معجزه هم‌سفرگی؛ غذا خوردن با دیگران چگونه مغز را سالم‌تر نگه می‌دارد؟

خلاصه مقاله:

• غذا خوردن در کنار دیگران با سلامت روان بهتر و رضایت بیشتر از زندگی ارتباط دارد. پژوهش‌ها نشان می‌دهند افرادی که بیشتر تنها غذا می‌خورند، بیشتر با علائم افسردگی روبه‌رو می‌شوند.
• هم‌سفرگی ممکن است با تقویت ارتباط اجتماعی و کاهش احساس تنهایی به بهبود حال روحی کمک کند.
• غذا خوردن با دیگران می‌تواند فعالیت سامانه اندورفین را افزایش دهد و احساس صمیمیت و لذت را بیشتر کند.
• برخی مطالعات، تنها غذا خوردن را با تغییراتی در بخش‌های مرتبط با حافظه و عملکرد شناختی مغز مرتبط دانسته‌اند.

شاید برای مراقبت از سلامت روان لازم نباشد همیشه به دنبال رژیم‌های غذایی پیچیده یا تغییرات بزرگ در سبک زندگی باشیم. پژوهش‌ها نشان می‌دهند حتی عادتی بسیار قدیمی و ساده، یعنی غذاخوردن در کنار دیگران، با حال روحی بهتر و برخی نشانه‌های سلامت مغز ارتباط دارد.

دانشمندان به غذا خوردن در کنار دیگران هم‌سفرگی (commensality) می‌گویند. مطالعات مختلف نشان داده‌اند افرادی که بیشتر با دیگران غذا می‌خورند، معمولاً رضایت بیشتری از زندگی دارند و کمتر با علائم افسردگی روبه‌رو می‌شوند.

افرادی که مرتب با دیگران غذا می‌خورند ممکن است در مجموع روابط اجتماعی قوی‌تری داشته باشند و همین عامل نیز بر سلامت آن‌ها اثر بگذارد. بااین‌حال، بعضی پژوهش‌ها نشان می‌دهند خودِ تجربه مشترک غذاخوردن هم ممکن است مزایایی داشته باشد.

پژوهش‌ها در چین و ژاپن نشان داده‌اند افرادی که اغلب تنها غذا می‌خورند، بیشتر با علائم افسردگی روبه‌رو می‌شوند. بررسی جهانی گالوپ نیز به نتیجه‌ای مشابه رسیده است. افرادی که وعده‌های بیشتری را در کنار دیگران می‌خورند، معمولاً از نظر سلامت عاطفی و رضایت از زندگی وضعیت بهتری دارند.

یان امانوئل دِ نِو از دانشگاه آکسفورد می‌گوید ارتباط میان غذاخوردن با دیگران و رضایت از زندگی آن‌قدر پررنگ است که می‌توان آن را با عواملی مانند داشتن شغل و سطح درآمد مقایسه کرد.

یکی از توضیح‌های احتمالی به اندورفین‌ها مربوط می‌شود. این مواد شیمیایی در مغز با احساس لذت و آرامش ارتباط دارند. رابین دانبار، انسان‌شناس دانشگاه آکسفورد، معتقد است غذاخوردن می‌تواند سامانه اندورفین بدن را فعال کند. وقتی این تجربه همراه با گفت‌وگو و حضور دیگران باشد، ممکن است احساس صمیمیت و ارتباط اجتماعی نیز تقویت شود.

حتی لذت ما از خودِ غذا نیز ممکن است تغییر کند. در آزمایش‌هایی در دانشگاه پنسیلوانیا، افرادی که شکلات را همراه فرد دیگری می‌خوردند، طعم آن را خوشایندتر از کسانی ارزیابی کردند که همان شکلات را به‌تنهایی خورده بودند.

در نتیجه، وعده غذایی مشترک می‌تواند از دو مسیر به حال بهتر ما کمک کند: از یک سو فرصت گفت‌وگو و ارتباط با دیگران را فراهم می‌کند و حس صمیمیت و تعلق را تقویت می‌کند؛ از سوی دیگر، حضور دیگران ممکن است باعث شود خودِ غذا را هم خوشایندتر و لذت‌بخش‌تر تجربه کنیم.

