پژوهشگران میگویند باکتریهای مهندسیشدهای که توانایی سنجش و کاهش سطح گلوکز را دارند، شاید آیندهی درمان دیابت نوع دو را رقم بزنند. در آزمایشهای پیشبالینی روی مدلهای حیوانی، چنین سامانهای توانست پپتید شبهگلوکاگون یک یا همان جیالپیوان (GLP-1) را تولید کند؛ هورمونی که داروهای پرطرفدار دیابت و کاهش وزن مانند اوزمپیک و وگووی عملکرد آن را در بدن بازسازی میکنند.
بهگزارش نیواطلس، گروهی از پژوهشگران دانشگاه نرمال شرق چین در شانگهای با واردکردن ژن تنظیمکنندهی پاسخگو به گلوکز به سویهای از باکتری اشریشیا کلی، به این درمان زنده دست یافتند. نتیجهی کار، سامانهای برای رساندن دارو به بدن بود که فقط هنگام نیاز فعال میشود و خطر مصرف طولانیمدت دوزهای بالاتر از حد لازم را کاهش میدهد. این پروبیوتیک خوراکی که پژوهشگران آن را «پروبیوتیک پاسخگو به قند و دارای عملکرد» یا بهاختصار گیفت (GIFT) نامیدهاند، فاصله و شکاف میان پیوند عضو و درمانهای دارویی رایج را پر میکند.
پروبیوتیک خوراکی، شکاف میان پیوند عضو و درمانهای دارویی رایج را پر میکند
پژوهشگران در مقالهی خود نوشتند: «پروبیوتیکهای مبتنی بر درمان زندهی ما، دوزدهی درمانی را در پاسخ به سطح واقعی قند خون ممکن میسازند و بستری برنامهپذیر، خوراکی و دارای ویژگی حسـپاسخ برای درمان متابولیک، بدون نیاز به پیوند فراهم میآورند.»
داروهای همخانوادهی GLP-1 برای درمان دیابت نوع دو و کاهش وزن به تأیید سازمان غذا و داروی ایالات متحده رسیدهاند، اما عوارض و خطرهایی هم به همراه دارند. از نظر تئوری، تنظیم دوز بر پایهی نیاز فوری بدن میتواند پیامدهای ناخواستهی مصرف بلندمدت را کمتر کند.
بدن انسان بهطور طبیعی کار داروهای مذکور را انجام میدهد؛ وقتی سطح قند خون به آستانهای مشخص میرسد، زنجیرهای از واکنشهای هورمونی به لوزالمعده فرمان میدهد انسولین آزاد کند، روند هضم را آهستهتر پیش ببرد و تجزیهی ذخایر گلوکز را متوقف سازد. با افت گلوکز، بدن با کاهش آزادسازی انسولین و تشویق کبد به آزادسازی قند بیشتر پاسخ میدهد.
در افراد مبتلا به دیابت نوع دو، روند یادشده از مسیر طبیعی خود خارج میشود؛ برای نمونه، سلولها به انسولین مقاوم میشوند و همین موضوع باعث میشود سطح گلوکز در خون بهطور خطرناکی بالا بماند، در حالی که سلولها از سوختی که برای کارکرد صحیح نیاز دارند محروم میمانند.
تزریق آگونیستهای GLP-1 به بدن میتواند سطح انسولین را بالا ببرد، بر مقاومت سلولی غلبه کند و از عملکرد هورمونی که بهطور طبیعی در رودهی باریک تولید میشود پشتیبانی کند. بااینحال، دوز روزانهی دارو همیشه با نیاز دقیقهبهدقیقهی بدن برای انسولین همگام و هماهنگ نیست.
- چگونه ترکیب افزودنیهای غذایی رایج به دیابت نوع ۲ منجر میشوند؟25 فروردین 04مطالعه '3
- یکی از رایجترین داروهای دیابت احتمالاً باعث پیشرفت سریعتر بیماری میشود05 اسفند 04مطالعه '3
- شیرینکننده محبوب بیماران دیابتی خطرناکتر از چیزی است که فکر میکردیم30 تیر 04مطالعه '3
گیفت نویدبخش راهی تازه برای تشخیص تغییرات گلوکز در بدن و واکنش فوری با افزایش اندکی از هورمون بالابرندهی انسولین است. از آنجایی که این سامانه درون باکتریهایی قرار گرفته که از قبل برای زیست در روده مناسب هستند، میتوان آن را بهآسانی در قالب قرص تجویز کرد و از خطر رد ایمنی که ممکن است در دیگر درمانهای سلولی رخ دهد، دور ماند. اگرچه تا آغاز آزمایشهای انسانی هنوز فاصلهی بسیاری وجود دارد، آزمونهای اولیه روی موشها و میمونهای ماکاک دیابتی نشان دادند که فرایند بهدرستی عمل میکند و هیچ نشانهای از اثرات زیانبار دیده نشده است.
بااینحال، دقیقاً مشخص نیست پروبیوتیک برای رقابت با درمانهای موجود تا چه اندازه اثربخش خواهد بود و برای پاسخ به این پرسش، آزمایشهای بیشتری لازم است. با وجود چنین تردیدهایی، امکان دارد باکتریهای رودهی تقویتشده با مهندسی ژنتیک نه تنها به درمان دیابت نوع دو، بلکه چاقی و شاید مجموعهای از دیگر مشکلات سلامتی کمک کنند.
پژوهشگران نوشتهاند: «فراتر از GLP-1، این بستر ماژولار میتواند بهسادگی برای رساندن دیگر عوامل کاهندهی قند خون سازگار شود و از نظر تئوری، انعطافپذیری لازم برای پیوند میان حسکردن گلوکز و خروجیهای درمانی متنوع را فراهم کند.»
مطالعه در نشریهی نیچر منتشر شده شده است.
