وقتی هدف کاهش وزن باشد، رژیمهای غذایی مختلفی میتوانند مؤثر باشند؛ اما پرسش مهمتر این است که آیا همه آنها به یک اندازه به بهبود مشکلات متابولیکی مرتبط با چاقی، مانند کبد چرب، مقاومت به انسولین و پیشدیابت کمک میکنند یا خیر.
نتایج کارآزمایی بالینی کوچکی نشان میدهد دستکم ازنظر برخی شاخصها، رژیم غذایی کتوژنیک ممکن است نسبت به رژیم مدیترانهای و رژیم بسیار کمچرب مزیت داشته باشد. مهمترین تفاوت در این مطالعه به سلامت کبد و کنترل قند خون مربوط بود.
پژوهشگران دانشگاه واشینگتن در سنتلوئیس در مطالعه جدیدی، ۴۲ بزرگسال مبتلا به چاقی، پیشدیابت و تجمع چربی اضافی در کبد را بررسی کردند. شرکتکنندگان بهطور تصادفی در یکی از سه گروه قرار گرفتند: رژیم کتوژنیک بسیار کمکربوهیدرات، رژیم مدیترانهای یا رژیم بسیار کمچرب که بخش عمده آن از مواد غذایی گیاهی تشکیل میشد.
تمام وعدههای غذایی و میانوعدههای شرکتکنندگان در طول مطالعه در اختیارشان قرار گرفت تا پژوهشگران بتوانند ترکیب رژیم غذایی را با دقت بیشتری کنترل کنند.
رژیم کتو چربی کبد را ۶۷ درصد کاهش داد؛ مقدار کاهش در دو رژیم دیگر ۴۵ درصد بود
در رژیم کتوژنیک، بخش عمده انرژی از چربی تأمین میشد و مصرف کربوهیدرات بهشدت محدود بود. رژیم مدیترانهای شامل مواد غذایی مانند غلات کامل، مغزها، حبوبات، سبزیجات و مرغ بود و گروه کمچرب نیز بیشتر غذاهای گیاهی، غلات، میوه و مقدار محدودی ماهی مصرف میکرد.
شرکتکنندگان بهطور متوسط حدود پنج ماه رژیم خود را ادامه دادند؛ تا زمانی که حدود ۱۰ درصد از وزن اولیه خود را از دست دادند. هر سه رژیم در رسیدن به این هدف موفق بودند.
تفاوت اصلی زمانی آشکار شد که پژوهشگران شاخصهای متابولیکی را بررسی کردند. به گزارش ساینس آلرت، در هر سه گروه، حساسیت کبد به انسولین بهبود پیدا کرد، اما میزان این بهبود در گروه کتوژنیک حدود دو تا سه برابر بیشتر بود. چربی کبد نیز در افرادی که رژیم کتو داشتند بهطور متوسط ۶۷ درصد کاهش یافت؛ درحالیکه این کاهش در هر دو گروه مدیترانهای و کمچرب حدود ۴۵ درصد بود.
ماکس پترسن، متخصص غدد و نویسنده اصلی مطالعه، میگوید در گروه کتو فقط یک شاخص بهتر نشد بلکه چندین معیار مربوط به سلامت کبد همزمان بهبود یافت. میزان چربی کبد کاهش پیدا کرد، حساسیت کبد به انسولین بیشتر شد و تولید گلوکز و چربی جدید در کبد نیز پایین آمد.
تفاوت قابلتوجه دیگری نیز در وضعیت پیشدیابت دیده شد. در پایان مطالعه، ۵۰ درصد از افراد گروه کتوژنیک دیگر معیارهای پیشدیابت را نداشتند. این میزان در گروه مدیترانهای ۲۹ درصد و در گروه کمچرب تنها ۷ درصد بود. این نتایج برای پژوهشگران تا حدی غیرمنتظره بود، زیرا حدود ۷۳ درصد کالری دریافتی افراد گروه کتو از چربی تأمین میشد. سهم چربی در رژیم مدیترانهای حدود ۳۵ درصد و در رژیم کمچرب حدود ۱۵ درصد بود.
- 23 تیر 03مطالعه '10
- 28 فروردین 05مطالعه '3
- 17 شهریور 04مطالعه '9
با وجود مصرف بالای چربی، پژوهشگران در گروه کتوژنیک افزایش نامطلوبی در شاخصهای کلسترول خون مشاهده نکردند. برخی عوامل خطر قلبیعروقی حتی در این گروه نیز روند بهبود داشتند. محققان احتمال میدهند محدودیت بسیار شدید کربوهیدرات یکی از دلایل این نتیجه باشد. در رژیم کتوژنیک این مطالعه، فقط حدود چهار درصد کل انرژی روزانه از کربوهیدرات تأمین میشد.
کاهش شدید مصرف کربوهیدرات میتواند سطح گلوکز و انسولین خون را پایین بیاورد. در چنین شرایطی، تولید چربی جدید در کبد کاهش پیدا میکند و بدن بیشتر به سراغ تجزیه ذخایر چربی موجود میرود؛ فرایندی که میتواند بخشی از کاهش بیشتر چربی کبد را توضیح دهد.
نتایج پژوهش مورد بحث به معنای برتری قطعی رژیم کتو برای همه افراد نیست. این مطالعه فقط ۴۲ شرکتکننده داشت و اندازه کوچک نمونه باعث میشود نتوان نتایج را به همه افراد مبتلا به چاقی یا کبد چرب تعمیم داد. برخی تفاوتهای میان رژیمها ممکن است در چنین نمونه کوچکی قابل تشخیص نباشد. همچنین هنوز معلوم نیست رژیمهای کمکربوهیدراتی که سختگیری کمتری دارند و بدن را وارد حالت کتوز نمیکنند، بتوانند به همان اندازه به کاهش چربی کبد و کنترل قند خون کمک کنند. کتوز حالتی است که با کاهش شدید مصرف کربوهیدرات، بدن بهجای قند از چربی و کتونها برای تأمین انرژی استفاده میکند.
پیشدیابت در ۵۰ درصد افراد گروه کتو، در رژیم مدیترانهای ۲۹ درصد و کمچرب ۷ درصد کاهش یافت
رژیم کتوژنیک از نظر غذایی نیز برنامهای بسیار محدودکننده است. برای رسیدن به کتوز، مصرف بسیاری از منابع کربوهیدرات باید بهشدت کاهش پیدا کند؛ نه فقط نان، برنج و پاستا، بلکه برخی میوهها، حبوبات و سبزیجات نشاستهای نیز در این محدودیت قرار میگیرند.
درنهایت، یافتهها نشان میدهند رژیم کتوژنیک ممکن است در کنار کاهش وزن، برای برخی افراد مبتلا به چاقی، پیشدیابت و کبد چرب مزایای متابولیکی بیشتری داشته باشد؛ اما برای تعیین اثرات بلندمدت و مقایسه دقیق ایمنی و کارایی آن با رژیمهای دیگر، به مطالعات بزرگتر و طولانیمدت نیاز است.
پژوهش در ژورنال Cell Metabolism منتشر شده است.
