راز ماندگای مسی و رونالدو؛ میانگین سن بازیکنان چگونه در سه دهه افزایش یافت؟

در سال ۲۰۱۸ و لحظاتی پس از باخت آرژانتین به فرانسه در مرحله‌ی یک‌هشتم نهایی جام جهانی روسیه، برخی پیش‌بینی می‌کردند این آخرین حضور لیونل مسی در جام جهانی باشد. یکی از گزارشگران آن زمان گفت: «این حتماً آخرین بازی جام جهانی لیونل مسی بود و شاید آخرین بازی او برای کشورش باشد.»

مسی در آن زمان ۳۱ ساله بود و بسیاری تصور می‌کردند شاهد آخرین حضور او در بزرگ‌ترین صحنه‌ی فوتبال بوده‌اند. اما آن‌ها اشتباه می‌کردند. مسی چهار سال بعد بازگشت و جام قهرمانی را در قطر بالای سر برد. سپس امسال در ۳۹ سالگی دوباره بازگشته و اکنون در یک قدمی تصاحب دوباره عنوان قهرمانی قرار دارد. با‌این‌حال، مسی دیگر استثنا نیست.

کریستیانو رونالدوی ۴۱ ساله، پس از حذف پرتغال در مرحله‌ی یک‌هشتم نهایی مقابل اسپانیا، اعلام کرد این جام جهانی آخرین جام او خواهد بود. نیمار برزیلی، ۳۴ ساله نیز خداحافظی خود را از فوتبال ملی اعلام کرد و مانوئل نویر آلمانی ۴۰ ساله نیز چنین کرد.

در همین حال، گیرمو اوچوای مکزیکی که این ماه ۴۱ ساله شد، پس از تبدیل‌شدن به نخستین دروازه‌بانی که در ۶ دوره‌ی جام جهانی حضور داشته است، از فوتبال حرفه‌ای کناره‌گیری می‌کند. حتی اگر این جام جهانی مانند یک تور خداحافظی طولانی به نظر برسد، برای بسیاری از این بازیکنان، این خداحافظی سال‌ها دیرتر از آنچه کسی انتظار داشت، رخ داده است.

همین روند اکنون به طور کامل در جام جهانی ۲۰۲۶ به نمایش درآمده است، جایی که ۸ بازیکن در دهه‌ی چهل سالگی خود حضور دارند. نکته‌ی جالب این است که این افزایش سن، هم‌زمان با ظهور ستارگان نوجوانی مانند لامین یامال، اندریک و بارا ساپوکو اندیایه رخ داده است. بنابراین، فوتبال لزوماً به این دلیل پیرتر نمی‌شود که بازیکنان جوان ناپدید شده‌اند؛ بلکه به این دلیل پیرتر می‌شود که بازیکنان باتجربه دیرتر کنار می‌روند.

تحقیقات نشان می‌دهد فوتبالیست‌های حرفه‌ای هنوز در اواسط تا اواخر دهه‌ی بیست زندگی خود به اوج فیزیکی می‌رسند، هرچند سن دقیق آن به پست بازیکن بستگی دارد. و در حالی که پیری تدریجی است، بازیکنان در دهه‌ی سی سالگی شروع به از دست دادن سرعت انفجاری و استقامت لازم برای حفظ دویدن با شدت بالا می‌کنند که فوتبال مدرن بیشترین نیاز را به آن دارد.

مطالعه‌ی طولانی‌مدتی روی بازیکنان برتر اسپانیا نشان داد این کاهش استقامت در میان مدافعان کناری، هافبک‌های کناری و مهاجمان بیشتر مشهود است، زیرا نقش آن‌ها به شتاب انفجاری برای گلزنی یا محافظت از محوطه‌ی دروازه‌بان خود متکی است. درمقابل، مدافعان مرکزی و هافبک‌های مرکزی با افزایش سن، پاس‌دهنده‌های دقیق‌تری شدند که نشان می‌دهد موقعیت‌یابی، پیش‌بینی و تصمیم‌گیری به تدریج جایگزین کاهش سرعت می‌شود.

مسی شاید بهترین نمونه از نحوه‌ی سازگاری بازیکنان نخبه با افزایش سن باشد. داده‌های ردیابی فیفا نشان می‌دهد مسی حدود ۶۴ درصد از حرکات خود در جام جهانی ۲۰۲۶ را به پیاده‌روی اختصاص داده است تا انرژی را برای لحظات تعیین‌کننده ذخیره کند. این موضوع به وضوح ثابت می‌کند که علم ورزش، زیست‌شناسی پیری را تغییر نداده؛ بلکه نحوه‌ی واکنش باشگاه‌های فوتبال به آن را تغییر داده است.

برای درک این موضوع که چه عواملی دوران حرفه‌ای طولانی‌تر را از کوتاه‌تر جدا می‌کند، پژوهشگران مسیر شغلی ۳,۴۶۷ بازیکن بازنشسته‌ی پرتغالی را که بین سال‌های ۱۹۶۰ تا ۲۰۱۸ بازی می‌کردند، دنبال کردند. در حالی که میانگین سن بازنشستگی ۳۲٫۷ سال بود، نویسندگان استدلال کردند که طول عمر حرفه‌ای تحت تأثیر مدیریت بلندمدت ورزشکار و نحوه‌ی سازگاری بازیکنان در طول دوران حرفه‌ای خود شکل می‌گیرد.

در بازی امروز، ممکن است عامل دیگری نیز در کار باشد: برای ستارگان جهانی مانند رونالدو و مسی، تمدید دوران حرفه‌ای فقط تصمیمی ورزشی نیست. باشگاه‌ها، حامیان مالی و پخش‌کنندگان همه در این زمینه سهیم هستند تا بزرگ‌ترین نام‌های فوتبال را تا زمانی که بتوانند رقابت کنند، در زمین نگه دارند.

کمک به بازیکنان برای افزایش طول عمر حرفه‌ای، به علمی دقیق تبدیل شده است. باشگاه‌ها با استفاده از ردیاب‌های جی‌پی‌اس سرعت، شتاب و مسافت بازیکنان را اندازه‌گیری می‌کنند و با پایش ضربان قلب، خستگی را پیش از آسیب تشخیص می‌دهند.

برای اینکه بدن بازیکنان بعد از بازی زودتر به حالت عادی برگردد، برنامه‌ی ریکاوری آن‌ها روی چهار اصل ساده اما کلیدی بنا شده: به اندازه‌ی کافی آب بنوشند، مواد غذایی از دست‌رفته را جبران کنند، به عضلات فرصت ترمیم بدهند و استراحت کافی داشته باشند. علاوه‌بر‌این، روش‌هایی مانند غوطه‌وری در آب سرد، لباس‌های فشاری و ماساژ برای کاهش درد عضلانی و آماده‌سازی بازیکنان برای بازی بعدی به کار گرفته می‌شود. همچنین برنامه‌های تغذیه‌ای فردی، پایش خواب و مدیریت دقیق حجم کار نیز بخشی از این فرآیند هستند.

امروزه برای بسیاری از ستاره‌ها، بازنشستگی دیگر پایان توانایی جسمانی نیست؛ آنها وقتی از فوتبال خداحافظی می‌کنند که خودشان احساس کنند زمانش رسیده است.