ذرات ریز پلاستیک امروزه در اقیانوسها، آب آشامیدنی و حتی بافتهای بدن انسان یافت میشوند. با وجود اینکه این ذرات به بخشی از زندگی روزمره تبدیل شدهاند، دانشمندان هنوز درحال بررسی تأثیرات دقیق آنها بر سلامت هستند. پژوهش جدیدی نشان میدهد یکی از پرمصرفترین پلاستیکهای جهان، یعنی پلیاتیلن، ممکن است بیخطر نباشد.
پلیاتیلن، یکی از پرمصرفترین پلاستیکهای جهان میتواند به کبد آسیب بزند و روند بیماری کبد چرب را تسریع کند
پلیاتیلن حدود یکسوم از کل پلاستیکهای تولیدشده در جهان را تشکیل میدهد و در محصولات روزمرهای مانند بستهبندی مواد غذایی، پلاستیکهای نازک (سلفون)، ظروف نگهداری و فنجانهای نوشیدنی به کار میرود. با وجود حجم عظیم استفاده، تحقیقات کمی به تأثیر این ماده بر سلامت کبد پرداخته بودند و اغلب تصور میشد پلیاتیلن در مقایسه با سایر میکروپلاستیکها، از نظر زیستی بیاثر است.
دکتر آدی جوشی، دانشیار دانشگاه تگزاس ای اند ام، دراینباره میگوید: «هیچ مطالعهای واقعاً به تأثیر پلیاتیلن بر سلامت کبد نپرداخته بود، درحالیکه این ماده پرمصرفترین پلاستیک است. ما اکنون میدانیم این میکروپلاستیکها، به ویژه پلیاتیلن، بر مکانیسمهای دفاعی و ترمیمی طبیعی کبد تأثیر میگذارند.»
- میکروپلاستیکها حتی در بیضه انسان نیز یافت شدهاند03 خرداد 03مطالعه '2
- دانشمندان در تکتک سرخرگهای انسان میکروپلاستیک پیدا کردند8 روز قبلمطالعه '3
- میکروپلاستیکها حتی به استخوانهای ما هم نفود کردهاند06 مهر 04مطالعه '3
بیماری کبد چرب، وضعیتی است که در آن چربی بیش از حد در سلولهای کبد تجمع مییابد. طبق گزارش رسانهها، بیماری کبد چرب درحالحاضر حدود ۲۵ درصد از جمعیت جهان را تحت تأثیر قرار داده است.
محققان با آزمایش بر روی مدلهای حیوانی، دریافتند که قرار گرفتن در معرض پلیاتیلن به تنهایی، نشانههای این بیماری را افزایش میدهد. اما زمانی که این ذرات با یک رژیم غذایی ناسالم (شامل چربی، فروکتوز و کلسترول بالا) ترکیب شدند، اثرات مخرب به مراتب تشدید شد.
دکتر جوشی هشدار میدهد: «کسانی که رژیم غذایی به سبک غربی دارند که شامل غذاهایی مانند برگر و نوشابه میشود، ممکن است در صورت قرار گرفتن در معرض پلیاتیلن، شانس بیشتری برای پیشرفت به سمت بیماری کبد چرب داشته باشند.»
قرار گرفتن در معرض پلیاتیلن به تنهایی نشانههای بیماری کبد چرب را افزایش میدهد، اما ترکیب آن با رژیم غذایی پرچرب و قندی، اثرات مخرب را شدیدتر میکند
محققان با استفاده از فناوری پیشرفتهی ترنسکریپتومیکس فضایی (Spatial Transcriptomics) به نقشهبرداری از فعالیت ژنها در بافت کبد پرداختند. این روش به آنها اجازه داد تا تغییرات بیان ژن را دقیقاً در مناطق آسیبدیده کبد شناسایی کنند و بفهمند کدام مسیرهای مولکولی تحت تأثیر پلیاتیلن قرار میگیرند.
بررسیها نشان داد پروتئین PPAR-alpha که نقش کلیدی در تنظیم تولید چربی در کبد دارد، به عنوان یکی از اصلیترین نقاط پاسخ به پلیاتیلن عمل میکند. همچنین ژنی به نام ANXA2 که در ترمیم بافتها نقش دارد، به عنوان یکی دیگر از عوامل مؤثر در این فرآیند شناسایی شد.
هرچند مطالعه تصویر روشنی از تأثیرات اولیهی پلیاتیلن بر کبد ارائه میدهد، سوالات زیادی بیپاسخ مانده است. محققان در حال برنامهریزی برای بررسی تأثیر این ماده بر مراحل پیشرفتهتر بیماری کبدی، مانند فیبروز (تشکیل بافت اسکار در کبد) هستند. آنها همچنین به دنبال شناسایی سایر مسیرهای مولکولی درگیر و بررسی امکان تعدیل مسیر PPAR-alpha برای کاهش اثرات مضر پلیاتیلن هستند.
نتایج این پژوهش، هشداری جدی در مورد پلاستیکهایی است که تا پیش از این بیخطر فرض میشدند و لزوم بررسی دقیقتر تعامل میان رژیم غذایی و آلایندههای محیطی را گوشزد میکند.
پژوهش در ژورنال Science Advances منتشر شده است.