یافته‌های تازه‌تر نشان می‌دهند موضوع ممکن است فقط به خلق‌وخو محدود نباشد. پژوهشگران ژاپنی در سال ۲۰۲۵ گزارش کردند افرادی که به‌طور منظم تنها غذا می‌خورند، در برخی بخش‌های مهم مغز حجم کمتری دارند. این تفاوت‌ها در نواحی مرتبط با حافظه و عملکرد شناختی، از جمله هیپوکامپ و لوب گیجگاهی میانی دیده شد.

رژیم غذایی بخشی از این تفاوت را توضیح می‌داد. کسانی که تنها غذا می‌خوردند معمولاً تغذیه ضعیف‌تری داشتند، اما این عامل برای توضیح همه تغییرات مغزی کافی نبود.

پژوهشگران احتمال می‌دهند ارتباط اجتماعی هنگام صرف غذا نیز نقش داشته باشد. گفت‌وگو می‌تواند مغز را فعال نگه دارد و حمایت اجتماعی نیز ممکن است استرس را کاهش دهد. هر دو عامل قبلاً با سلامت بهتر مغز در سنین بالاتر ارتباط داده شده‌اند.

بااین‌حال، شرکت‌کنندگان مطالعه در زمان انجام پژوهش دچار اختلال شناختی نبودند. بنابراین نمی‌توان گفت تنها غذاخوردن مستقیماً باعث زوال عقل می‌شود. یافته‌ها فقط نشان می‌دهند ممکن است میان این رفتار و برخی تغییرات مرتبط با سلامت مغز ارتباط وجود داشته باشد.

عادت غذا خوردن جمعی در سراسر دنیا یکسان نیست. طبق داده‌های گزارش جهانی شادی، مردم ژاپن به‌طور متوسط کمتر از چهار وعده در هفته را با دیگران می‌خورند. این عدد در آمریکا و بریتانیا حدود هفت تا هشت وعده است و در ایتالیا به نزدیک ۹ وعده می‌رسد.

در ایتالیا، وعده غذایی از مدت‌ها قبل بخشی از زندگی اجتماعی محسوب می‌شود. جنبش «غذای آهسته» نیز که در همین کشور شکل گرفت، بر آشپزی، خوردن آرام و حفظ تجربه مشترک غذا خوردن تأکید دارد. بااین‌حال، افزایش مشغله و تنهایی در زندگی مدرن حتی چنین فرهنگ‌هایی را نیز تحت فشار قرار داده است.

یکی از موانع غذاخوردن با دیگران این است که بسیاری از افراد تصور می‌کنند دیگران علاقه‌ای به دعوت آن‌ها ندارند. پژوهش‌های روان‌شناختی خلاف این تصور را نشان می‌دهند. مردم معمولاً میزان علاقه دیگران به وقت‌گذراندن با خودشان را دست‌کم می‌گیرند. بنابراین یک دعوت ساده برای ناهار یا شام ممکن است بسیار بیشتر از چیزی که انتظار داریم مورد استقبال قرار گیرد.

حتی اپلیکیشن‌هایی برای همین هدف ساخته شده‌اند. برنامه ایتالیایی Tablo از سال ۲۰۱۹ افرادی را که نمی‌خواهند تنها غذا بخورند به یکدیگر معرفی می‌کند و گفته می‌شود تاکنون بیش از ۳۰۰هزار بار استفاده شده است.

شواهد فعلی نشان نمی‌دهند شام مشترک به‌تنهایی بتواند جلوی افسردگی یا زوال عقل را بگیرد. اما مجموعه مطالعات موجود پیامی نسبتاً روشن دارند: غذاخوردن فقط راهی برای دریافت انرژی و مواد مغذی نیست. زمانی که غذا را با دیگران شریک می‌شویم، بخشی از نیاز اجتماعی و ذهنی خود را نیز تأمین می‌کنیم.