داروهای لاغری شاید به سلاحی تازه علیه سرطان تبدیل شوند

داروهای لاغری که در سال‌های اخیر به یکی از پرکاربردترین درمان‌های چاقی تبدیل شده‌اند، ممکن است مزایایی فراتر از کاهش وزن داشته باشند. نتایج سه مطالعه جدید نشان می‌دهد این داروها می‌توانند خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها، پیشرفت بیماری و حتی مرگ ناشی از سرطان را کاهش دهند.

داروهای مورد بررسی از گروه موسوم به GLP-1 هستند. این داروها با تقلید عملکرد هورمونی طبیعی در بدن به نام «پپتید شبه‌گلوکاگون-۱» به تنظیم قند خون و کنترل اشتها کمک می‌کنند. گرچه این داروها ابتدا برای درمان دیابت نوع ۲ توسعه یافتند، در سال‌های اخیر به دلیل اثربخشی قابل توجه در کاهش وزن، استفاده از آن‌ها به سرعت گسترش یافته است.

به گزارش گاردین، در نخستین مطالعه، پژوهشگران سوابق پزشکی حدود ۱۱۰ هزار زن ۴۵ تا ۸۰ ساله را بررسی کردند. نتایج نشان داد زنانی که از داروهای GLP-1 استفاده می‌کردند، در مقایسه با افرادی که این داروها را مصرف نمی‌کردند، حدود ۳۰ درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان سینه قرار داشتند. سرطان سینه شایع‌ترین سرطان در میان زنان در سراسر جهان محسوب می‌شود.

الیزابت مک‌دونالد، استاد رادیولوژی دانشگاه پنسیلوانیا و از پژوهشگران این مطالعه، می‌گوید اگرچه این پژوهش از نوع مشاهده‌ای بوده و نمی‌تواند به‌طور قطعی نشان دهد که داروهای GLP-1 عامل مستقیم کاهش خطر سرطان سینه هستند، اما به مجموعه شواهد رو‌به‌رشدی می‌افزاید که بررسی این داروها را به‌عنوان ابزاری بالقوه برای پیشگیری از سرطان توجیه می‌کند.

یکی از این مسیرها کاهش التهاب مزمن در بدن است. سال‌هاست که پژوهشگران احتمال می‌دهند التهاب خفیف اما مداوم در شکل‌گیری و رشد برخی سرطان‌ها نقش داشته باشد. مطالعات پیشین نشان داده‌اند داروهای GLP-1 می‌توانند التهاب سیستمیک را کاهش دهند و همچنین بر فرایندهای متابولیکی و حتی فعالیت برخی ژن‌ها تأثیر بگذارند؛ عواملی که ممکن است در مهار رشد تومورها نقش داشته باشند.

مک‌دونالد می‌گوید احتمالاً مجموعه‌ای از این اثرات در کاهش خطر سرطان سینه دخیل هستند. به گفته او، در حالی که طی دهه‌های گذشته میزان بقای بیماران مبتلا به سرطان سینه بهبود یافته است، دانشمندان همچنان به دنبال راه‌های مؤثرتری برای پیشگیری از بروز این بیماری هستند.

مطالعه دوم که حدود ۲۷ هزار بیمار مبتلا به سرطان پستان را شامل می‌شد، نتایج امیدوارکننده دیگری را نشان داد. پژوهشگران دریافتند بیمارانی که علاوه بر درمان‌های استاندارد سرطان از داروهای GLP-1 نیز استفاده می‌کردند، حدود ۳۰ درصد کمتر در معرض مرگ ناشی از بیماری قرار داشتند.

در مطالعه سوم نیز پژوهشگران وضعیت نزدیک به ۱۲ هزار بیمار مبتلا به سرطان‌های پستان، ریه، روده بزرگ و کبد را بررسی کردند. نتایج نشان داد افرادی که از داروهای کاهش وزن استفاده می‌کردند، بین ۳۸ تا ۵۰ درصد کمتر در معرض پیشرفت بیماری به مرحله چهارم یا متاستاتیک قرار داشتند؛ مرحله‌ای که سرطان به بخش‌های دیگر بدن گسترش می‌یابد و درمان آن دشوارتر می‌شود.

این یافته‌ها توجه بسیاری از متخصصان سرطان را به خود جلب کرده است. برخی کارشناسان معتقدند داروهای GLP-1 از ابتدا نیز تنها داروهای کنترل‌کننده قند خون نبوده‌اند و ویژگی‌های ضدالتهابی و تأثیرات آن‌ها بر سیستم ایمنی از مدت‌ها پیش احتمال نقش‌های گسترده‌تر این داروها را مطرح کرده بود.

با این حال، پژوهشگران تأکید می‌کنند هنوز پرسش‌های مهمی بی‌پاسخ مانده است. برای مثال مشخص نیست که مزایای مشاهده‌شده تا چه اندازه ناشی از کاهش وزن است و تا چه حد به اثرات مستقیم زیستی این داروها بر سلول‌ها و بافت‌ها مربوط می‌شود. پاسخ به این پرسش‌ها به مطالعات بالینی بیشتری نیاز دارد.

برخی متخصصان همچنین معتقدند این داروها ممکن است به کاهش برخی عوارض جانبی درمان‌های سرطان کمک کنند و کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشند. به همین دلیل، علاقه به بررسی نقش داروهای GLP-1 در سرطان طی سال‌های اخیر به سرعت افزایش یافته است.

اگرچه هنوز برای نتیجه‌گیری قطعی زود است، اما مجموعه این پژوهش‌ها نشان می‌دهد داروهایی که زمانی صرفاً برای درمان دیابت و چاقی توسعه یافته بودند، ممکن است در آینده به بخشی از راهبردهای پیشگیری و درمان سرطان نیز تبدیل شوند.

یافته‌ها در نشست سالانه انجمن سرطان‌شناسی بالینی آمریکا در شیکاگو ارائه شد.