میتوکندری‌ها را معمولاً نیروگاه سلول می‌نامند، چون انرژی موردنیاز سلول‌ها را تأمین می‌کنند. حالا پزشکان برای نخستین‌بار این ساختارهای کوچک را از عضله پای یک بیمار استخراج و به چشمانش تزریق کرده‌اند؛ روشی آزمایشی که شاید در آینده به نجات سلول‌های آسیب‌دیده شبکیه کمک کند.

بیمار زن ۲۶ ساله‌ای بود که پس از خونریزی شدید مغزی و کمبود طولانی‌مدت خون و اکسیژن، تقریباً بینایی هر دو چشم خود را از دست داده بود. درمان‌های معمول نتوانسته بودند بینایی او را بهبود دهند و بررسی‌ها نشان می‌دادند بخشی از سلول‌های عصبی شبکیه به‌شدت آسیب دیده‌اند.

پزشکان نمونه کوچکی از عضله ران او برداشتند و ده‌ها میلیون میتوکندری سالم را از سلول‌های عضلانی جدا کردند. سپس این میتوکندری‌ها را مستقیماً به مایع زجاجیه هر دو چشم تزریق کردند.

میتوکندری‌ها ساختارهای کوچکی درون سلول هستند که مواد غذایی و اکسیژن را به انرژی قابل‌استفاده تبدیل می‌کنند. برخی سلول‌ها، ازجمله سلول‌های گانگلیونی شبکیه که پیام‌های بینایی را از چشم به مغز منتقل می‌کنند، نیاز بسیار بالایی به انرژی دارند. وقتی خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی برای مدتی طولانی مختل شود، میتوکندری‌ها آسیب می‌بینند و سلول‌های عصبی نیز ممکن است به‌تدریج از بین بروند.

کپی لینک

هدف از تزریق میتوکندری چه بود؟

هدف از تزریق میتوکندری این نیست که سلول‌های عصبی مرده دوباره زنده شوند. پژوهشگران امیدوارند میتوکندری‌های سالم بتوانند وارد سلول‌هایی شوند که هنوز زنده‌اند اما عملکردشان براثر کمبود انرژی مختل شده است.

هدف از تزریق میتوکندری، تأمین دوباره انرژی برای سلول‌های آسیب‌دیده شبکیه‌ای بود که هنوز کاملاً از بین نرفته بودند

مطالعات حیوانی قبلی نشان داده بودند که میتوکندری‌های پیوندی می‌توانند توسط سلول‌های شبکیه جذب شوند و در برخی شرایط، شانس زنده‌ماندن سلول‌های گانگلیونی را پس از آسیب افزایش دهند.

به گزارش ساینس‌آلرت، در مورد بیمار مورد بحث نیز تصویربرداری‌ها نشان می‌داد با وجود نازک‌شدن شدید لایه‌های عصبی شبکیه، همه سلول‌ها از بین نرفته‌اند. آزمایش‌های مغزی نیز نشان می‌دادند هنوز مقدار محدودی از اطلاعات بینایی به قشر بینایی مغز می‌رسد. همین موضوع باعث شد پزشکان احتمال بدهند بخشی از سلول‌های باقی‌مانده کماکان امکان نجات داشته باشند.

بیشتر بخوانید

درطول ۷۱ روز پیش از درمان، پزشکان ۴۵ بار واکنش مردمک‌های بیمار به نور را بررسی کرده بودند و هیچ واکنش طبیعی ثبت نشده بود. اما چند روز پس از تزریق میتوکندری، هر دو مردمک شروع به نشان‌دادن برخی واکنش‌های طبیعی به نور کردند.

بررسی فعالیت مغز نیز در روزهای ۳، ۴۴ و ۴۵ پس از درمان، پاسخ‌های منظم‌تری را در قشر بینایی نشان داد. بااین‌حال، این تغییرات به معنی بازگشت بینایی نبود. قدرت بینایی بیمار همچنان تقریباً در حد تشخیص نور باقی ماند و بهبود قابل‌اندازه‌گیری در حدت بینایی مشاهده نشد. واکنش مردمک‌ها نیز موقتی بود. در چشم چپ، آخرین واکنش طبیعی در روز یازدهم ثبت شد و در چشم راست، واکنش‌های پراکنده تا روز سی‌ونهم ادامه داشتند.

کپی لینک

آیا تزریق میتوکندری مؤثر بود؟

گزارش مورد بحث فقط درباره یک بیمار است و گروه کنترلی برای مقایسه وجود نداشته است. پژوهشگران همچنین نتوانسته‌اند مستقیماً نشان دهند که میتوکندری‌های تزریق‌شده واقعاً وارد سلول‌های گانگلیونی شبکیه شده‌اند. بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت تغییرات مشاهده‌شده نتیجه مستقیم تزریق میتوکندری بوده‌اند.

مهم‌ترین یافته فعلی، ایمنی اولیه روش است. بیمار پس از تزریق عارضه‌ای جدی را تجربه نکرد و واکنش ایمنی خطرناکی نیز در بدنش دیده نشد. این موضوع می‌تواند زمینه را برای آزمایش‌های گسترده‌تر فراهم کند.

موقتی‌بودن تغییرات همچنین این احتمال را مطرح می‌کند که اگر میتوکندری‌ها واقعاً عامل بهبود بوده باشند، شاید برای حفظ اثر درمان نیاز به تزریق‌های مکرر وجود داشته باشد.

پس از درمان، برخی واکنش‌های مردمک و فعالیت قشر بینایی به‌طور موقت بهتر شد، اما بینایی بیمار بازنگشت

دیوید پوتیرینو، عصب‌شناس دانشکده پزشکی ایکان در مانت ساینای و از پژوهشگران پروژه، می‌گوید تیم او اکنون در حال همکاری با سازمان غذا و داروی آمریکا است تا امکان بررسی تزریق‌های مکرر میتوکندری را فراهم کند.

بااین‌حال، هنوز راه زیادی تا تبدیل این روش به درمانی واقعی باقی مانده است. پژوهشگران ابتدا باید در مطالعات بزرگ‌تر مشخص کنند آیا میتوکندری‌های پیوندی واقعاً وارد سلول‌های آسیب‌دیده می‌شوند، چه مدت زنده می‌مانند و آیا می‌توانند عملکرد بینایی را به شکل معنی‌داری بهبود دهند یا خیر.

گزارش این مورد در پایگاه مقالات پیش‌انتشار Research Square منتشر شده است.