پژوهشگران دریافتند زمانی که خواب سبک بخشی طبیعی از خواب شبانهی طولانی و پیوسته باشد، مشکل خاصی ایجاد نمیکند. مسئله زمانی پررنگتر میشود که بخش زیادی از شب در خواب سبک سپری شود یا فرد مرتب بیدار شود و نتواند چرخههای طبیعی خواب را کامل کند.
همین مسئله یکی از کاربردیترین نکات مطالعه است: فقط مدت خواب، معیار خوبی برای ارزیابی کیفیت استراحت نیست. ممکن است فرد هفت یا هشت ساعت در تخت باشد، اما اگر بارها در طول شب بیدار شود، خواب او از نظر ساختار با فردی که همان مدت را بهطور پیوسته خوابیده تفاوت زیادی خواهد داشت.
- 07 مرداد 05مطالعه '3
- 22 تیر 05مطالعه '5
- 13 مرداد 05مطالعه '3
- 09 آبان 03مطالعه '2
پژوهشگران در مجموع بیش از هزار وضعیت پزشکی را بررسی کردند و ۱۵۶ مورد از آنها با تغییراتی در ساختار خواب ارتباط داشتند. این نتیجه نشان میدهد رابطهی خواب و سلامت احتمالاً بسیار گستردهتر از چیزی است که صرفاً با اندازهگیری مدت خواب دیده میشود.
در عمل، پیام پژوهش ساده است: برای داشتن خواب سالم، فقط زودتر به رختخواب رفتن یا افزایش ساعت خواب کافی نیست. خواب شبانه باید تا حد امکان پیوسته باشد و بدن فرصت پیدا کند چرخههای طبیعی خواب، از خواب سبک و عمیق گرفته تا REM، را طی کند.
اگر کسی با وجود خواب کافی، چند بار در طول شب بیدار میشود یا صبح همچنان خسته است، ممکن است مشکل فقط کمبود خواب نباشد و کیفیت خواب هم نقش داشته باشد.
نتایج مطالعه نشان میدهد خواب سالم فقط به تعداد ساعتها بستگی ندارد؛ خواب پیوسته و گذر طبیعی از مراحل مختلف خواب هم برای سلامتی مهم است.
پژوهش در ژورنال PLOS منتشر شده است.
