شیمیدرمانی برای ازبینبردن سلولهای سرطانی طراحی شده است؛ اما برخی سلولها میتوانند پس از درمان زنده بمانند و وارد حالتی به نام «پیری سلولی» شوند. این سلولها برخلاف تصور، کاملاً غیرفعال نیستند و همچنان از نظر متابولیکی فعالاند؛ یعنی مجموعهای از پروتئینها، چربیها و مولکولهای دیگر را به محیط اطراف خود آزاد میکنند. پژوهشی جدید نشان میدهد یکی از این مولکولها، فروکتوز (قند)، ممکن است به سلولهای سرطان تخمدان کمک کند تا از بافت جدا شوند و در بدن گسترش پیدا کنند.
بهگزارش ساینسآلرت، پژوهشگران در مطالعهی تازه به بررسی سرطان تخمدان پرداختند که با وجود واکنش اولیهی مناسب بسیاری از بیماران به شیمیدرمانی، در موارد زیادی عود میکند و پس از عود میتواند در حفرهی شکمی گسترش یابد. تیم پژوهشی میخواست بفهمد سلولهای سرطانی باقیمانده پس از شیمیدرمانی چگونه ممکن است به این فرایند کمک کنند.
تیم پژوهش ابتدا سلولهای سرطان تخمدان را در آزمایشگاه با سیسپلاتین، یکی از داروهای شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین، درمان کرد تا سلولها وارد حالت پیری شوند. سپس محیط کشت سلولها که درطول دو روز حاوی مولکولهای آزادشده از سلولهای پیرشده بود، جمعآوری شد. وقتی سلولهای سرطان تخمدان درماننشده در معرض محیط قرار گرفتند، سرعت تکثیر یا مقاومت آنها در برابر مرگ سلولی افزایش پیدا نکرد؛ اما سلولها آسانتر از یکدیگر جدا و بیشتر از ساختارهای سهبعدی شبیه تومور خارج میشدند.
جداشدن سلولها از یکدیگر میتواند یکی از مراحل اولیه در فرایند انتشار سرطان باشد. پژوهشگران برای شناسایی عامل تغییر، پروتئینهای موجود در محیط کشت را با گرما غیرفعال و سپس آنها را فیلتر کردند. با وجود حذف پروتئینها، اثر محیط همچنان باقی ماند. این یافته نشان داد عامل موردنظر احتمالا مولکولی کوچکتر از پروتئینها است و پژوهشگران را به سمت بررسی متابولیتها هدایت کرد.
پیامدهای شیمیدرمانی ممکن است به ازبینبردن مستقیم سلولهای سرطانی محدود نشود
تحلیلهای متابولیکی نیز نشان داد سلولهای پیر گلوکز مصرف میکنند، اما مقدار بیشتری از فروکتوز را به محیط اطراف خود آزاد میکنند. افزودن فروکتوز با غلظتهای مشابه شرایط فیزیولوژیک به محیط کشت، باعث شد سلولهای سرطان تخمدان راحتتر از یکدیگر جدا شوند؛ در مقابل، افزودن دوبارهی گلوکز تا حد زیادی این اثر را کاهش داد.
بررسیهای بیشتر نشان داد فروکتوز صرفاً بهعنوان منبع انرژی عمل نمیکند، بلکه متابولیسم سلولهای سرطانی را تغییر میدهد. در این فرایند، متابولیسم میتوکندری تحت تأثیر قرار میگیرد و در نهایت تولید کلسترول کاهش مییابد. کلسترول یکی از اجزای مهم غشای سلولی است و به حفظ ساختار غشا و اتصال سلولها به یکدیگر و بافت اطراف کمک میکند. کاهش کلسترول غشایی باعث میشود سلولهای سرطانی چسبندگی کمتری داشته باشند و آسانتر از محیط اطراف خود جدا شوند.
پژوهشگران سپس بررسی کردند که آیا اثر مشابه در بدن حیوان نیز مشاهده میشود یا خیر. موشهایی که سلولهای سرطان تخمدان در آنها کاشته شده بود، پس از دریافت مواد آزادشده از سلولهای پیر، در مقایسه با موشهایی که مواد حاصل از سلولهای عادی را دریافت کردند، تومورهای متاستاتیک بیشتری داشتند؛ در حالی که تکثیر سلولهای سرطانی افزایش پیدا نکرده بود. نتیجه نشان داد مواد آزادشده از سلولهای پیر میتواند بدون افزایش مستقیم رشد تومور، توانایی سلولهای سرطانی برای انتشار را افزایش دهد.
- کدام سرطانها بالاترین نرخ مرگ و میر را دارند؟17 اسفند 03مطالعه '3
- روند نگرانکننده افزایش سرطان در جوانان؛ دانشمندان هنوز پاسخ قطعی ندارند13 اردیبهشت 05مطالعه '4
در آزمایش دیگری، موشهایی که رژیم غذایی سرشار از فروکتوز دریافت کردند، نسبت به حیواناتی که گلوکز دریافت کرده بودند، بیماری متاستاتیک گستردهتری نشان دادند. همچنین هنگامی که پژوهشگران توانایی سلولهای سرطانی برای متابولیزهکردن فروکتوز را مختل کردند، تعداد سلولهای سرطانی در حال انتشار کاهش یافت.
یافتهها نشان میدهد پیامدهای شیمیدرمانی ممکن است به ازبینبردن مستقیم سلولهای سرطانی محدود نشود. بخشی از سلولهایی که از درمان جان سالم به در میبرند، ممکن است وارد حالت پیری سلولی شوند و با تغییر محیط متابولیکی اطراف خود، رفتار سلولهای سرطانی باقیمانده را تغییر دهند. در مطالعه جدید، فروکتوز یکی از مولکولهایی بود که چنین اثری را ایجاد کرد.
بااینحال، یافتههای پژوهش نباید به این معنا تعبیر شوند که مصرف فروکتوز بهتنهایی باعث انتشار سرطان تخمدان در انسان میشود. نتایج فعلی از آزمایشهای سلولی و مدلهای حیوانی بهدست آمدهاند و هنوز مشخص نیست سازوکار در بدن انسان تا چه اندازه در پیشرفت یا عود سرطان نقش دارد. بنابراین برای تعیین ارتباط میان دریافت فروکتوز در رژیم غذایی و پیشرفت سرطان در بیماران، به مطالعات انسانی نیاز است.
پژوهشگران معتقدند یافتههای جدید میتواند مسیرهایی را برای بررسی راهکارهای درمانی تازه باز کند. یکی از این مسیرها استفاده از داروهای سنولیتیک است که سلولهای پیر را بهطور انتخابی هدف قرار میدهند. ترکیب چنین درمانهایی با مداخلات غذایی نیز میتواند در مطالعات آینده بررسی تا مشخص شود آیا میتوان اثرات ناخواسته سلولهای پیر پس از شیمیدرمانی را کاهش داد یا خیر.
مطالعه در مجلهی Nature Aging منتشر شده است.
